Πέμπτη, 2 Ιουλίου 2020

Συνέντευξη με τον Δημήτρη Μαραμή (2014)






Δημήτρης Μαραμής: «Να μην σε απασχολεί καθόλου η επιβράβευση από τους άλλους»




Συνέντευξη στον Ηρακλή Οικονόμου
Πρώτη δημοσίευση: Το Περιοδικό, 10 Ιουνίου 2014


Είναι ένας ιδιαίτερα εκφραστικός και παραγωγικός συνθέτης, με πλούσιο έργο στη σύνθεση τραγουδιών αλλά και μουσικής για το θέατρο. Πρόσφατα κυκλοφόρησε η «Αισθηματική ηλικία», ο 7ος προσωπικός του δίσκος που, όπως και οι προηγούμενοι, βασίζεται στη μελοποίηση ποίησης. Ευτυχώς, ο ίδιος φροντίζει να δίνει συχνά αφορμές για να κουβεντιάσεις μαζί του. Θέμα μας τα ταξίδια - στην παιδική ηλικία, στην ποίηση, στο Κάρντιφ, και αλλού. Ο κύριος Δημήτρης Μαραμής!



Ποια υπήρξε η «Αισθηματική ηλικία» για σας; Την βιώνετε ακόμα;

Τη βιώνω όπως την αναπνοή μου. Τη στιγμή που θα πάψω να τη βιώνω θα πάψω και να ζω. Πάντα ανατρέχω στην πιο παιδική μου, την πιο αισθηματική ηλικία. Αυτή είναι και η αληθινή πατρίδα μου: η παιδική ηλικία. Εργάζομαι με συνέπεια για να μη προδώσω τα όνειρα που είχε το παιδί που ήμουν κάποτε. Αυο﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽σθηματικόποτε. Για αυτ και να τό το παιδί είναι ο φάρος μου και ο εργοδότης μου. Δε θέλω να του στερήσω την ανόθευτη χαρά, την έκπληξη, τον ενθουσιασμό. Είναι φοβερά δύσκολο να κάνεις πράξη αυτό που περιγράφω, αλλά είναι εφικτό. Η αισθηματική ηλικία δεν ενηλικιώνεται ποτέ. Η λέξη «ηλικία» βέβαια εκφράζει συγκεκριμένη χρονική περίοδο. Το ιδανικό θα ήταν η Αισθηματική ηλικία να μη σταματά για να ξεκινήσει σιγά σιγά η φθορά του καθαρού αισθήματος και η ενσωμάτωση στη ψυχρή πεζότητα και καθημερινή προσποίηση.ν του﷽﷽﷽﷽﷽ και να


Το άγχος της καριέρας και της επιτυχίας, η αγωνία της επιβίωσης σε μία μέχρι αηδίας ανταγωνιστική κοινωνία, αφήνει χώρο και χρόνο στο νέο άνθρωπο για συναισθήματα δίχως μεζούρα και υπολογισμό;

Όποιος έχει εκπαιδευτεί να υπηρετεί αυτή την κοινωνία κι έχει προσκολληθεί στην επιτυχία της αποδοχής από τους άλλους, έχει αυτόματα χάσει την ποιότητα της ζωής του. Η εποχή, η κοινωνία, το κράτος, η μόδα, τα τηλεοπτικά πρότυπα, όπως θέλετε πείτε το, δε θέλει ανθρώπους αληθινούς με αισθήματα κι στικτα.﷽﷽﷽με λετε πεστε το δε θέ χει ένστικτα. Θέλει μαριονέτες, ανελεύθερους υπηρέτες. Υπάρχει χώρος και χρόνος για αισθήματα, για ελεύθερη σκέψη, για γνήσιες συμπεριφορές, για έρωτα, αρκεί να βρίσκει ο καθένας τον εαυτό του. Να μην τον απασχολεί καθόλου η επιβράβευση από τους άλλους, αλλά να ακούει την αναπνοή του, την καρδιά του, το αίμα του στις φλέβες.







Αν και η πρώτη ύλη των τραγουδιών και της μουσικής σας είναι το πολύ έντονο, το πολύ πρωταρχικό συναίσθημα, έχετε καταφέρει μέχρι σήμερα να αποφύγετε το μελό. Ποιο είναι το μυστικό;

Το μελό είναι κιτς κι αστείο. Το μελό έχει ενδιαφέρον αν θες να αυτοσαρκαστείς ή να ειρωνευτείς. Το αίσθημα και η συγκίνηση δεν είναι ούτε μελό ούτε κιτς. Βασική μου πρόθεση στη σύνθεση των τραγουδιών μου είναι η απλότητα. Τα τραγούδια μου εγώ προσωπικά, τα θεωρώ ελαφρά. Ελαφρά με τέχνη όμως, που εμπεριέχουν μέσα τους σύμβολα, αινίγματα και μυστικά. Επίσης δεν είναι προκατασκευασμένα για να αρέσουν ή να ικανοποιήσουν συγκεκριμένες ανάγκες. Ρέουν, όταν έρθει η ώρα τους, από τον εσωτερικό κόσμο μου, με ότι κρύβει αυτός μέσα του. Το έντονο με ενδιαφέρει, και το πάθος. Όμως ό,τι και να είναι το υλικό μου και τα συστατικά μου, η φόρμα είναι που τα κάνει να λειτουργήσουν και να ισορροπούν.


Το ποιητικό διαβατήριο του νέου δίσκου σας γράφει Ασλάνογλου, Λαπαθιώτης, Τριβιζάς, Γκανάς. Με ποια κριτήρια επιλέξατε τους σταθμούς του ταξιδιού σας, και τι συναντήσατε στον καθένα απ’ αυτούς;

Εδώ μιλάμε για ολόκληρους κόσμους· τους κόσμους των ποιητών. Καταρχάς και οι τέσσερις αυτοί άνθρωποι είναι μεγάλοι ποιητές - ο καθένας με τις εμμονές του και τα υπόγεια πάθη του. Ο Νίκος-Αλέξης Ασλάνογλου με το αμείλικτο αίσθημα, με τη θανάσιμη μοναξιά του, με τις υγρές εικόνες του, με την τραγωδία του ανικανοποίητου πόθου του. Πόσες ανθρώπινες ψυχές περιγράφει άραγε ο Ασλάνογλου με την ποίησή του! Ο Ναπολέων Λαπαθιώτης από την άλλη, ο μέγας λυρικός, γόνος πλούσιας οικογένειας μες στο μεσοπόλεμο, ναρκομανής, ομοφυλόφιλος και την ίδια στιγμή κομψός, δανδής περπατώντας στη φτωχική Σταδίου κάθε βράδυ σαν ένας άλλος Όσκαρ Ουάϊλντ μέχρι να αυτοπυροβοληθεί μόνος του. Ο Μιχάλης Γκανάς ένας σημαντικότατος σύγχρονος ποιητής με ρίζες από το δημοτικό τραγούδι, το Σολωμό έως και τον Ελύτη ο οποίος όμως αγγίζει και συγκινεί με μοναδικό τρόπο ενώ οι στίχοι του έχουν χιλιοτραγουδηθεί. Ο Γκανάς καταφέρνει με τις πιο απλές λέξεις, χωρίς εγκεφαλικά περίτεχνα κατασκευάσματα, να χτίζει κόσμους με βαθιά δραματικότητα και να διεισδύει στην καρδιά. Και ο Σωτήρης Τριβιζάς, ο μεγάλος μελαγχολικός κι ευαίσθητος, που αγωνίζεται να ξορκίσει το θάνατο με το να αναγεννά το σύμπαν με τον ποιητικό του λόγο, να δημιουργεί ατμόσφαιρες με έμφυτη τη μουσική μέσα τους.


Εκτός από τα ποιητικά ταξίδια, υπάρχουν όμως και τα πραγματικά! Σπουδάσατε πιάνο και σύνθεση στο Royal College of Music. Πώς σας φάνηκε η Ουαλία;

Η Ουαλία ήταν η προσωπική μου όαση. Ήταν το σκασιαρχείο μου από κάθε πεζότητα. Εκεί έγραφα μουσική για τρεις θεατρικές παραστάσεις κάθε χρόνο, έδινα ρεσιτάλ κλασσικού πιάνου, είχα παρουσιάσει έως και μία όπερα δωματίου. Ζούσα τα όνειρά μου αν και νοσταλγούσα την Ελλάδα. Βρεχόμουν στις μελαγχολικές βροχές, χανόμουν στις ομίχλες, χάζευα τους νυχτερινούς συννεφιασμένους ουρανούς με το θολό φεγγάρι.


Στη συνέχεια μεταπηδήσατε στο Λονδίνο. Ποιο είναι το σάουντρακ αυτής της τερατώδους μεγαλούπολης, και κατά πόσο γοητευτήκατε απ’ αυτό;

Το Λονδίνο αντανακλά μία ξεπεσμένη αυτοκρατορία. Είναι μια συντηρητική πόλη που όμως επιτρέπει την τρέλα να βασιλεύει σε διάφορες γωνιές και γειτονιές της. Το Λονδίνο επιτρέπει την ανατροπή, μια πόλη ολόκληρη είναι ένα θέατρο. Ευρώπη και μη Ευρώπη. Σύγχρονη και παραδοσιακή. Δημοκρατική αλλά και με μία δεσπόζουσα βασίλισσα στη μέση. Ευγένεια και σαρκασμός, χιούμορ και σνομπισμός, ελευθερία και σωβινισμός. Πόλη ερωτική; Σεξουαλική; Ρομαντική; Δεν ξέρω. Φυσικά και γοητεύτηκα και θα μπορούσα να ζω στο Λονδίνο, αν και προτιμώ πόλεις που έχουν λιμάνια και είναι κοντά στη θάλασσα.σει﷽﷽﷽﷽﷽﷽﷽ δικ










Πάντως, φαίνεται ότι παρά τη φοίτησή σας στον Βορρά - ή και εξαιτίας αυτής - ο Νότος, η Μαδρίτη, ο Λόρκα μίλησε μέσα σας με την ίδια ένταση. Πότε και πώς συναντηθήκατε για πρώτη φορά με την Ιβηρική;

Έχω έντονα μέσα μου τον Οδυσσέα. Γοητεύομαι φοβερά από την ανατολή αλλά γράφω δυτικότροπα, είμαι ξεκάθαρα μεσογειακός, ανήκω στο νότο αλλά συνεργάζομαι και συνεννοούμαι τέλεια με τους βόρειους. Ακολουθώ το ένστικτο και είμαι παρορμητικός, οπότε είναι φυσικό να έχω έντονη σχέση με τους μεσογειακούς λαούς και ειδικά με τους Ισπανούς που έχουν κι αραβικό αίμα μέσα τους από τα πολύ παλιά χρόνια. Δημιουργικά, η σχέση μου με την Ισπανία ξεκινά από πολύ νωρίς. Στη Μαδρίτη όμως παρουσίασα τη δουλειά μου το 2011.


Με το ταγκό και το δίσκο Ay Amor περάσατε και τον Ατλαντικό. Λατινοαμερικάνικη η φόρμα, σε έναν δίσκο που κυκλοφόρησε στις ΗΠΑ . Τι κάνει ένας έλληνας συνθέτης με τους ισπανούς ποιητές του στη Νέα Υόρκη;

Δοκιμάζεται σε ένα νέο ακροατήριο, ανοίγει τα φτερά του, επιτρέπει την έμπνευσή του να πειραματιστεί σε νέες φόρμες. Να δώσει και να εισπράξει τις νέες εμπειρίες. Να σπάσει τα σύνορα, να ενώσει τον κόσμο και να ενωθεί μαζί του. Μόνο όμορφα αισθήματα γεννήθηκαν από την επαφή με το αμερικανικό κοινό, το οποίο εκτίμησε πολύ αυτό που κάνω.


«Απόψε χιόνισε πολύ / στην πολιτεία / Αγάπες και κρύσταλλα / χυμούν μες στη νύχτα». Σε ποια πολιτεία σας χίμηξαν οι αγάπες, κύριε Μαραμή; Σε ποιο μέρος σας βρήκε η νύχτα;

«Η πόλις θα σε ακολουθεί» λέει ο Καβάφης. Αυτό σημαίνει ότι την πόλη μας τη χτίζουμε μέσα μας και την κουβαλάμε μαζί μας. Σε τούτη την κώχη τη μικρή βρίσκεται ένας ολόκληρος κόσμος από μνήμες κι αισθήματα.

Σε ποιο μέρος; Σε κάποιο άγνωστο δρόμο μες στην Αθήνα μία ζεστή νύχτα του καλοκαιριού; Μες στη νυχτερινή βροχή με τις λάμπες του δρόμου σαν πίνακα του Βαν Γκογκ στο Κάρντιφ; Στο χώμα ξυπόλητος μία νύχτα του Αυγούστου στην Επίδαυρο; Ξημερώματα Δεκέμβρη μες στην ομίχλη με μία πόλη φάντασμα, τη Θεσσαλονίκη; Στη μεταμόρφωση της Νέας Υόρκης βράδυ του Οκτωβρίου με τα σύννεφα να χρωματίζονται μπλε και μωβ από τα φώτα των γιγαντιαίων κτιρίων; Στον Πόρο όταν ο Θεός πιάνει τα πινέλα του το σούρουπο και ζωγραφίζει την ωραία κοιμωμένη πάνω στις κορφές των βουνών; Η μες στο φεγγάρι της Κρήτης; Παντού κι όλα εδώ, μέσα σε ένα μικρό δωμάτιο με ένα πιάνο. Σε μια μικρή κώχη.






Η άλλη οπτική (9)




Μανώλης Γιάνναρος





Ήταν εκείνη η Άρτεμις που ανέπνεε από το μέτωπο και καθάριζαν οι σκέψεις.
Τις διάβαζες όλες στα μάτια της.
Λέξη καμιά.
Είχαν πατήσει τα σπλάχνα της δεινόσαυροι
και όσο ριχνόταν στα νερά,
τόσο από τα ξεχασμένα κύτταρα φύτρωναν γεράνια μέσα στις φυσαλίδες του

νυχτερινού μπάνιου.
Ο χρυσός σταυρός, σού 'πεσε μές στα περιβόλια.
"Πές μου ότι μ' αγαπάς".


Μέλια Πουρή

Η Καλλιόπη Βέττα για τον Στέλιο Καζαντζίδη






Ο Στέλιος Καζαντζίδης με τη φωνή και το πάθος του σημάδεψε αλλά και έκφρασε μια ολόκληρη εποχή. Τραγούδησε με μοναδικό τρόπο για τους ξενητεμένους, τους φτωχούς και τους καταφρονεμένους της εποχής του. Υπήρξε αδιαμφισβήτητα ο τραγουδιστής που έδινε τη δική του διάσταση και την ιδιαίτερη ερμηνευτική σφραγίδα σε όλα τα τραγούδια που είπε.

Εμένα προσωπικά με εκφράζει περισσότερο η πορεία του από τις αρχές της δεκαετίας του ΄60 και μετά και ιδιαίτερα οι συνεργασίες του με τους μεγάλους μουσικοσυνθέτες, το Μίκη Θεοδωράκη, το Μάνο Χατζιδάκι, το Μάνο Λοϊζο, το Χρήστο Λεοντή, το Γιάννη Μαρκόπουλο και τον Σταμάτη Σπανουδάκη.

Το εύρος και το βάθος της φωνής του χρωμάτισε με καζαντζίδικο τρόπο τα τραγούδια των μεγάλων μας συνθετών. Οι ερμηνείες του είναι αξεπέραστες. Από την άλλη ερμηνεύοντας αυτά τα τραγούδια και ο ίδιος έκανε ένα πολύ μεγάλο άλμα στην πορεία του και την καριέρα του.

Καλλιόπη Βέττα

(Αδημοσίευτο κείμενο, 2009)

Ο Μιχάλης Γρηγορίου για τον Αριστοφάνη






Με τον Αριστοφάνη μου δοθηκε η ευκαιρια να γραψω μουσικη μια φορα για τους “Ιππης” και δυο φορες για τις “Εκκλησιαζουσες”. Μιλωντας γενικωτερα, οι κωμωδιες του Αριστοφανη σηματοδοτουν ενα ιδιαιτερα σημαντικο σταδιο πολιτιστικης αναπτυξης της ανθρωποτητας, γιατι δηλωνουν την υπαρξη μιας εξελιγμενης κοινωνιας, που εχει φτασει σε τετοιο επιπεδο αυτοπαρατηρησης και αυτογνωσιας ωστε να μπορει να αυτοειρωνευεται, να αυτοσαρκαζεται και, εν τελει, να κρινει τους ιδιους τους θεσμους της. Ειναι αλλωστε γνωστο πως η κωμωδια ειναι ενα πολυ πιο δυσκολο ειδος απο το δραμα. Το κλαμα ειναι κατι το περισσοτερο πρωτογενες, ενω το γεληο ειναι ανατρεπτικο, προϋποθετει μια συνειδηση που μπορει να κανει ενα βημα εξω απο τον εαυτο της και να τον κρινει. Σε οτι μαλιστα μας αφορα εμας τους Ελληνες, θα ελεγα πως ο Αριστοφανης ειναι και ... παρηγορητικος. Οταν βλεπεις πως 2500 χρονια πριν γινοντουσαν στην Ελλαδα οι ιδιες απατεωνιες, πως οι πολιτικαντηδες εκαναν τις ιδιες κομπινες κι’ οταν σκεφτεσαι πως, παρ’ ολα αυτα ο τοπος μας επιβιωσε, τοτε αντλεις και καποια αισιοδοξια για το μελλον!

Δυο λόγια για τον Χατζιδάκι. Για τη δική μας τη γενιά, οι “Όρνιθες” του Χατζιδάκι λειτουργησαν αποκαλυπτικα. Ο Χατζιδακις εκανε μια δροσερη, γοητευτικη και πρωτοτυπη μουσικη προταση  η οποια παραμενει κλασσικη στο ειδος της.

Μιχάλης Γρηγορίου


Πρώτη δημοσίευση: Ηρακλής Οικονόμου, "Μουσικές για τον Αριστοφάνη", Δίφωνο, Ιούνιος 2010

Για το "Δωδεκανησιακό Νυχτέρι"






ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΝΤΟΣ
ΔΩΔΕΚΑΝΗΣΙΑΚΟ ΝΥΧΤΕΡΙ
ΚΑΘΡΕΦΤΗΣ

Το «Δωδεκανησιακό Νυχτέρι» αποτελεί ένα πανόραμα της παραδοσιακής δωδεκανησιακής μουσικής, σε ερμηνεία Κώστα Κοντού και μουσική επιμέλεια Μανώλη Καρπάθιου. Το cd είναι χωρισμένο σε τέσσερις ενότητες, κάθε μία από τις οποίες περιέχει ένα ποτ-πουρί από 6-8 τραγούδια, και ολοκληρώνεται με τον οργανικό «Ροδίτικο» και το «Μέρα μέρωσε». Πλάι σε γνωστά νησιώτικα όπως το «Μες του Αιγαίου τα νερά» κι το «Θαλασσάκι», βρίσκουμε ένα πλήθος κομματιών που αντιπροσωπεύουν με επιτυχία τον μουσικό κόσμο των Δωδεκανήσων. Οι δύο πυλώνες του cd είναι η στιβαρή, «βυζαντινή» φωνή του Κοντού (με καταγωγή από τη Σύμη) και η ορχήστρα στην οποία συναντάμε τον Μιχάλη Γαμπιεράκη στο βιολί, τον Γιάννη Μεγαλούδη στο λαούτο και τον Γιάννη Καμπούρη στην κιθάρα.  συνοδευόμενους από τον Χαράλαμπο Καπελιαρή στην ηλεκτρική κιθάρα και τον Γιάννη Κωνσταντινίδη στα πλήκτρα. Ο Καπελιαρής και ο Κωνσταντινίδης υπογράφουν και τον προγραμματισμό.

Προφανώς και δεν πρέπει να υπάρχει όριο στη μουσική ανα-δημιουργία, και προφανώς και πρέπει να έχουμε τις κεραίες μας ανοιχτές για καινοτόμες παρεμβάσεις στο σώμα της παράδοσης. Όμως, η συγκεκριμένη «καινοτομία» του προγραμματισμού και των πλήκτρων όχι μόνο αφαιρεί από το γνώριμο άρωμα του νησιώτικου τραγουδιού, αλλά δεν προσδίδει και κάτι καινοτόμο. Αντίθετα, καθιστά το άκουσμα ελαφρώς μονότονο, καθώς το ψηφιακό φόντο ακολουθεί συνεχώς τον τόνο του τραγουδιού, αγκαλιάζοντας στενά την ορχήστρα και τον ερμηνευτή. Επίσης, η λογική των μικρής διάρκειας κομματιών, το ένα μετά το άλλο, παραπέμπει σε μια χρήση περισσότερο διασκέδασης παρά ακρόασης. Συνολικά πάντως, το «Δωδεκανησιακό Νυχτέρι» είναι μια αξιόλογη προσθήκη στη σύγχρονη νησιώτικη δισκοθήκη, τόσο εξαιτίας των επιλεγμένων κομματιών, όσο και εξαιτίας της εξαιρετικής ερμηνείας του Κοντού. Αν ο δίσκος αποτελέσει και αφορμή ώστε μια νεότερη γενιά ακροατών να έρθει σε επαφή με τα διαμάντια της νησιώτικης δημιουργίας, όπως φαίνεται να επιδιώκουν και οι συντελεστές του δίσκου με κάποιες επιλογές τους στη μορφή και τον ήχο των τραγουδιών, τότε θα έχει κερδηθεί και ένα επιπλέον στοίχημα.

Ηρακλής Οικονόμου
Οι ακροάσεις της Εποχής, εφημερίδα ΕΠΟΧΗ, 2009

Τετάρτη, 24 Ιουνίου 2020

Ο Βασίλης Δημητρίου για τον Αριστοφάνη





Τον Αριστοφάνη τον γνώρισα καλύτερα μέσα από τον Μποστ. Ο Αριστοφάνης διαθέτει αυτό που έχουν όλοι οι μεγάλοι σατιρικοί συγγραφείς: είναι άμεσος. Ταυτόχρονα, δεν είναι μόνο αυτό που φαίνεται σε μια πρώτη ανάγνωση, δεν είναι ένας σατυρικός χιουμορίστας· στο λόγο του διακρίνεις και μια πίκρα. Αυτή η άχνη πίκρας που υπάρχει πίσω από το χιούμορ και τη σάτιρα με ερέθισε. Επίσης, αγαπά τις γυναίκες, τις οποίες αγαπάω κι εγώ! Τέλος, δεν ξεχνάει το θέαμα. Αν έχεις φαντασία, μπορείς να κάνεις μαγικές παραστάσεις. Έχει έναν λόγο αυθόρμητο, καθημερινό, αλλά δίνει την ευκαιρία στους συντελεστές να κάνουν την τρέλα τους.


Πριν τον Χατζιδάκι, οι συνθέτες έγραψαν σε μια κλασικίζουσα μορφή. Ο Χατζιδάκις έδωσε ένα τελείως προσωπικό στυλ, πολύ ρυθμικό, προσεγγίζοντας έναν «αρχαϊκό ήχο». Κάποιοι άλλοι συνθέτες έδωσαν στον Αριστοφάνη ένα δημοτικό ή ακόμα και λαϊκό στοιχείο. Εγώ ήθελα να φτιάξω ένα προσωπικό ύφος και κατά κύριο λόγο στηρίχτηκα στο ύφος του μουσικού θεάτρου, όχι της επιθεώρησης αλλά της οπερέτας. Προσπάθησα, χωρίς να κάνω απομίμηση της οπερέτας, να γράψω μουσική με αναφορές σε αυτήν, χωρίς να πετάω έξω το λαϊκό και το δημοτικό τραγούδι.


Τον ήχο τον έχει πρώτα απ’ όλα η γλώσσα, γι’ αυτό η μετάφραση παίζει καταλυτικό ρόλο. Είχα την τύχη να δουλέψω πάνω σε πολύ καλές μεταφράσεις του Γεωργουσόπουλου, του Μάτεσι, του Δημητρακόπουλου, του Σταύρου.


Βασίλης Δημητρίου



Πρώτη δημοσίευση: Ηρακλής Οικονόμου, "Μουσικές για τον Αριστοφάνη", Δίφωνο, Ιούνιος 2010.




Τρίτη, 23 Ιουνίου 2020

Κυκλοφόρησε ο Μετρονόμος με αφιέρωμα στον Μιχάλη Μπουρμπούλη!

Το νέο τεύχος του Μετρονόμου κυκλοφόρησε και είναι αφιερωμένο σε έναν τιτανοτεράστιο στιχουργό, τον Μιχάλη Μπουρμπούλη! Και γκαγκάν συνέντευξή του έχουμε, και ανέκδοτα ποιήματά του έχουμε, και άρθρα για το έργο του έχουμε, και συνέντευξη εκτός αφιερώματος με την εξαίρετη Εύη Μάζη έχουμε, και δεν περιγράφω άλλο τέλος πάντων. Ο Θανάσης Συλιβός για άλλη μια φορά έστησε και προσέφερε μια φιλόξενη πλατφόρμα γεμάτη ήθος και καλαισθησία, ο Μάκης Γκαρτζόπουλος για άλλη μια φορά όποτε αναλαμβάνουμε κάτι από κοινού έκανε όλη τη δουλειά ενώ εγώ άραζα κι έπινα καφέ, ο Δημήτρης Κατσιάνος για άλλη μια φορά έγραψε ένα αινιγματικό και πολλαπλών αναγνώσεων κείμενο, κι εγώ για άλλη μια φορά απολαμβάνω αναμνήσεις από το μέλλον του έρωτά μας: του ελληνικού τραγουδιού έρωτά μας, δηλαδή!
ηρ.οικ.






ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ

- Mιχάλης Μπουρμπούλης, συνέντευξη στους Μάκη Γκαρτζόπουλου & Ηρακλή Οικονόμου
- Δύο κείμενα του Μιχάλη Μπουρμπούλη
- Ο ποιητής Μιχάλης Μπουρμπούλης. Ένα απάνθισμα από ανέκδοτες ποιητικές συλλογές του
- Ηρακλής Οικονόμου: Λαϊκά Προάστια. Μεταξύ ταξικού και εθνικού
- Δέσποινα Ραφαήλ: Μου έδωσε την απάντηση
- Γιάννης Κολλιάκος: Για τον Μιχάλη Μπουρμπούλη
- Δημήτρης Κατσιάνος: Mια παρέα ήμαστε. H σημασία της ορθογραφίας και οι δρόμοι της ενηλικίωσης

***


- Γιώργος Καγιαλίκος, συνέντευξη στην Μίνα Μαύρου
- Βιολέτα Ίκαρη, συνέντευξη στον Θανάση Προβελέγγιο
- Ιστορίες τραγουδιών, του Βασίλη Τραπέτσα
- Εύη Μάζη, συνέντευξη στον Ηρακλή Οικονόμου
- Αργύρης Λούλατζης, συνέντευξη στον Κώστα Προβατά
- Δαμιανός Πάντας: «Στα λόγια η ψυχή», του Ηλία - Βολιότη Καπετανάκη
- Σίσσυ Πιντέλα, συνέντευξη στον Αλέξανδρο Γερασίμου
- Τα δέκα μπουζούκια της Δόμνας, του Χρήστου Κουτσού
- Λάκης Φοινικιώτης. Ο τελευταίος εν ενεργεία μπουζουξής της γενιάς του στην Θεσσαλονίκη, αφήγηση στον Νίκο Βουλανά
- Κώστας Μαρσέλος ή Νούρος - Το αηδόνι της Σμύρνης, του Παναγιώτη Γερογιάννη
- H απώλεια που έγινε συνήθεια, του Κώστα Προβατά
- Τι ζητούσε ο Στέλιος (Βαμβακάρης) στο κυριακάτικο παζάρι; του Δημήτρη Μπαγιέρη
- Ο χρόνος, η τέχνη, ο Γιώργος (Ζήκας) κι εμείς, του Θωμά Κοροβίνη
- Αλέξης Βάκης: «Ένα παλιό πικάπ Dual με το ηχείο για καπάκι», του Κώστα Γρηγορέα
- Σωτηρία Λεονάρδου και η κουλτούρα της ανυπακοής, του Γιώργου Σταυριανού
- Carmina Burana, του Γιάννη Σουλιώτη
- Περί ρυθμού, του Κωνσταντίνου Τσικλέα
- Στην Ελευσίνα μια φορά, του Δημήτρη Φεργάδη

Κυριακή, 21 Ιουνίου 2020

The Low Batsos Project







Το «The Low Batsos Project» είναι ένα εγχείρημα. Μια ιστορία που σε πρακτικό επίπεδο άρχισε λίγο για πλάκα, λίγο σαν απωθημένο και λίγο υποκινούμενο από προσωπικές ανάγκες που ψάχνανε διέξοδο έκφρασης. Κάπως έτσι πορεύθηκε. Η ιδέα της δημιουργίας, μέσω διάφορων πρακτικών, πάντα μας γοήτευε και πάντα κάτι κάναμε γι’ αυτό. Από παιδιά. Η ιδέα του συγκεκριμένου εγχειρήματος άρχισε να παίρνει μορφή το 2009 όπου είχαν ωριμάσει κατά κάποιο τρόπο τα σχέδια για να ηχογραφήσουμε κάτι. 








Αρχικά είχαμε σκεφτεί να κάνουμε μερικές διασκευές μόνο. Κυρίως τραγουδιών που αγαπήσαμε αλλά δεν είχαν ηχογραφηθεί. Οι πρώτες ηχογραφήσεις ήταν ο «Χωροφύλακας», το «Τσίπουρο» και το «Ακόρεστα» και δεν ήμασταν σίγουροι αν θα κάναμε κάτι πέρα από αυτά. Τα τρία αυτά κομμάτια, παρ΄όλες τις ατέλειές τους στις φωνές και στο στήσιμο, μπήκαν στο δισκάκι γιατί αποτέλεσαν την βάση σε πολλά επίπεδα για την εξέλιξη αυτού του εγχειρήματος. Το πιο σημαντικό μέρος αυτής της εξέλιξης είναι ότι μπήκανε κι άλλοι στο κόλπο. Μ’ έναν περίεργο τρόπο δουλειάς, βάζοντας διάφορους εκλεκτούς φίλους ή φίλους φίλων να παίξουν ή να τραγουδήσουν. Είμαστε ευτυχείς για τις μικρές και μεγάλες συνεργασίες και ευγνώμονες προς τους «συνένοχους» του αποτελέσματος.


released March 1, 2013





Σάββατο, 20 Ιουνίου 2020

Ο Μιχάλης Τρανουδάκης για την "Ποδηλάτισσα" του Οδυσσέα Ελύτη






Οδυσσέα Ελύτη - Η Ποδηλάτισσα

μουσική: Μιχάλης Τρανουδάκης



Τα τραγούδια αυτά γράφτηκαν στα μέσα της δεκαετίας του ’70 όταν πρωτοκυκλοφόρησαν τα «Τα Ρω του Έρωτα». Το βιβλιαράκι αυτό περιείχε ποιήματα του Ελύτη που είχαν ήδη γίνει πολύ γνωστά και αγαπημένα τραγούδια, αλλά και κάμποσα που περίμεναν. Δεκατρία από αυτά μελοποιήθηκαν και παρουσιάστηκαν σε μια συναυλία, το 1975, με τη Μαρία Κάτηρα και τον Γιάννη Δημητρά, νέους τότε τραγουδιστές που είχαν τραγουδήσει στο δίσκο του Χατζιδάκι «Ο Αλκιβιάδης, ο Οδοιπόρος και το Μεθυσμένο Κορίτσι». 

Λίγο αργότερα άκουσε τα τραγούδια ο Χατζιδάκις, του άρεσαν και πρότεινε να δισκογραφηθούν στο «Πολύτροπον», την εταιρεία του, που λειτουργούσε στα πλαίσια της «Λύρας», πράγμα που δεν έγινε ποτέ μια και η εταιρεία σύντομα έπαψε να υπάρχει. 

Τελικά ο δίσκος εκδόθηκε από τη «Λύρα» του Πατσιφά, με την Αφροδίτη Μάνου και με έντεκα από τα τραγούδια, γιατί έτσι το ήθελε ο Ελύτης –είναι γνωστή η ιδιαίτερη σχέση του ποιητή με τους αριθμούς. Τα δύο που απέμειναν δισκογραφήθηκαν αργότερα με τη Σοφία Μιχαηλίδη στο δίσκο «Σύννεφο, σύννεφο, που πας». 

Έργο του Ελύτη ήταν και το εξώφυλλο, και μάλιστα ο δίσκος κυκλοφόρησε με δύο διαφορετικά εξώφυλλα γιατί το πρώτο δεν του είχε αρέσει. Όλα τα υπόλοιπα ήταν στη δικαιοδοσία του παραγωγού, που αποφάσισε τη σειρά των τραγουδιών, τον τίτλο - παρενέβη ακόμη και στην ενορχήστρωση του Τάσου Καρακατσάνη. 

Αξίζει να αναφέρουμε ότι στο δίσκο έπαιξαν οι καλύτεροι μουσικοί της εποχής, ανάμεσά τους ο Θανάσης Πολυκανδριώτης, ο Φίλιππος Τσεμπερούλης, η Στέλλα Κυπραίου, ο Παντελής Δεσποτίδης, ο Τάσος Διακογιώργης, ο Κίμων Βασιλάς. 

Η «Ποδηλάτισσα» κυκλοφόρησε το χειμώνα του 1979, αμέσως μετά την απονομή του Νόμπελ στον Ελύτη. Η εισαγωγή του ομώνυμου τραγουδιού ήταν για πολλά χρόνια το ραδιοφωνικό σήμα της διαφημιστικής εκπομπής της «Λύρας».

Μιχάλης Τρανουδάκης


Πηγή: Ηρακλής Οικονόμου, "Μελοποιημένος Ελύτης: Ο ηλιάτορας του ελληνικού τραγουδιού", Δίφωνο, Ιούλιος 2010".






Πέμπτη, 18 Ιουνίου 2020

Δημήτρης Θεολόγου: "Φταίνε τα τραγούδια"



Δημήτρης Θεολόγου


Φταίνε τα τραγούδια


Εκδόσεις ΜΕΤΡΟΝΟΜΟΣ
ISBN: 978-960-99366-5-1, σχήμα 17x 24, σελ.144




Δελτίο τύπου (2011)

Τα κείμενα του Δημήτρη Θεολόγου τόσο τα πεζά, όσο και τα έμμετρα, ανακατεύουν μνήμες και εποχές, «Χρωματίζουν» μια πορεία ζωής, με στίχους, τραγούδια και έντονες βιωματικές αναφορές, δοσμένες με ευαισθησία και αφηγηματικό λόγο.

Στο βιβλίο του καταγράφει δυνατές στιγμές της διαδρομής του, από τις φτωχογειτονιές της Νέας Ιωνίας στο Βόλο στα δύσκολα μετεμφυλιακά χρόνια, στο Νέο Ψυχικό της δεκαετίας του ’60, το Νέο Ψυχικό των μικρασιατών προσφύγων , με τα μικρά σπιτάκια και τις αυλές. Και διατηρεί ζωντανή και δεμένη με όμορφα τραγούδια στιχάκια, αυτή τη διαδρομή με το δικό του πήγαιν’ έλα Βόλος – Αθήνα – Βόλος.

Μέσα από αφηγήσεις, ντοκουμέντα και φωτογραφίες μιλά για τους ωραίους ανθρώπους που τον έκαναν να αγαπήσει με πάθος την μουσική και τα τραγούδια. Τον Παναγιώτη Αχειλά, μεγάλο καλλιτέχνη στο βιολί και το κανονάκι και τον Νίκο Θεολόγου λαϊκό τραγουδιστή της μικρασιατικής παράδοσης. Δάσκαλοι κι οι δυο, στυλοβάτες της σχολής παραδοσιακής μουσικής της Νέας Ιωνίας του Βόλου, που έφεραν πολλούς νέους ανθρώπους κοντά στην μουσική παράδοση  των προσφύγων και έδωσαν δεκάδες συναυλίες σε όλοι την Ελλάδα.  

Στίχοι, λέξεις, μελωδίες. Καταφύγια μυστικά.
Καταπακτές αναμνήσεων για ωραίους και ηττημένους.
Για μαχητές και για ονειροπόλους.
Ανοίξτε την καρδιά σας... Σκύψτε με προσοχή σ’ αυτά τα γράμματα.
Αφεθείτε στις ιστορίες του... Ταξιδέψτε...
Η ζωή του όλη, είναι τραγούδια. Τραγουδήστε τα μαζί του.


Τις δύσκολες στιγμές λυτρώνουν τα τραγούδια
γλυκά σε παίρνουν αγκαλιά σαν τη μαμά
έχουν ζωή και μυρωδιά σαν τα λουλούδια
που μέσα κρύβεται των στίχων η ομορφιά.

Παναγιώτης Καλαντζόπουλος: "Κατάλαβα εγκαίρως ότι η παραγγελία ήταν δυνατότερη από την έμπνευση"




Από συνέντευξη του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου στον Αντώνη Περιβολάκη

Όλη η συνέντευξη ΕΔΩ



Έχετε κάνει μουσικές σπουδές στη Δύση. Η μουσική που κάνετε όλα αυτά τα χρόνια ανήκει στο Μεσογειακό κλίμα που μόλις περιγράψατε;

Έχω κάνει κιθάρα με τον Γεράσιμο Μηλιαρέση, μπουζούκι με τον Γεράσιμο Κλουβάτο που έγραψε το «Άναψε το τσιγάρο, δώσ΄ μου φωτιά»… Κατόπιν, πήγα στο Λονδίνο κλασσική κιθάρα με πολλούς καθηγητές αλλά κυρίως γνώρισα και με γοήτεψε ο Julian Bream. Πήγα στο Παρίσι και έκανα κι εκεί κάποια πράγματα στην Ecole Normale de Musique de Paris. Πάντως πέρασα κι εγώ την κρίση μου. Γύρω στον δεύτερο με τρίτο χρόνο άρχισε κάτι να με σπρώχνει να τα παρατήσω και να γίνω μπουζουκτσής (κάτι σαν καθυστερημένος εφηβικός καυγάς με τον πατέρα στον οποίο ανακοινώνεις ότι θες να τα παρατήσεις όλα για χάρη του μπουζουκιού). Εκεί βέβαια, ο πατέρας μου σοφά μου είπε «κάνε ό,τι θέλεις, αλλά μην γυρίσεις μετά από δέκα είκοσι χρόνια και μου ζητήσεις τα ρέστα γιατί δεν σε σταμάτησα…». Έβαλα την ουρά κάτω απ΄ τα σκέλια, πήρα το αεροπλάνο και γύρισα στην Αγγλία να τελειώσω αυτό που άρχισα. Έτσι πλησίασα τον Γεράσιμο Κλουβάτο στην συνοικία της Λαμπρινής κοντά στο Γαλάτσι. Βέβαια, δεν υπήρξα ποτέ καλός μπουζουκτσής και εγκατέλειψα το … σπορ γυρίζοντας στη κιθάρα στην οποία νομίζω πως τα καταφέρνω μάλλον καλά. Έτσι λοιπόν ήμουν ένα υβρίδιο ανατροφής από «Κονσερβατουάρ» και από Λαικοδημοτικά. Πάντα είχα μια τεράστια εκτίμηση σε αυτοδίδακτους μουσικούς, Τσιτσάνη, Λέννον και Μακ Κάρτνευ. Αυτοί οι τρεις άνθρωποι ήταν το «Ευ ζην» για μένα. Σήμερα πια είμαι ένας μουσικός που γράφω μουσική σχεδόν για όποιον μου το ζητήσει γιατί κατάλαβα εγκαίρως ότι η παραγγελία ήταν δυνατότερη από την έμπνευση.


Με ρίξατε τώρα με αυτό που είπατε…

Θα καταλάβεις: η παραγγελία γέννησε για μένα τα ωραιότερά μου τραγούδια. Για παράδειγμα, το μεν “Summertime in Prague” γράφτηκε για μια διαφήμιση που δεν παίχτηκε ποτέ και έτσι αργότερα βρέθηκε στα «Φτηνά Τσιγάρα». Το δε τραγούδι «Με τα Μάτια Κλειστά» γράφτηκε σε ένα βράδυ για μιά τηλεοπτική σειρά το «Εσύ αποφασίζεις». Μάλιστα το έγραψα μέσα σε μεγάλο θυμό γιατί προηγήθηκε ένα δυσάρεστο τηλεφώνημα. Εν τούτοις προέκυψε το τραγούδι ακριβώς όπως το ακούτε σήμερα και μέσα σε μία μόνο ώρα. Ή, ας πούμε για το τραγούδι «Λευκό μου Γιασεμί», το έγραψα σε διακοπές στη Μυτιλήνη, καθώς έλαβα ένα τηλεφώνημα από έναν παραγωγό που ήθελε επειγόντως ένα τραγούδι για τη σειρά «Μια ζωή για την Έλσα». Όντας 20 Αυγούστου σε διακοπές το μόνο που κατάφερα ήταν να αγοράσω μια παιδική κιθάρα των 30 ευρώ που την έχω ακόμη για γούρι. Έτσι μέσα σε δύο πρωινά Αυγουστιάτικων διακοπών έγραψα δύο από τα ωραιότερα μου τραγούδια που προέκυψαν από πιεστικές παραγγελίες.



Πηγή: Συνέντευξη του Παναγιώτη Καλαντζόπουλου στον Αντώνη Περιβολάκη, Δίφωνο, Απρίλιος 2009 και ιστολόγιο Enantiodromia, Ιούλιος 2011.

Τετάρτη, 17 Ιουνίου 2020

Η Ρένα Στάμου στο Λονδίνο - Ένα μικρό ντοκιμαντέρ για μια μεγάλη ρεμπέτισσα






RENA STAMOU

A short documentary film about an authentic Rebetissa whose rich career spans across the globe singing alongside some of the greatest legends of Rebetiko music.

This doc features interviews, live performances and recording sessions which took place in 2011, together with the London-based music-collective, 'moosootoo'.

Filmed & Edited: Ivan Salfa
Photos: Georgia Konsta
Produced: Otium Works & Pavlos Melas

Παρασκευή, 12 Ιουνίου 2020

Ελένη Τζατζιμάκη - "Κίρκη"





Με παρακαταθήκη το ποιητικό της έργο, η νεαρή ερμηνεύτρια Ελένη Τζατζιμάκη γνωστοποιεί μέσα από την «Κίρκη» μιαν άλλη πλευρά της, ερμηνεύοντας στίχους των Μάνου Ελευθερίου, Μιχάλη Γκανά και Χρύσας Κοντογεωργοπούλου, αναμετρούμενη έτσι, για πρώτη φορά, με το διττό ρόλο της καλλιτεχνικής πράξης, αυτής του δημιουργού και αυτής του ερμηνευτή.

Σε μουσικές των Λεωνίδα Μαριδάκη, Γιώργου Παπαχρηστούδη και Αποστόλη Βαζούκη, επιχειρείται μια πολυσυλλεκτική προσπάθεια μουσικής και μουσικών, μέσω της οποίας αναδύονται «πολύχρωμα» τραγούδια, διαφορετικές προσωπικές ιστορίες, με σημείο συνάντησης μεταξύ τους, το μουσικό ταξίδι μέσα από  την ιδιαίτερη φωνή και τις στιβαρές ερμηνείες της Ελένης Τζατζιμάκη.

(από το Δελτίο Τύπου, 2012)







Η Ελένη Τζατζιμάκη γεννήθηκε στην Αθήνα, το 1986. Είναι μεταπτυχιακή φοιτήτρια του Πανεπιστημίου της Σορβόννης, στον τομέα της Νεοελληνικής Φιλολογίας. Το 2009 κυκλοφόρησε η πρώτη της ποιητική συλλογή, με τίτλο Η Μαγεία της Άνωσης, από τις εκδόσεις Μελάνι, η οποία συμπεριλήφθηκε στις υποψηφιότητες για το βραβείο Πρωτοεμφανιζόμενου Συγγραφέα (2010), του λογοτεχνικού περιοδικού Διαβάζω, καθώς και του Πρώτου Φεστιβάλ Νέων Λογοτεχνών (2011). Έχει παρακολουθήσει μαθήματα κλασικού και μοντέρνου τραγουδιού, πιάνου και ακορντεόν.

Πέμπτη, 11 Ιουνίου 2020

Ο Νίκος Ζουρνής για τον δίσκο "Στην εποχή του Δον Κιχώτη"







Αρχές της άνοιξης του 2015 λαμβάνω ένα μήνυμα από τη Φωτεινή Λαμπρίδη. Μου έστελνε στίχους για ένα τραγούδι τους οποίους είχε γράψει η Βασιλική Λαμπίρη. Τίτλος: «Μετανάστης». Η Φωτεινή είχε τη σκέψη να γράψω τη μουσική στα πλαίσια σεμιναρίου του Μικρού Πολυτεχνείου, όπου νέοι τραγουδοποιοί μελοποιούσαν νέους στιχουργούς. Μου άρεσαν πολύ και οι στίχοι και η όλη ιδέα του σεμιναρίου. Οπότε βάζω μπρος, δηλαδή αφήνω τους στίχους πάνω στο γραφείο μου, τους διαβάζω μερικές μέρες και σιγά - σιγά αρχίζω τις απόπειρες της μελοποίησης. Μετά από έναν μήνα είναι έτοιμο. Έτσι ξεκινάει η περιπέτεια του δίσκου «Στην εποχή του Δον Κιχώτη». 

Στη συνέχεια ζητάω από τη Φωτεινή να με φέρει σε επαφή με τη στιχουργό για να της ζητήσω κι άλλους στίχους. Πράγματι γνωριζόμαστε με την Βασιλική σε ένα καφέ στο Παγκράτι, ευχόμαστε «καλή αρχή» και ξεκινάει η συνεργασία μας. Εκείνη μου στέλνει στίχους κι εγώ φορτώνω τις δύο κιθάρες μου και φεύγω για Σύρο. Το κλασικό δρομολόγιο δηλαδή για να απομονωθώ και γράψω καμιά νότα. Συν τω χρόνω, σχηματοποιείται ένα υλικό για δίσκο και μάλιστα αρκετά διαφορετικό σε σχέση με τα παλιότερά μου τραγούδια. Οι στίχοι της Βασιλικής από μόνοι τους με οδήγησαν σε άλλους μουσικούς δρόμους. Θυμήθηκα επιρροές και τρόπους από είδη όπως η τζαζ, η φολκ, η επτανησιακή καντάδα κ.α. Δεν είχα ενσωματώσει μέχρι τότε αυτά τα ακούσματα σε τραγούδια μου. 

Γυρνάω Αθήνα. Εκείνη την εποχή έπαιζα και τραγουδούσα γύρω - γύρω όλοι σε μικρές μουσικές σκηνές μαζί με τη Νατάσα Καμπαστάνα. Όπως το συνηθίζω, με τον άνθρωπο που μοιράζομαι το πατάρι θέλω να μοιράζομαι και τους δίσκους. Οπότε λέω στη Νατάσα: «Αυτά είναι τα τραγούδια, πάμε να κάνουμε έναν δίσκο μαζί;». 







Ξεδιαλέγουμε μεταξύ πολλών οχτώ τραγούδια. Σκέφτομαι: «Μην κάνω πάλι εγώ την ενορχήστρωση και βγει μία από τα ίδια, να τα δώσουμε αλλού». Η σκέψη αυτή καταλήγει ως εξής: Τέσσερα τραγούδια εμπιστεύομαι στον πιανίστα Παντελή Μπενετάτο και τέσσερα στον πιανίστα Κώστα Στεργίου. Ο Παντελής από τον χώρο της jazz και ο Κώστας από τον χώρο του post - rock. Αγαπημένοι και οι δύο. Με ενδιέφερε η ποικιλία των επιρροών να πολλαπλασιαστεί με την ενορχήστρωση. Ήθελα μια καλειδοσκοπική ενορχήστρωση με όλα τα χρώματα. 

Ξεκινάμε ηχογραφήσεις στο στούντιο «Συν1» με ηχολήπτη τον Γιάννη Ταβουλάρη. Πρώτα με τα τραγούδια τα οποία ενορχήστρωνε ο Παντελής Μπενετάτος και έπειτα με τα υπόλοιπα τέσσερα στα οποία υπεύθυνος ήταν ο Κώστας Στεργίου. Τα τελευταία γράφτηκαν «live» στο στούντιο σχεδόν με όλους τους μουσικούς, πράγμα που δοκίμασα για πρώτη φορά. Πλέον το κάνω πιο συχνά. 

Πέρα από τη Νατάσα Καμπαστάνα συμμετείχαν ερμηνευτικά η πρωτοεμφανιζόμενη τότε Δήμητρα Μπουλούζου και, έκπληξη, ο Χρήστος Θηβαίος! Ο Χρήστος έτυχε να είναι στο στούντιο την ώρα που γράφαμε το τραγούδι «Δον Κιχώτης», του άρεσε πολύ και δέχτηκε με χαρά μεγάλη να κάνει φωνητικά στο ρεφρέν! 

Συνολικά η όλη εργασία από την αρχή (δηλαδή από το μήνυμα της Φωτεινής Λαμπρίδη) μέχρι το τέλος, μας πήρε σχεδόν τρία χρόνια (πάλι καλά, ο πρώτος δίσκος έκανε πέντε). Ο τίτλος ήταν δική μου ιδέα. Σκεφτόμουν τη συγκινητική διάθεση όλων των συντελεστών του δίσκου. Δηλαδή για παράδειγμα, οι μουσικοί την ώρα που γράφουν στο στούντιο (εάν οι συνθήκες είναι ανθρώπινες) βυθίζονται με μοναδικό πάθος σε αυτό που κάνουν. Σαν να είναι το πιο σημαντικό πράγμα στο κόσμο. Κι ας μην το ακούσει κανείς που λέει ο λόγος. Από το ίδιο πάθος εμφορούμαι κι εγώ. Το ίδιο πάθος έβλεπα να αντανακλάται και στους στίχους της Βασιλικής. Οπότε σκέφτηκα: «Τι είμαστε; Με Δον Κιχώτες μοιάζουμε». Κυνηγάμε ανεμόμυλους… 

Τα εικαστικά είναι δημιουργίες του Toni Demuro και την γραφιστική επιμέλεια ανέλαβε η Σοφία Μυτιληναίου. 

Πολλές φιλίες και συνεργασίες προέκυψαν από αυτόν το δίσκο και συνεχίζονται ακόμα. Γι’ αυτό είναι μια ωραία περιπέτεια ένας δίσκος. Ένα ταξίδι με πολλούς συντρόφους - συνταξιδιώτες. Που πηγαίνουμε δεν ξέρουμε ακριβώς. Πάντως όσο πιο πολλοί τόσο καλύτερα! Να γίνει μπούγιο και φραμπαλάς και χαμός! 

Νίκος Ζουρνής






«Στην εποχή του Δον Κιχώτη» 
Label: Studio Pazl 
Κυκλοφορεί ψηφιακά από την εταιρεία Spicy 

Συμμετείχαν οι μουσικοί: 
Nατάσα Καμπαστάνα: Τραγούδι 
Δήμητρα Μπουλούζου: Τραγούδι 
Χρήστος Θηβαίος: Φωνητικά 
Νίκος Ζουρνής: Ακουστική και κλασσική κιθάρα, τραγούδι 
Χρήστος Καλκάνης: Κλαρινέτο 
Βαγγέλης Παρασκευαΐδης: Βιμπράφωνο 
Παντελής Μπενετάτος: Πιάνο, μελόντικα 
Κώστας Κωσταντίνου: Κοντραμπάσο 
Σεραφείμ Μπέλλος: Τύμπανα 
Θάνος Σταυρίδης: Ακορντεόν 
Αλέξανδρος Δανδουλάκης: Ηλεκτρική κιθάρα 
Γιάννης Μανιάτης: Μπάντζο, slide κιθάρα 
Κώστας Στεργίου: Πιάνο 
Πέτρος Λαμπρίδης: Κοντραμπάσο 
Νίκος Παπαβρανούσης: Τύμπανα 

Ηχογράφηση - Μίξη: Γιάννης Ταβουλάρης, Στούντιο Συν1 
Mastering: Γιάννης Χριστοδουλάτος, Sweetspot Productions Studio 

To Cd "Στην εποχή του Δον Κιχώτη" διατίθεται στο δισκοπωλείο "Music Corner" (Πανεπιστημίου 56, Αθήνα)

Τετάρτη, 10 Ιουνίου 2020

Η "Σεμίλα" της Σοφίας Καμαγιάννη





Σεμίλα ένα τραγούδι για τα παιδιά-θύματα του πολέμου στην Παλαιστίνη Μουσική: Σοφία Καμαγιάννη Στίχοι: Γιώτα Παρθενίου Τραγούδι: 'Αννη Ονουφρίου βιόλα Φώτης Παπαντωνίου κρουστά Νίκος Φορλίδας πιάνο Σοφία Καμαγιάννη ηχογράφηση και μίξη Σάκης Μπάστας Noisebox studio, Πάτρα, 2011 φωτογραφίες : Μαρίνα Κοντογιάννη και δημοσιεύματα ειδησεογραφικών πρακτορείων βίντεο : Kατερίνα Βασιλάκου μετάφραση στα Αραβικά και απαγγελία στίχων Χάλεντ Καμπάνι


***



Η Σεμίλα ή Σουμάγια είναι ενα αθώο παιδί, όλα τα αθώα παιδιά, του αιματοβαμμένου πολέμου στην Παλαιστίνη. Αφιερωμένο σε αυτά και το ομώνυμο ανέκδοτο τραγούδι που γράφτηκε κάποια χρόνια πριν σε στίχους της Γιώτας Παρθενίου για τη φωνή της Άννης Ονουφρίου. Επειδή αυτή την περίοδο η συλλογική μας συνείδηση αναζητά διεξόδους επικοινωνίας σε πολλά επίπεδα, σκέφτηκα να μην το αφήσουμε να περιμένει μια μελλοντική καταγραφή του στη δισκογραφία. Έτυχε και το είχαμε ηχογραφήσει με μια λιτή ενορχήστρωση. (Φώτης Παπαντωνίου-βιόλα, Νίκος Φορλίδας-κρουστά, Σοφία Καμαγιάννη-πιάνο, ένα σχήμα που τότε παίζαμε μαζί) 

Τώρα, μέσα στην καραντίνα, ήρθαν και οι φωτογραφίες από τη Μαρίνα Κοντογιάννη, μαζί και με αυτές από ειδησεογραφικά πρακτορεία, και όλες ενσωματώθηκαν στο βίντεο της Κατερίνας Βασιλάκου- έτσι άρχισε να προκύπτει το καινούριο σχήμα του τραγουδιού. Iδιαίτερες ευχαριστίες στον κ. Χάλεντ Καμπάνι για την τόσο πρόθυμη συνεισφορά του με τη μετάφραση στην αραβική γλώσσα και την απαγγελία κάποιων στίχων (από το τραγούδι) για να τους χρησιμοποιήσω στην τωρινή εκδοχή ως εισαγωγή. Με συγκίνησε. Ο ήχος, η φωνή, η σύνδεση με το εκεί. Πόσο ακόμα; 

Σοφία Καμαγιάννη
Μάϊος 2020

Τρίτη, 9 Ιουνίου 2020

Ο Μάκης Γκαρτζόπουλος για τον Κοινό Βίο







Ο Μάνος Χατζιδάκις και ο Γιώργος Χρονάς ξεκίνησαν το 1977 να εργάζονται πάνω σε έναν κύκλο τραγουδιών βασισμένο σε μία ποιητική ιδέα του συνθέτη, και του έδωσαν τον τίτλο Κοινός Βίος.

Ο Χρονάς παρέδωσε δεκατέσσερα (14) τραγούδια, όμως τελικά μονάχα τέσσερα (4) από αυτά μελοποίησε και ηχογράφησε ο Χατζιδάκις δοκιμαστικά με τη φωνή του και παρέμειναν ακόμα κι αυτά ανέκδοτα, μέχρι που κυκλοφόρησαν το 1999 -πέντε (5) χρόνια μετά το θάνατό του- στο δίσκο 2000 M.X.

Το έργο στην τελική του μορφή θα αποτελούνταν από δεκαοκτώ (18) μουσικά και τραγουδιστικά μέρη για μικρή ορχήστρα, μικτή χορωδία, έναν τραγουδιστή και την μπάντα της αστυνομίας.

Για όλα αυτά τα χρόνια οι στίχοι του έργου στην ολοκληρωμένη του μορφή παρέμειναν κι αυτοί ανέκδοτοι, μέχρι που το 2019 -και συγκεκριμένα στα μέσα Ιουνουαρίου- τυπώθηκε η συγκεντρωτική έκδοση με τους στίχους των τραγουδιών που έχει γράψει μέχρι τώρα ο Γιώργος Χρονάς, και ανάμεσά τους βρίσκουμε και όλα τα τραγούδια του Κοινού βίου.

Φαίνεται όμως πώς η διαδρομή αυτών των τραγουδιών δεν τελειώνει με την μη ολοκλήρωση του έργου από τον Χατζιδάκι.

Το τεύχος 185 (Ιανουάριος - Μάρτιος 2020) του περιοδικού Οδός Πανός, βρίσκουμε να το συνοδεύει και ένα cd με μελοποιημένους στίχους του Χρονά από έναν πολύ αξιόλογο συνθέτη, τον Χαρίλαο Τρουβά. Ο τίτλος του cd είναι Οδός Χρονά, και περιλαμβάνει δώδεκα (12) μελοποιήσεις στίχων και ποιημάτων του Χρονά που ερμηνεύει ο Πάρις Κιμιωνής με την συνοδεία της Γιούλας Γιαννάκη στο πιάνο.

Ανάμεσα λοιπόν στα τραγούδια του cd, συναντάμε και τη μελοποίηση του ομότιτλου τραγουδιού από αυτόν τον κύκλο τραγουδιών που δεν πρόλαβε να μελοποιήσει ο Μάνος Χατζιδάκις.

Μάκης Γκαρτζόπουλος

Αλέξης Βάκης: Μια Πριγκιπέσα που πάει παντού






Μια Πριγκιπέσα που πάει παντού


του Αλέξη Βάκη

(Δημοσιεύτηκε στο Δίφωνο, τεύχος 168 – Φεβρουάριος 2010)


Οι πολλαπλές επανεκτελέσεις δημοφιλών τραγουδιών δεν είναι βέβαια καινούργιο φαινόμενο στην ελληνική δισκογραφία. Το συναντάμε ήδη από τα προπολεμικά χρόνια. Πάντως, αυτό που συμβαίνει τα τελευταία χρόνια με την Πριγκιπέσα του Σωκράτη Μάλαμα είναι πρωτόγνωρο. Γιατί δεν είναι δα και ό,τι πιο συνηθισμένο το τραγούδι ενός σύγχρονου δημιουργού, που είναι μεν αναγνωρίσιμος και δημοφιλής, μα κατ’ ουσίαν παραμένει underground ιδιοσυγκρασίας, να ακούγεται κάθε βράδυ σε κάθε νυχτερινό μαγαζί της ελληνικής επικράτειας: από τις πιο αυστηρές «έντεχνες» μουσικές σκηνές της Αθήνας ως το τελευταίο επαρχιακό σκυλάδικο. Και επιπλέον, να έχει καταγραφεί στη δισκογραφία μέσα από διαδοχικές επανεκτελέσεις, που όλες -κάτι εξίσου εντυπωσιακό- έγιναν κατά την τριετία 2006-2009. Αυτή τη στιγμή η Πριγκιπέσα κυκλοφορεί ταυτόχρονα σε τουλάχιστον δέκα διαφορετικές δισκογραφικές εκδοχές (με τη σιγουριά μάλιστα ότι μου έχουν διαφύγει μερικές ακόμη), πράγμα που -αν δεν κάνω λάθος- ουδέποτε είχε συμβεί στο παρελθόν με άλλο τραγούδι. Χωρίς φυσικά να συνυπολογίζω τις εκτελέσεις που μπορεί κανείς να βρει στο διαδίκτυο -σε βιντεάκια του τύπου YouTube- από καλλιτέχνες (Γλυκερία, Ματθαίο Γιαννούλη κ.ά.) οι οποίοι δεν έχουν συμπεριλάβει το εν λόγω τραγούδι σε κάποιο δίσκο τους ως τώρα, το διατηρούν όμως σταθερά στο ρεπερτόριό τους όπου και αν εμφανίζονται ζωντανά.

Έχουμε και λέμε

Εκτός λοιπόν της πρώτης εκτέλεσης (η οποία περιλαμβάνεται στον δίσκο του Σωκράτη Μάλαμα Ο φύλακας κι ο βασιλιάς, που κυκλοφόρησε το 2000), μπορεί κανείς να βρει την Πριγκιπέσα στις παρακάτω ηχογραφήσεις σε στούντιο:

* με τον Μανώλη Λιδάκη στον δίσκο Αυστηρώς λαϊκόν (2006)
* με τον Μπάμπη Τσέρτο στον δίσκο Το μονοπάτι (2006)
* με την Πίτσα Παπαδοπούλου στον δίσκο Όσα αγαπώ (2006)
* με τη Μελίνα Ασλανίδου στον δίσκο Στο δρόμο (2009)
* με τον Βασίλη Καρρά στον δίσκο Όπως παλιά (2009)

Για την περίπτωση που κάποιος προτιμάει τις ζωντανές ηχογραφήσεις (και εκτός της επανεκτέλεσης του τραγουδιού από τον ίδιο τον Μάλαμα στον δίσκο Live στο Λυκαβηττό – 2007), υπάρχουν οι εξής εναλλακτικές λύσεις:

* με τον Μπάμπη Στόκα στον δίσκο Τραγουδήστε, μην ντρέπεστε (2008)
* με την Ελένη Βιτάλη στον δίσκο Ζωντανό Κύτταρο (2009)

Αν μάλιστα όλες οι παραπάνω εκδοχές δεν σας ικανοποιούν και θέλετε κάτι πιο δραστικό, ενδέχεται να σας ενδιαφέρει ο «άρχοντας του κάμπου», ο -κατοικοεδρεύων στα cult μαγαζιά μεταξύ Καρδίτσας και Τρικάλων- Μίμης Γκιουλέκας, ο οποίος στον δίσκο του Μια βραδιά στις Δέκα Εντολές (κυκλοφόρησε το 2007) επίσης συμπεριέλαβε την Πριγκιπέσα.

Γιατί χαίρεται ο κόσμος και χαμογελάει, πατέρα;

Προς τι όμως όλος αυτός ο πανικός; Σαν να λέμε, ποιος είναι ο λόγος για τον οποίο ήταν η Πριγκιπέσα εκείνη που μπήκε στα χείλη όλων τα τελευταία χρόνια και όχι κάποιο άλλο τραγούδι; Ιδού ένα ερώτημα που χρήζει απάντησης. Μη βιαστείτε να απαντήσετε «εξαιτίας του ρυθμού της», πως είναι δηλαδή τσιφτετέλι και άρα είναι εύκολο να «εκμαυλίσει» τα πλήθη και να τα σηκώσει στην πίστα. Ο ρυθμός του τσιφτετελιού ήταν όντως εκείνος που έβγαλε τεράστια σουξέ τα τελευταία εικοσιπέντε χρόνια: Πότε Βούδας πότε Κούδας (Πέτρου Βαγιόπουλου-Μανώλη Ρασούλη), Βάλε το κόκκινο φουστάνι (Σταύρου Κουγιουμτζή-Κώστα Κινδύνη), Μία είναι η ουσία (Χρήστου Νικολόπουλου-Λευτέρη Χαψιάδη), Ρίξε στο κορμί μου σπίρτο (Γιάννη Σπανού-Τασούλας Θωμαΐδου) και άλλα, υπό τους ήχους των οποίων λικνίστηκαν εκατομμύρια Έλληνες και Ελληνίδες. Όμως, η ρυθμική αγωγή του τραγουδιού του Μάλαμα είναι κατά πολύ πιο αργή από των υπολοίπων που ανέφερα, κάτι που του δίνει έναν ράθυμο (και ως εκ τούτου πιο μοναχικό) χαρακτήρα, ακόμη και τη στιγμή του χορού. Αν μάλιστα συνυπολογίσω τον εξομολογητικό τρόπο με τον οποίο εκφέρονται -σε πρώτο πρόσωπο- οι στίχοι, θα μπορούσα άνετα να υποστηρίξω πως η Πριγκιπέσα είναι ένα τσιφτετέλι με ψυχολογία «βαριού» ζεϊμπέκικου. Για να είμαστε πάντως σοβαροί, υπάρχουν πολλοί αδιόρατοι παράγοντες που καθορίζουν ποιο τραγούδι γίνεται επιτυχία και ποιο όχι και κανείς δεν μπορεί να ισχυριστεί ότι κατέχει το μυστικό στο θέμα αυτό. Πράγμα που σημαίνει πως όποια λογικοφανή εξήγηση κι αν δώσουμε στο φαινόμενο, ποτέ δεν θα είμαστε 100% σίγουροι ως προς την ορθότητα των ισχυρισμών μας.

Αφιερώνουμε τη νίκη στον υπέροχο λαό μας

Ένα πράγμα που μου έκανε μεγάλη εντύπωση όταν έψαχνα στοιχεία στο διαδίκτυο γι’ αυτό το άρθρο, είναι πως εκείνοι που δυσανασχετούν -και μάλιστα εμφανώς, αν μπείτε σε σχετικά ιστολόγια θα το δείτε- με την μεγάλη επιτυχία της Πριγκιπέσας είναι αρκετά άτομα από τον στενό πυρήνα των ακροατών του Μάλαμα όλα αυτά τα χρόνια. Που θεωρούν «προδοσία» το να αγγίζει π.χ. ο Βασίλης Καρράς ένα τραγούδι «του Σωκράτη», και μάλιστα με τη συγκατάθεση του τελευταίου. Εδώ που τα λέμε βέβαια, ο τραγουδοποιός ασφαλώς και δεν είχε κανένα λόγο για να αρνηθεί το σχετικό αίτημα, όσο και αν κάτι τέτοιο πληγώνει κάποιους οπαδούς του. Οι οποίοι (και δεν το εστιάζω φυσικά μόνο στους λάτρεις του Μάλαμα αλλά και αρκετών άλλων ομοτέχνων του), έχοντας αποκτήσει μια ιδιάζουσα -και σίγουρα στην αρμοδιότητα της ψυχοπαθολογίας- «συνιδιοκτησιακή» σχέση με το δημιουργικό έργο του ειδώλου τους, αισθάνονται ίσως ότι δικαιούνται να θέτουν όρους για το πλαίσιο και τους χώρους όπου μπορεί να κινηθεί το εν λόγω έργο.

Όμως αυτό, ειδικά στις συνθήκες της σημερινής «περίεργης» πνευματικής συγκυρίας που ζούμε, είναι διαφορετικής τάξεως ζήτημα.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη: Ελληνική επανάσταση και μουσική





Ελληνική επανάσταση και μουσική

της Λιάνας Μαλανδρενιώτη

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 29 Μαρτίου 2020, http://epohi.gr/mousikes-protaseis-83/)



«Δες πώς χορεύει ο Νικηταράς κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς»

Θα μπορούσαμε να χαρακτηρίσουμε ως ορόσημο μιας σύντομης μουσικής ανασκόπησης στα χρόνια πριν και κατά τη διάρκεια της Ελληνικής Επανάστασης τη στιγμή που ο οραματιστής Ρήγας Φεραίος σε ένα σαλόνι της Βιένης τραγουδά «Ως πότε παλικάρια…» προσαρμόζοντας τα λόγια στη μουσική του δημοτικού τραγουδιού «Μια προσταγή μεγάλη». Είναι το 1796, δύο χρόνια πριν το μαρτυρικό θάνατό του. Με το όνομα «Θούριος» ως τίτλο, το όλο κείμενο είναι έμμετρο με αφηγηματικά στοιχεία και αναφέρεται κυρίως στην αξία της ελευθερίας και στα «Δικαιώματα του Ανθρώπου». Ο Ρήγας ορμητικός και μαινόμενος, φλογίζει και εμψυχώνει τους ραγιάδες αλλά εκφράζει επίσης και το κλίμα του επαναστατικού κλασικισμού της εποχής του.

Ο αγώνας των Ελλήνων για ανεξαρτησία ενέπνευσε πολλά και σημαντικά έργα σε μουσουργούς της Ευρώπης και ειδικά της γειτονικής μας Ιταλίας. Ένα από τα πλέον εµβληµατικά έργα της εποχής του Ροµαντισµού, αφιερωµένα στον αγώνα των Ελλήνων για ανεξαρτησία, είναι η χορωδιακή «Ηρωική σκηνή» του Μπερλιόζ, σε αυτό το έργο ο Μπερλιόζ εξιδανικεύει τον αγώνα, συνδέοντας τους αγωνιστές του ’21 µε τους µυθικούς ήρωες της αρχαίας Ελλάδας. Ο ευαίσθητος γείτονάς μας Ιταλός Ροσίνι εμπνέεται από το ηρωικό Μεσολόγγι και γράφει το έργο «Η Πολιορκία της Κορίνθου» και την καντάτα «Ο Θρήνος των Μουσών για τον θάνατο του λόρδου Βύρωνα».

Από την κεντρική Ευρώπη ο Τσεχος Ντβόρζακ συνθέτει «Τρία νεοελληνικά τραγούδια για φωνή και πιάνο» και ο Γερμανός Μπετόβεν τη σκηνική μουσική για τα «Ερείπια των Αθηνών» του φον Κότσεμπου, γραμμένη το 1811, λίγα χρόνια πριν από την έκρηξη του Αγώνα. Η ιδεολογικά φορτισμένη παρτιτούρα αναφέρεται ακριβώς στο πένθος της Ευρώπης για την υποδούλωση της Ελλάδας στους Οθωμανούς. Αυτά είναι τα πιο γνωστά προβεβλημένα έργα.

Η μουσική παραγωγή των φιλελλήνων συνθετών ξεκινά από τα χρόνια του Αγώνα και συνεχίζεται μετά την ίδρυση του ελληνικού βασιλείου, καθώς η Ελληνική Επανάσταση συνεχίζει να εμπνέει δημιουργούς που προέρχονται από χώρες οι οποίες δεν είχαν κερδίσει ακόμα την ανεξαρτησία τους (π.χ. Ιταλία, Γερμανία).

Οι Ευρωπαίοι συγκινούνται και εμπνέονται

Από τα γεγονότα της Ελληνικής Επανάστασης, δύο κυρίως επιλέγουν, την Έξοδο του Μεσολογγίου και τη Ναυμαχία του Ναβαρίνου. Η Έξοδος του Μεσολογγίου συγκίνησε την παγκόσμια κοινή γνώμη, τόσο λόγω της τραγικής έκβασής της όσο και λόγω του προηγηθέντος θανάτου του Λόρδου Βύρωνα (1824). Η Ναυμαχία του Ναβαρίνου, με την εμπλοκή των τριών Μεγάλων Δυνάμεων (Αγγλίας, Γαλλίας και Ρωσίας) και τη νικηφόρα έκβασή της, την ανέδειξαν σε σύμβολο της κατίσχυσης του σταυρού έναντι της ημισελήνου. Ένα από τα πρώτα έργα που αναφέρεται στο Μεσολόγγι, είναι το τρίπρακτο δράμα «Η πτώση του Μεσολογίου» του Γερμανού Gustav Joseph Krahe, που γράφτηκε το 1826. Την ίδια χρονιά εκδίδεται το έμμετρο δράμα «Η τελευταία ημέρα του Μεσολογγίου» σε ποίηση Georges Ozaneaux και μουσική Ferdinand Hérold. Καθώς και το «Άσμα του Μεσολογγίου» από τον Ιταλό συνθέτη Antonio Francesco Gaetano Saverio Pacini (1778-1866). Επίσης, έχουν μεγάλο ενδιαφέρον τα σκηνικά έργα συνθετών λιγότερο γνωστών, όπως οι όπερες «Η ναυμαχία του Ναυαρίνου» του Τζουζέπε Στάφα, που πρωτοπαρουσιάστηκε στο περίφημο Σαν Κάρλο της Νάπολης το 1837, «Οι τελευταίες μέρες του Σουλίου» του Τζοβάνι Μπατίστα Φεράρι, όπερα που ανέβηκε στον εξίσου διάσημο Φοίνικα της Βενετίας το 1843 και παιζόταν για περισσότερο από δεκαπέντε χρόνια σε διάφορα ιταλικά θέατρα, ο «Ορκος του Γερμανού ή Η Απελευθέρωση της Ελλάδος» του Μαλτέζου συνθέτη Ναπολεόνε Μιφσούντ (Ρώμη 1849) ή ακόμα το μπαλέτο «Η τελευταία μέρα του Μεσολογγίου» του Λουίτζι Βιβιάνι (Βενετία 1832/33). Και ο κατάλογος είναι πραγματικά μακρύς.

Ελληνική μουσική δημιουργία

Η ελληνική μουσική δημιουργία άνθισε στα Επτάνησα και ανέδειξε σπουδαίους συνθέτες. Ένας μεγάλος Επτανήσιος μουσουργός, είναι ο συνθέτης του Εθνικού μας Ύμνου, ο Νικόλαος Χαλικιόπουλος – Μάντζαρος, (1795-1872), ο οποίος θεωρείται όχι μόνο ο αρχηγός της επτανησιακής σχολής, αλλά και γενικότερα ο θεμελιωτής της δυτικότροπης μουσικής στην Ελλάδα. Ο Μάντζαρος ήταν φίλος του Διονύσιου Σολωμού και εκτιμούσε πολύ το έργο του εθνικού μας ποιητή. Μελοποίησε ολόκληρο τον Ύμνο στην Ελευθερία – σε τέσσερις διαφορετικές γραφές – από τον οποίο οι δύο πρώτες στροφές καθιερώθηκαν ως Εθνικός Ύμνος της Ελλάδας το 1865 και της Κύπρου το 1966. Έγραψε μουσική και για άλλα ποιήματα του Σολωμού «Φαρμακωμένη», «Ύμνος εις τον Μπάιρον» κ.ά. Ένα μικρό αριστούργημά του είναι η «Χορωδιακή καντάτα» για υψίφωνο και ανδρική χορωδία γραμμένη στα 1823/4, κατά τη διάρκεια της Επανάστασης. Χαρακτηριστικό δείγμα της καθαρόαιμα ιταλικής παιδείας του συνθέτη, η καντάτα παραπέμπει ευθέως στο μεταιχμιακό ύφος μιας εποχής, κατά την οποία η δύση του κλασικισμού συνέπιπτε με τη γέννηση και άνθηση του ρομαντικού μπελ-κάντο. Όμως, «συνθέτης της Επανάστασης του 1821» θεωρείται ο Παύλος Καρρέρ (Ζάκυνθος, 1829-1896). Ο Καρρέρ μας κληροδότησε και το δημοφιλέστερο ελληνικό κομμάτι του 19ου αιώνα, τον Γεροδήμο. Ο «Γεροδήμος» δημιουργήθηκε ως τραγούδι ανεξάρτητο και κατόπιν εντάχθηκε από τον συνθέτη ως άρια στην περίφημη όπερα του, «Μάρκος Μπότσαρης». Πρόκειται για μελοποίηση του ποιήματος «Ο Δήμος και το καριοφίλι του» από τη συλλογή «Μνημόσυνα» (1857) του Αριστοτέλη Βαλαωρίτη. Εκτός από την όπερα «Μάρκος Μπότσαρης», εμπνευσμένη από το ’21 είναι και η όπερα «Δέσπω». Από το 1821 εμπνεύστηκαν επίσης οι Σαμάρας, Ξύνδας, Καλομοίρης.

Με το καριοφίλι, την πένα και τον ταμπουρά

Με το καριοφίλι, την πένα και τον ταμπουρά κερδήθηκε ο αγώνας. Ο ταμπουράς μάλιστα, αυτό το ελληνικό παραδοσιακό όργανο, συντρόφευε πολλούς αγωνιστές της επανάστασης του 1821, σύμφωνα με μαρτυρίες. Οι μελωδίες του τους έδιναν κουράγιο και δύναμη. Ο στρατηγός Μακρυγιάννης κουβαλούσε πάντα επάνω του τον ταμπουρά του. Μια ιστορία λέει πως στην πολιορκία της Αθήνας, εκείνο τον Σεπτέμβριο του 1826, ο Γκούρας και οι άλλοι οπλαρχηγοί αντιστέκονταν με σθένος και, όταν έπεσε η νύχτα και ο Μακρυγιάννης τους κάλεσε κουρασμένους στο οχυρό του, έπιασε τον ταμπουρά του και άρχισε να χαϊδεύει με τα δάχτυλά του τις τρεις διπλές χορδές του οργάνου και να τους τραγουδάει. Εκείνη ήταν η νύχτα που ο Μακρυγιάννης αυτοσχεδίασε και τραγούδησε το θρυλικό μοιρολόι, «Ο ήλιος εβασίλεψε και το φεγγάρι εχάθη». Σήμερα, ο ταμπουράς που αποδίδεται στον Μακρυγιάννη φυλάσσεται στο Εθνικό Ιστορικό Μουσείο. Την ιστορία για το παραπάνω μοιρολόι την γνωρίζουμε από τα απομνημονεύματα του Μακρυγιάννη. Αλλά και ο άλλος μεγάλος ήρωας του ’21, ο Θεόδωρος Κολοκοτρώνης προσάρμοζε σε γνωστά δημοτικά τραγούδια δικά του λόγια ανάλογα με την περίσταση και τα τραγουδούσε στα παλληκάρια του.

Η φλογέρα, το νταούλι, ο μπαγλαμάς, ο ταμπουράς, η πίπιζα, η λύρα, το τουμπερλέκι και το λαούτο ήταν τα όργανα που συνόδευαν τα κλέφτικα τραγούδια. Οι ραψωδοί ακολουθούσαν το ασκέρι στις μάχες και εμψύχωναν τα παλικάρια. Γνωστός ο Τσοπανάκος από τη Δημητσάνα που ακολουθούσε τον Νικηταρά και του σκάρωσε το κλέφτικο «Στα τρίκορφα μες στη κορφή» και αναφέρεται στη μάχη του Βαλτετσίου. Τα τραγούδια αυτά τα «Κλέφτικα» καλλιέργησαν τη συλλογική μνήμη, συνέβαλαν στη διαμόρφωση της εθνικής συνείδησης και ταυτότητας αλλά και της αίσθησης τοπικής ιδιαιτερότητας όσο κανένα άλλο είδος της λαϊκής καλλιτεχνικής δημιουργίας.

Συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους

Με τη συγκρότηση του νεοελληνικού κράτους έχουμε αρχικά την ένταξη του μαθήματος της μουσικής στο Κεντρικό Σχολείο και το Ορφανοτροφείο, που ίδρυσε ο Καποδίστριας στην Αίγινα. Παράλληλα, αποκτούμε την καταστατική αρχή θεσμοθέτησης της μουσικής παιδείας στη χώρα και το πρώτο εγχειρίδιο Θεωρίας της Μουσικής στα ελληνικά από τον φιλικό και αγωνιστή Νικόλαο Φλογαΐτη (Αίγινα, 1830), ενώ οι πρώτες παραστάσεις όπερας στην Αθήνα πραγματοποιούνται το 1840. Η σοβαρή θεμελίωση της μουσικής παιδείας στη χώρα ξεκινά με την ίδρυση του Ωδείου Αθηνών το 1871.

Στη σύγχρονη ελληνική μουσική δημιουργία έχουμε δύο σημαντικά έργα, το πρώτο «Η χορωδιακή συμφωνία 1821» ανήκει στον συνθέτη Νίκο Αστρινίδη. Το 1971, ο Δήμος Θεσσαλονίκης του ανέθεσε τη σύνθεση συμφωνικού έργου για τον εορτασμό της εκατοπεντακονταετίας από την Ελληνική Επανάσταση. «Η χορωδιακή Συμφωνία 1821» παίχτηκε στις 27 Οκτωβρίου 1971 στα ΣΤ’ Δημήτρια. Το δεύτερο, τα «Οράματα και θάματα του Στρατηγού Μακρυγιάννη» του συνθέτη Δημήτρη Μαραγκόπουλου, αποτελεί ένα πρώτο δείγμα προσέγγισης του θέματος από τη σύγχρονη ελληνική δημιουργία και είναι παραγγελία από την Εναλλακτική Σκηνή της ΕΛΣ.

Από το γεγονός της Ελληνικής Επανάστασης εμπνεύστηκαν και σύγχρονοι συνθέτες και στιχουργοί. Ξεχωρίζω το «Τσάμικο», σε μουσική του Μάνου Χατζιδάκι και στίχους του Νίκου Γκάτσου. Το τραγούδι περιλαμβάνει τον εξής χαρακτηριστικό στίχο: «Δες πώς χορεύει ο Νικηταράς κι αηδόνι γίνεται ο ταμπουράς».