Κυριακή, 18 Απριλίου 2021

Με αφορμή το ποίημα "Ομνύει"






Ανάλυση Καβαφικής ερωτικής ποίησης, με αφορμή το ποίημα "Ομνύει"



του Γιώργου Κομνηνάκη



Πώς από το καλογυαλισμένο σαλόνι μιας καλογυαλισμένης ζωής clean cut γιάπηδες και φιλόλογοι ανέραστοι πλην με post doc σπουδές θα αναφερθούν στην ερωτική ποίηση του Καβάφη; Σίγουρα με επιχειρήματα παρμένα από συνέδρια, με πλείστες διακειμενικές αναφορές, με τεκμηρίωση στιβαρή. Θα αναφερθούν στο ομοφυλόφιλο του χαρακτήρα ως κάτι ξένο, που δεν το εγκρίνουν (ποιος ρώτησε άραγε; ποιος ζήτησε την άδεια;). Θα μιλήσουν για αποστασιοποιημένη αφήγηση σε πολλά από αυτά, όπου τον λόγο παίρνει κάποιος τρίτος αφηγητής. Θα αναφερθούν στη λειτουργία της μνήμης, εργαλειακά, καθώς αυτή καθορίζει και τροφοδοτεί με υλικό τα ποιήματα, δεν είναι ποιήματα της σύγχρονης με την αφήγηση δράσης, έχουν περιβληθεί την αχλή του παρελθόντος, έχουν εξιδανικευτεί από τη μνήμη, είναι ποιήματα της μνήμης. Θα μιλήσουν για την γλώσσα του, το περίφημο καβαφικό ιδίωμα, όπου συνδυάζονται με τρόπο μοναδικό και αναγνωρίσιμο διαμιάς η δημοτική ως βάση με την καθαρεύουσα, σε ελεύθερο στίχο, σχεδόν πάντα σε ίαμβο, σπανίως κι εν πάση περιπτώσει όχι απαραίτητα ομοιοκατάληκτο, με το πολίτικο ιδίωμα και με τους ιδιωματισμούς της πιάτσας. Θα μιλήσει για το λεξιλόγιο του ποιητή, όπου κρυπτικά ο όρος Αλεξανδρινός είναι συνώνυμος του ομοφυλόφιλου και έχει απολύτως θετική σημασία. Θα αναφέρει ότι διατρέχει την ερωτική καβαφική ποίηση η απόδοση του ομοφυλοφυλικού έρωτα ως φιλίας. Θα μιλήσει για τη λατρεία του ποιητή προς το ωραίο, το όμορφο, το νεανικό, το σφριγηλό.

Ωραία.

«Αν δεν σε βρουν χαράματα, πώς θες ν’ ακούς αηδόνια», είναι η απάντησή μου. Ο Καβάφης βούτηξε, βούτηξε βαθιά. Ηδονιστής στη ζωή του, ένας στίλβων (όπως τον χαρακτήρισε ο Ξενόπουλος), εστέτ, αφέθηκε στα πάθη του. Τον βασάνιζαν. «Αγωνία, αγωνία. Τι βασανιστήρια, υπέφερα. Έπεσα να κοιμηθώ στις 3 το πρωί. Ενέδωσα και πάλι. Φρίκη, φρίκη…» γράφει σε χαρτιά που βρέθηκαν μετά τον θάνατό του.

Αρνούμενος να προδώσω το πνεύμα ανθρώπου που βασανίστηκε από τον πόθο και την ηδονή, δεν θα σαλαμοποιήσω κάποιο ποίημά του. Παίρνοντας αφορμή από το «Ομνύει», θα σταθώ με σεβασμό να αναφέρω ορισμένα στοιχεία

«Ομνύει», ξεκινάει! Θέλει να απαλλαγεί, βάζει τα ιερά και τα όσια μπροστά, κάνει τελετουργία την απόφασή του, δίνει τον τόνο της σκέψης με την πρώτη λέξη. Μαστοριά.

«Κάθε τόσο». Υπόσκαψη. Φανερή η αδυναμία. Δεν αρκεί το μια κι έξω. Δεν τηρεί την υπόσχεση. Υποκύπτει στην αδυναμία του. Και ξαναομνύει. Πάλι. Παλεύει να γλιτώσει.

«Όταν έρθει η νύχτα». Οι κόσμοι χωρίζονται σε δύο: εκείνον της ημέρας και εκείνον της νύχτας. Το φως αμυδρό ή ανύπαρκτο τη νύχτα, οι κανόνες διαφορετικοί, τα σώματα ζητάνε τα δίκια τους, η λογική υποχωρεί, το πάθος, ο πόθος για ένωση και οι ορμόνες θριαμβεύουν. Ένας αρχέγονος πολιτισμός ξυπνάει και παραμερίζει τα γλυκά παιδιά του Διαφωτισμού.

Νύχτα, με δικές της συμβουλές, συμβιβασμούς και υποσχέσεις. Λέξεις μαχαίρια. Τα νομίσματα της ημέρας δεν εξαργυρώνονται απαραίτητα στα μεταμεσονύκτια ή εωθινά ανταλλακτήρια.

«Αλλ’ όταν έλθ’ η νύχτα με την δική της δύναμη» : Η νύχτα έχει τους δικούς της νόμους. Τα χρήματα δεν αγοράζουν τα πάντα, τα μεγέθη λογαριάζονται διαφορετικά, βασιλιάδες οι εραστές και χαρούμενοι υπήκοοι όσοι τρυγούν την ηδονή. Απόκληροι όσοι αποπέμφθηκαν σκληρά, όσοι δεν βρήκαν το άλλο τους μισό, σε όσους ο ίμερος ο ερωτικός δεν πήρε σάρκινη μορφή.

«(δύναμη)του σώματος που θέλει και ζητεί». Το πνεύμα απλώς ακολουθεί το σώμα που διατάζει.

«στην ίδια μοιραία χαρά, χαμένος, ξαναπιαίνει». Γνωρίζει. Και αυτό επιτείνει την τραγικότητα. Αλλά δεν μπορεί να αρνηθεί. Σχετική η νίκη και η χαρά στον στίβο της ηδονής. Σαν από τη μοίρα οδηγημένος. Ανατολίτης γαρ. Νίκη είναι η μέθεξη. Μα, λάθος λέξη η νίκη! ζητούμενο η μέθεξη, η στιγμιαία εξύψωση που μόνο ο Πόθος προσφέρει. Αδιάφορα τα υπόλοιπα. Χαμένος, ναι. Αλλά εκεί, όχι αρνητής και νικητής σε καθαρά σεντόνια.

Δεν περιορίζεται ο ερωτισμός του Καβάφη στον έρωτα μεταξύ ανθρώπων ιδίου φύλου, συγκεκριμένης εποχής ή φυλών. Τα αισθήματα που αποδίδει είναι βαθύτατα, ποτισμένα με την αλήθεια της ζωής και πανανθρώπινα. Όπως ο Έρωτας.

Ζωή Λιαντράκη - Όπου θέλει ας βγει






Δελτίο τύπου


H Ζωή Λιαντράκη μία σπουδαία ερμηνεύτρια της νέας γενιάς επιστρέφει πιο ερωτική από ποτέ και παρουσιάζει το νέο της single " Όπου θέλει ας βγει", που κυκλοφορεί ψηφιακά από την Real music. H επιβλητική, γεμάτη συναίσθημα, δυναμική ερμηνεία της σε παρασύρει κυριολεκτικά, αποδεικνύοντας το μεγάλο εύρος των φωνητικών δυνατοτήτων της. Πρόκειται για μία πολύ ενδιαφέρουσα μουσική πρόταση όπου γίνεται άμεσα αντιληπτό πως έχουμε να κάνουμε με μία συμφωνική σύνθεση, η οποία συνδυάζει το σύγχρονο με το νοσταλγικό καθώς σε μεταφέρει στο παρελθόν και οραματίζεται το μέλλον σαν να μην υπάρχει παρόν. Το "Όπου θέλει ας βγει" δημιουργεί σκέψεις και συναισθηματικές εικόνες που διεισδύουν στον εσωτερικό κόσμο του ακροατή, κάνοντας τον να ταξιδέψει με τις αισθήσεις του από το πρώτο άκουσμα. Τους στίχους υπογράφει η καταξιωμένη (ποιήτρια-συγγραφέας) Ντέπη Χατζηκαμπάνη, τη μουσική για άλλη μία φορά η δημιουργικότατη Κωνσταντία Κατσιάμπα, ενώ η ευφάνταστη ενορχήστρωση είναι του αξιόλογου Γιώργου Μίγκα. Η οπτικοποίηση και η σκηνοθεσία του music video ανήκει στους ταλαντούχους Πάνο Ιωαννίδη και Νίκο Σίμο.

Τετάρτη, 14 Απριλίου 2021

Νέο album: Το πιο δικό μου ψέμα – Θοδωρής Τσάτσος






Δελτίο τύπου


Ο πρωτοεμφανιζόμενος στιχουργός και ερμηνευτής Θοδωρής Τσάτσος παρουσιάζει το πρώτο ολοκληρωμένο album του με τίτλο «Το πιο δικό μου ψέμα» που κυκλοφορεί από την MLK.

Ο Θοδωρής Τσάτσος υπογράφει τους στίχους των τραγουδιών οι οποίοι ντύθηκαν με μελωδίες εξαιρετικών δημιουργών όπως οι Γρηγόρης Πολύζος, Κώστας Γάκης, Δημήτρης Ιλεμόσογλου, Σπύρος Παρασκευάκος και Γιώργος Κυριάκος. Στο album συμμετέχουν η στιχουργός Αθηνά Σπανού που υπογράφει ένα τραγούδι («Η πέτρα και η χίμαιρα») και η ερμηνεύτρια Πολυξένη Καράκογλου σε δύο τραγούδια («Ξόρκι» και «Όλου του κόσμου οι άνθρωποι»).

Την ενορχήστρωση και την επιμέλεια της παραγωγής υπογράφει ο Γρηγόρης Πολύζος ενώ η ηχογράφηση, η μίξη και το mastering έγιναν από τον Ηλία Λάκκα στο Studio Odeon.

Ο δίσκος συνδυάζει ηχητική ποικιλομορφία χάρη στην ενορχήστρωση και στα παιξίματα κορυφαίων μουσικών (Αριστείδης Χατζησταύρου, Θάνος Γκιουλετζής, Μιχάλης Καπηλίδης, Σπύρος Μάζης, Τιγκράν Σαρκισιάν, Αλέξης Στενάκης, Θωμάς Κωνσταντίνου, Θοδωρής Κουέλης, Μιχάλης Πορφύρης, Διονύσης Κοκόλης, Χρήστος Σπηλιόπουλος, Γρηγόρης Πολύζος) που έπαιξαν στο album και έδωσαν ποιότητα και αίσθημα!

Στους στίχους του Θοδωρή Τσάτσου μπορούμε να διακρίνουμε επιρροές στιχουργών όπως του Άλκη Αλκαίο στο «Απόψε» (Τα ανθρώπινα τα σχέδια στ’ αυτί του χρόνου μύγες), του Οδυσσέα Ιωάννου στο «Το πιο δικό μου ψέμα» (Δεν ψάχνω αλήθειες να κρυφτώ μου φτάνει να ‘σαι εσύ το πιο δικό μου ψέμα) αλλά και τραγουδοποιών όπως των Μίλτου Πασχαλίδη, Ορφέα Περίδη, Σωκράτη Μάλαμα και άλλων.

Ο Θοδωρής Τσάτσος σας παραδίδει λοιπόν τα τραγούδια του με ανυπομονησία να τα δει να ταξιδεύουν με την ελπίδα να αγαπηθούν και να τραγουδηθούν.

Καλή ακρόαση!


***


Λίγα λόγια για τον Θοδωρή Τσάτσο



Ο Θοδωρής Τσάτσος σπούδασε Νομικά στο Πανεπιστήμιο Αθηνών και Ψυχολογία στο Πάντειο Πανεπιστήμιο. Εργάζεται ως ψυχολόγος, και είναι συνιδρυτής του εθελοντικού οργανισμού «Διαβάζω για τους άλλους», ο οποίος προωθεί την ισότιμη πρόσβαση ατόμων με απώλεια όρασης στη γνώση και τη λογοτεχνία. Ξεκίνησε να ασχολείται με το τραγούδι στα εφηβικά του χρόνια. Έκανε μαθήματα τραγουδιού για οκτώ χρόνια με τη δασκάλα φωνητικής Ασημίνα Μόρφη. Από την ηλικία των δεκαοκτώ άρχισε να συμμετέχει ως τραγουδιστής σε συγκροτήματα που έπαιζαν κομμάτια ξένου και ελληνικού ρεπερτορίου. Κατά την ίδια περίοδο ξεκίνησε να γράφει τους πρώτους του στίχους. Έχει γράψει τη συλλογή διηγημάτων, «Εκτός οπτικού πεδίου» (εκδ. Εύμαρος).




Να περιμένεις





Δελτίο τύπου


Μπάμπης Βελισσάριος
«Να περιμένεις»
Μουσική: Κώστας Μάκρας
Στίχοι: Μάριος Μάκρας


«Να περιμένεις» τιτλοφορείται το νέο τραγούδι του Μπάμπη Βελισσάριου σε μουσική Κώστα Μάκρα και στίχους Μάριου Μάκρα, που κυκλοφόρησε από τον Μετρονόνο. Το τραγούδι έρχεται τέσσερα χρόνια μετά από την πρώτη συνεργασία του Κώστα Μάκρα με τον Μπάμπη Βελισσάριο, το 2017, στον κύκλο συναυλιών «Μετασχηματισμοί» της Στέγης Γραμμάτων και Τεχνών, όπου ο Κώστας Μάκρας συμμετείχε με 6 τραγούδια σε ποίηση Χάινριχ Χάινε, σε μετάφραση Διονύση Καψάλη και ερμηνευτή τον Μπάμπη Βελισσάριο.

Το «Να περιμένεις», όπως σημειώνει και ο στιχουργός Μάριος Μάκρας «είναι ένα τραγούδι για την ελπίδα και το όνειρο. Για το αύριο, για το άγνωστο, για το μεγάλο. Μια προσμονή. Μια άρνηση στην παραίτηση. Ένας πόθος που θεριεύει μέσα στις σκιές και τη λήθη των καιρών».

Ο Μπάμπης Βελισσάριος, μια γνώριμη φωνή από τις ερμηνείες του σε τραγούδια τηλεοπτικών σειρών με πιο πρόσφατη στο «Λόγω Τιμής 20 χρόνια μετά», έχει διαγράψει μια μεγάλη πορεία στο λυρικό τραγούδι. Μόνιμος χορωδός της Εθνικής Λυρικής Σκηνής, τενόρος και ηθοποιός, έχει ερμηνεύσει ρόλους σε αρκετές παραγωγές από το 2010 έως σήμερα, όπως: Madame Butterfly (2010, 2013, 2017), I vespri siciliani (2013), Η φόνισσα (2014, 2016), La traviata (2016), Λαίδη Μάκβεθ του Μτσενσκ (2019), ενώ το 2020 τον απολαύσαμε ως πρωταγωνιστή στο Moby Dick του Ιδρύματος Ωνάση.



Στίχοι

Θα σε ξανάβρω μια μέρα.
Να ονειρευτούμε το άπιαστο, το μεγάλο.
Αυτό που δεν αγγίξαμε ποτέ.
Να περιμένεις.
Όμορφο πράγμα η προσμονή.
 
Και θα δεις πως θα σμίξουν τα χέρια μας
και θα θεριέψουν οι πόθοι μας
και θα γλυκάνει ο θυμός μας.
Θα δεις.
 
Κοίτα μονάχα μη χαθείς, στις σκιές και τη λήθη.
Μη ριζώσεις, μη γελαστείς.
 
Τώρα τι σ' έπιασε; Κλαις!
Κλάματα πρέπουν στις χαρές, τις νίκες.
Θα 'ρθουν κι αυτές, το ξέρεις.
Να περιμένεις.
Όμορφο πράγμα η προσμονή.
 
Και θα δεις πως θα σμίξουν τα χέρια μας
και θα θεριέψουν οι πόθοι μας
και θα γλυκάνει ο θυμός μας.
Θα δεις.
 
Κοίτα μονάχα μη  χαθείς… 

Κυριακή, 11 Απριλίου 2021

Αθηναίισα, από το project Mitosis





Δελτίο τύπου



Νέα κυκλοφορία από το project διασκευών Mitosis του Ιωσήφ Πρίντεζη (ΝΤΠ), με τη συμμετοχή του Πάνου Φραγκιαδάκη (Χατζηφραγκέτα).


Η "Αθηναίισα", ένα προπολεμικό ρεμπέτικο τραγούδι του Ανέστη Δελιά, βυθίζεται στο σκότος και τον ηλεκτρισμό δημιουργώντας το ατμοσφαιρικό ηχητικό περιβάλλον για την εξομολόγηση ενός ολοκληρωτικού μα και καταστροφικού έρωτα.

Ο Ανέστης Δελιάς ήταν μέλος της ξακουστής Τετράδας του Πειραιά, μαζί με τον Βαμβακάρη, τον Παγιουμτζή και τον Μπάτη.

Δεν πρόλαβε να ηχογραφήσει πολλά τραγούδια εξαιτίας της λογοκρισίας του Μεταξά και πέθανε από υπερβολική δόση ηρωίνης κατά την διάρκεια της Kατοχής σε ηλικία 32 ετών.


Φαινόμενο Mitosis: Η διαδικασία διχοτόμησης του κυτταρικού μουσικού πυρήνα, με σκοπό τον διπλασιασμό της ηχητικής πληροφορίας, κρατώντας ως μαγιά το μελωδικό DNA του αρχικού.

Άπειρο

 




Σταμάτης Χατζηευσταθίου

Άπειρο


«Άπειρο» είναι ο τίτλος του νέου τραγουδιού του Σταμάτη Χατζηευσταθίου που κυκλοφορεί από τον Μετρονόμο. Μέσα στην πιο σκληρή πραγματικότητα των ημερών μας, ο Σταμάτης Χατζηευσταθίου προτιμά να μετατρέψει τον θυμό και κάθε τι αρνητικό που δικαιολογημένα ζούμε, σε μελωδία. Ακολουθεί την ευαισθησία του και την μελωδική του δύναμη για να επιστρέψει στο πρωτόλειο του καθενός.

Ο ξεχωριστός καλλιτέχνης αντιστέκεται στην ασχήμια της εποχής, με τον μοναδικό δικό του τρόπο, ερμηνεύοντας ένα τραγούδι που δημιούργησε ο ίδιος και υπογράφει τους στίχους, τη μουσική και την ενορχήστρωση.

Το «Άπειρο» είναι ο προπομπός της νέας δισκογραφικής δουλειάς του που πρόκειται να κυκλοφορήσει από τον Μετρονόμο, με τίτλο «Από σπόντα».



Στίχοι

Τις νύχτες σαν σιωπή γυρνάς
Στο στόμα μου ανεβαίνεις
Πως βρίσκεις λέξεις και μιλάς
Στον ώμο μου ανασαίνεις

Στο άσπρο σου πουκάμισο
Μιλάω στον θεό σου
Και βλέπω έναν παράδεισο
Πιο κάτω απ τον λαιμό σου

Και σαν αέρας νά 'ρχεσαι
Στα χείλη να χορεύεις
Ανάσες είναι η ζωή
Καμμιά να μην ξοδεύεις

Να γίνεσαι αέρας μου
Σκιά μέσα στο δρόμο
Φιλί φιλί να έρχεσαι
Κι αυτό να έχω μόνο

Μέλισσες και λύκοι

 




Αστέρης Κωνσταντίνου

Μέλισσες και λύκοι

Μουσική: Θοδωρής Καρέλλας / Στίχοι: Θωμάς Ψημμάς



«Μέλισσες και λύκοι» τιτλοφορείται το πρώτο τραγούδι που κυκλοφόρησε από το επερχόμενο άλμπουμ «Φρέσκος Πηλός» του συνθέτη Θοδωρή Καρέλλα και του στιχουργού Θωμά Ψημμά. Ένα τραγούδι που γράφτηκε με αφορμή την πρωτόδικη καταδίκη της Χρυσής Αυγής, που αποτέλεσε και ένα από τα σημαντικότερα γεγονότα του 2020. Το τραγούδι ερμηνεύει ο Αστέρης Κωνσταντίνου και κυκλοφορεί από τον Μετρονόμο.


Η Μάγδα Φύσσα, μάνα του δολοφονημένου Παύλου, λυτρώνεται αμέσως μετά την ανακοίνωση της πρωτόδικης καταδίκης του δολοφόνου του γιου της και των ηγετικών στελεχών και μελών της Χρυσής Αυγής.

Αφιερωμένο στον Θανάση Καμπαγιάννη και τους λοιπούς/ές συνηγόρους των θυμάτων της νεοναζιστικής βίας που μας δίδαξαν ότι ενωμένες οι μέλισσες μπορούν να νικήσουν ακόμα και τους πιο κακούς λύκους.


Οι δύο δημιουργοί γράφουν:

«Λίγο νωρίτερα από την επίσημη κυκλοφορία του άλμπουμ μας «Φρέσκος Πηλός» θα θέλαμε να μοιραστούμε μαζί σας ένα κομμάτι για το πιο χαρμόσυνο μαντάτο του 2020 στη χώρα μας, την πρωτόδικη καταδίκη της Χρυσής Αυγής. Μια έμπρακτη απόδειξη ότι ενωμένες οι επίμονες μέλισσες μπορούν να κερδίσουν ακόμα και τους πιο μοχθηρούς λύκους».

Θοδωρής Καρέλλας & Θωμάς Ψήμμας



Στίχοι

Τα κατάφερες γιε μου
τους πήρες μακριά
από τη γειτονιά
τα φουγάρα ατμίζουν καθαρά.

Τα κατάφερες γιε μου
κι αν μάτωσε η καρδιά
χτυπάει δυνατά
τα ρολόγια μας δείχνουνε σωστά.
 
Θα κοιτάξουμε τον ήλιο μες στα μάτια
θα ηχήσουνε τα όνειρα του πλήθους
όταν οι άνθρωποι έχουν κοινά γινάτια
τότε οι μέλισσες κερδίζουνε τους λύκους
 
Τα κατάφερες γιε μου
η μάνα σου μιλά
απέκτησε παιδιά
κάθε μάχη και μια νέα αγκαλιά
 
Τα κατάφερες γιε μου
στο φασισμό κλοτσιά
η μπάλα στη γενιά
που βάζει τον Άνθρωπο μπροστά.

Σάββατο, 3 Απριλίου 2021

Η Μαρία Παπαγιάννη για την Παγκόσμια Ημέρα Παιδικού Βιβλίου






Σαν σήμερα γεννήθηκε ο Χανς Κρίστιαν Άντερσεν. Ο άνθρωπος που κατάφερε να ενώσει όλο τον κόσμο με τα παραμύθια του. Κι όπως στις ιστορίες του όλα μπορούν να συμβούν, έτσι και στη ζωή ο μικρός Χανς που δεν είχε να φάει, ο μοναχογιός μιας πλύστρας κι ενός τσαγκάρη, τάισε τα παιδιά όλου του κόσμου με παραμύθια για να ζούμε εμείς καλά κι αυτοί καλύτερα. Γιατί κανένας μόνος του δεν περνάει καλά.

Από τότε που ήμουνα μικρή λάτρευα τα βιβλία που έλεγαν αλήθεια κι ως τώρα αυτά αγαπώ. Ο κόσμος είναι δύσκολος και άδικος. Και σ' αυτόν τον κόσμο ζούμε όλοι - κι εμείς και τα παιδιά μας. Σ' αυτόν τον κόσμο λοιπόν ζούνε και οι ήρωές μου πάντα, κι όπως όλα τα παιδιά, φοβούνται, χαίρονται, ονειρεύονται, ελπίζουν. Δεν θα έλεγα ποτέ ψέματα σ' ένα παιδί πως ο κόσμος είναι εύκολος - γιατί δεν είναι αλήθεια. Θα ήθελα όμως να του ψιθυρίσω πως τον καταλαβαίνω, πως κι εγώ φοβάμαι, αλλά η ζωή είναι και γεμάτη θαύματα. Θαύματα που κρύβονται στα μικρά, στα καθημερινά, αλλά και στα άλλα, τα μεγάλα που ονειρεύεσαι να ζήσεις.

Στα βιβλία της παιδικής λογοτεχνίας οι ήρωες παίρνουν τον αναγνώστη από το χέρι για να βρούνε μαζί την έξοδο από τον λαβύρινθο, ονειρεύονται μαζί έναν κόσμο δίκαιο για όλους, έναν κόσμο όπου θα ζούνε όλοι καλύτερα. Εύχομαι τα παιδιά μας να βρουν τον δρόμο.


Μαρία Παπαγιάννη








Ένα ντοκουμέντο του Γιώργου Β. Μονεμβασίτη για την 25η Μαρτίου






Πρωταπριλιά 2021


Καλησπέρα φίλες και φίλοι

Για την 25η Μαρτίου 2021, κορύφωμα της φετινής μεγάλης επετείου, ετοίμασα κάτι το ξεχωριστό και διαφορετικό και το έστειλα με το ξημέρωμα εκείνης της ημέρας στους συντοπίτες μου (Γυθειάτες και Μανιάτες) μια και αυτούς πρωτίστως και αμέσως αφορά. Η ανταπόκριση ήταν τουλάχιστον συγκινητική. Το έμαθαν κάποιοι φίλοι που δεν παρέλαβαν το μήνυμά μου, ως μη συντοπίτες μου (!), και μου εξέφρασαν τα παράπονά τους, επειδή του αγνόησα!!! Σκέφτηκα λοιπόν, κατόπιν αυτού, να το στείλω και σε κάποιους άλλους, εσάς δηλαδή, που ίσως να το βρείτε ενδιαφέρον μια και συνδυάζει ιστορία, ποίηση και μουσική. Το παραθέτω λοιπόν όπως το απέστειλα την 25η Μαρτίου - θα το δείτε πιο κάτω.

Με την ελπίδα ότι δεν θα σας απογοητεύσω

Σας εύχομαι καλό μήνα και κάθε τι το καλό

Γιώργος Β. Μονεμβασίτης

***




25η Μαρτίου 2021

Όλη η δόξα, όλη η χάρη
Άγια μέρα ξημερώνει...

Μόλις είχε αρχίσει να χαράζει

Πεταγόμαστε απ’ τα κρεβάτια μας παιδιά στο Γύθειο, δεκαετία του ’50 ήταν, για να τρέξουμε στα παράθυρα ή στα μπαλκόνια και να ακούσουμε και να δούμε τη Φιλαρμονική – ή τέλος πάντων ότι είχε απομείνει από την ένδοξη Φιλαρμονική του Μορέττι – να παιανίζει το γιορταστικό εμβατήριο.

Πως πέρασαν οι ώρες, πως πέρασαν τα χρόνια. Σήμερα βλέπουμε και ακούμε από την τηλεόραση... Και λόγω επέλασης της τεχνολογίας, που έχει αλλάξει τη ζωή μας, και λόγω επέλασης της πανδημίας, που έχει αλλάξει με άλλο τρόπο τη ζωή μας.

Επετειακές μέρες που είναι, μέσα στη χρονιά-επέτειο για τον Ελληνισμό, διαβάζουμε, ακούμε τα χίλια-μύρια όσα. Άλλα μας λέει ο ένας, άλλα μας λέει ο άλλος. Και η παραχάραξη της ιστορίας συνεχίζεται. Μια παραχάραξη που έχει αρχίσει από παλιά όταν καθιερώθηκε ως μέρα επετείου η 25η Μαρτίου. Όλοι ή σχεδόν όλοι γνωρίζουμε πια και ξεχωρίζουμε το μύθο από την ιστορία. Μόνο, όμως, όποιος έχει διαβάσει τα πραγματικά ιστορικά κείμενα θα μπορέσει να διαμορφώσει μια αταλάντευτη άποψη: Σπυρίδων Τρικούπης, Μακρυγιάννης, Κολοκοτρώνης – δια πένας Τερτσέτη – Φραντζής, Φιλήμων, Παπαρρηγόπουλος, Κορδάτος Carl Mendelssohn Bartholdy, George Finlay, William Martin Leake … μνημονεύω μόνον μερικούς, που έγραψαν και κατέγραψαν...

Ο καθένας σήμερα οπλίζει τον κονδυλοφόρο του διαδικτύου και όποιον πάρει ο χάρος. Παραμεθύσαμε φαίνεται με «τ’ αθάνατο κρασί του ΄21» και δεν ξέρουμε τι γράφουμε. Όχι φίλες και φίλοι. Δεν θα ακολουθήσω αυτό το δρόμο. Για τη σημερινή γιορταστική ημέρα σας έχω ένα δώρο-έκπληξη. Κάτι που αλλού στα δικά μας μέρη δεν θα βρείτε. Πρόκειται για ένα ποίημα, Γερμανού ποιητή, που πλάστηκε το 1821 κι έχει τίτλο Die Mainottin – Η Μανιάτισσα!








Προσέξτε πως καταλήγει το ποίημα Η Μανιάτισσα: Με ένα «Ή ταν ή επί τας» ή «Ελευθερία ή Θάνατος». Ή επί το μανιάτικο «Νίκη ή Θάνατος». Η Σπαρτιάτισσα της αρχαιότητας, που έγινε η Μανιάτισσα της νεότερης Ελλάδας.

Απ’ όσο γνωρίζω το ποίημα αυτό του Βίλχελμ Μύλλερ δεν έχει ποτέ πριν δημοσιοποιηθεί «μεταφρασμένο» στα ελληνικά, στην ολοκληρωμένη τουλάχιστον μορφή του. Η μετάφραση-απόδοση που παρουσιάζω οφείλεται κατά κύριο λόγο στον αγαπητό φίλο, εκλεκτό βιολονίστα και μουσικοπαιδαγωγό, Γιάννη Λάμπο [http://www.mozart.gr/Lampos.html] ο οποίος έχει όχι απλώς Λακωνική καταγωγή αλλά Γυθειάτικη! Ο πατέρας του καταγόταν από το Καστόρι και η μητέρα του, το γένος Ανδρεάκου, από το Γύθειο – ήταν κόρη του ιστορικού ψαρά Τρύφωνα Ανδρεάκου!!! Μια και τα γερμανικά μου έχουν ξεθωριάσει, έστειλα προχθές το ποίημα στον Γιάννη, που έχει σπουδάσει, έχει ζήσει και έχει εργαστεί στη Γερμανία, με την παράκληση να το «μεταφράσει». Ένα ποίημα, ως γνωστόν, δεν μπορεί να μεταφραστεί σε μιαν άλλη γλώσσα, χωρίς να χάσει κάποια από τα πρωτογενή χαρακτηριστικά-χαρίσματα του. Απλώς μπορεί να αποδοθεί. Γι αυτό και ο μέγας Οδυσσέας Ελύτης – Όμορφη και παράξενη πατρίδα, ω σαν αυτή που μου ΄λαχε δεν είδα - όταν θέλησε να εκδώσει τις αποδόσεις του στα ελληνικά ποιημάτων ξένων ποιητών, Γάλλων κυρίως, ονόμασε την έκδοση Δεύτερη Γραφή, υπονοώντας ότι δεν είναι μεταφράσεις αλλά ποιητικές αποδόσεις που προέκυψαν με τις δικές του παρεμβάσεις. Μου έστειλε λοιπόν ο Γιάννης τη μετάφρασή του – τον ευχαριστώ για μια ακόμη φορά για αυτό – την επεξεργάστηκα ελόγου μου για να της δώσω ποιο ποιητική μορφή – ποιητής εκ του προχείρου ... – και σας την προσφέρουμε, μέρα που είναι.

Εύλογο, ωστόσο, για τους περισσότερους το ερώτημα. Ποιος είναι αυτός ο Βίλχελμ Μύλλερ που έγραψε, το 1821 μάλιστα, ένα ποίημα – τραγούδι, άσμα το ονομάζει, όπως και τα λοιπά ομοειδή – για τη Μανιάτισσα. Σημειώστε ότι την επόμενη χρονιά, το 1822, έγραψε άλλο ένα ποίημα με αναφορές στη μοναδική Μανιάτισσα. Der Mainottin Unterricht – Το μάθημα της Μανιάτισσας το ονομάζει. Ο Μύλλερ ήταν λυρικός ρομαντικός ποιητής, εξαιρετικά μορφωμένος για αυτό και λάτρης του αρχαίου ελληνικού πνεύματος. Με το ξέσπασμα της Επανάστασης του 1821, υπήρξε από τους πρωτεργάτες του φιλελληνισμού στη Γερμανία και αγωνίστηκε ποικιλοτρόπως για την ενδυνάμωσή του. Με την ανυπόκριτη και ανιδιοτελή αφοσίωση του στον απελευθερωτικό αγώνα των Ελλήνων κατά των Τούρκων, συνέβαλε σημαντικά τόσο με την τέχνη του, όσο και με τη στάση του στη διαμόρφωση φιλελληνικών τάσεων στον πνευματικό κόσμο της Γερμανίας.

Την πρώτη χρονιά κιόλας της Επανάστασης εξέδωσε στην πατρίδα του, το Ντεσσάου, μια μικρή συλλογή – τετράδιο το χαρακτήρισε – με ποιήματα εμπνευσμένα από τον Ελληνικό Αγώνα την οποία ονόμασε Lieder der Griechen – Τραγούδια των Ελλήνων. Το Η Μανιάτισσα είναι το τέταρτο από τα δέκα που την απαρτίζουν. Την επόμενη χρονιά εξέδωσε μια συλλογή με τον ίδιο τίτλο, ως Δεύτερο Τετράδιο όμως, με οκτώ ποιήματα, το έβδομο από τα οποία είναι Το μάθημα της Μανιάτισσας, που προαναφέρθηκε. Σε αυτήν περιέχεται και Ο μικρός Υδραίος το πλέον γνωστό ίσως από τα ποιήματά για την Ελλάδα. Το 1823 εξέδωσε τρία τεύχη με τίτλο Neue Lieder der Griechen – Νέα Τραγούδια των Ελλήνων, το 1824 τα Neueste Lieder der Griechen – Νεότερα Τραγούδια των Ελλήνων και το 1826 το Missolunghi – Μεσολόγγι, με ένα εκ των ποιημάτων του αφιερωμένο στον Λόρδο Βύρωνα. Συνολικά επτά μικρές συλλογές με συνολικά 53 «Ελληνικά» τραγούδια-ποιήματα. Πολλά από αυτά μάλιστα εμπεριέχουν και αιχμές κατά της ευρωπαϊκής διπλωματίας, η οποία τηρούσε εχθρική στάση απέναντι στον επαναστατημένο Ελληνικό λαό. Επιπροσθέτως το 1825 μετάφρασε στα γερμανικά και εξέδωσε σε δυο τόμους το μνημειώδες έργο του Claude Fauriel (1772-1844) Chants Populaires de la Grece Moderne – Τα Δημοτικά Τραγούδια της Νέας Ελλάδας, με την ονομασία Neugriechische Volkslieder – Λαϊκά Τραγούδια της Νέας Ελλάδας.

Σίγουρα ο Μύλλερ δεν ήταν σπουδαίος ποιητής με προσφορά ανάλογη ενός Γκαίτε, ενός Σίλλερ, που και αυτοί ήταν ένθερμοι υποστηρικτές του Αγώνα των Ελλήνων. Και αν δεν είχε συναντηθεί η τέχνη του με εκείνη του κορυφαίου μουσουργού Φραντς Σούμπερτ (1797-1828), το όνομά του ίσως να είχε κατασπαραχθεί από τη λήθη. Η ποίησή του όμως ενέπνευσε τον Σούμπερτ στο συγκλονιστικό και ανεπανάληπτο Χειμωνιάτικο Ταξίδι του – και ο κύκλος τραγουδιών Η Ωραία Μυλωνού, από δική του ποίηση γεννήθηκε. Έτσι γνώρισα και εγώ πριν πολλά χρόνια τον Βίλχελμ Μύλλερ. Το Χειμωνιάτικο Ταξίδι, ο εμβληματικότερος κύκλος τραγουδιών στην ιστορία της μουσικής – στην ηχοθήκη μου υπάρχουν εβδομήντα σχεδόν ηχογραφημένες ερμηνείες του – γεννήθηκε από τη μελοποίηση είκοσι τεσσάρων ποιημάτων του Μύλλερ, που και αυτός όπως και ο Σούμπερτ εξεμέτρησε το ζην πολύ νωρίς – 33 χρόνια ο ένας, 31 ο άλλος!

Για το θερμό φιλελληνισμό του και για τα Τραγούδια των Ελλήνων ο Βίλχελμ Μύλλερ αποκλήθηκε «Έλληνας Μύλλερ».

Ελάχιστο αντίδωρο του Ελληνικού Κράτους στην τεράστια και ανεκτίμητη προσφορά του, την άγνωστη στους πολλούς, ωστόσο, ήταν η δωρεά ελληνικών μαρμάρων (πεντελικού και μανιάτικου) για την κατασκευή μνημείου στη γενέτειρά του, το Ντεσσάου, προς τα τέλη του 19ου αιώνα. Το μνημείο, που εγκαινιάστηκε το 1891, έχει ύψος 4,30 μέτρα και φέρει την επιγραφή στα ελληνικά «Τω της Ελληνικής ελευθερίας αοιδώ τον λίθον εκ των Αττικών και Λακωνικών λατομείων, η Ελλάς ευγνωμονούσα».

Και η ονομασία, το 1884 μετά από πρόταση του Νικολάου Πολίτη, θεμελιωτή της ελληνικής λαογραφίας, προς τον τότε Δήμαρχο Αθηνών Δημήτρη Σούτσο, ενός δρόμου στο κέντρο της Αθήνας. Εκεί, λίγο πιο κάτω από την Πλατεία Ομονοίας, υπάρχει η Οδός Μυλλέρου, κάθετη στην οδό Παναγή Τσαλδάρη (Πειραιώς) και την οδό Κεραμεικού, για να τον θυμίζει σε όσους έχουν ιστορική ευαισθησία και ιστορική μνήμη.


ΧΡΟΝΙΑ ΠΟΛΛΑ ΣΕ ΟΛΕΣ ΤΙΣ ΕΛΛΗΝΙΔΕΣ ΚΑΙ ΣΕ ΟΛΟΥΣ ΤΟΥΣ ΕΛΛΗΝΕΣ

γ.β.μ. 25 Μαρτίου 2021


Υ.γ. 1 Πιο κάτω, μετά τα λόγια μου, θα δείτε το εσώφυλλο της πρώτης έκδοσης με τα Τραγούδια των Ελλήνων του Βίλχελμ Μύλλερ, που υπάρχει στο αρχείο μου, καθώς και τις σελίδες από αυτό στις οποίες υπάρχει το ποίημα Η Μανιάτισσα.

Υ.γ. 2 Πριν λίγες ημέρες με κάλεσαν από την εταιρεία που ετοιμάζει για την ΕΡΤ το τηλεοπτικό Μονόγραμμά μου. Πήγα, είδα την προεργασία που έχουν κάνει (μοντάζ, προσθήκη ήχου, εικόνων κλπ) και ένιωσα τη ... Δυστυχία της Ευτυχίας!!! Γιατί; Πως να χωρέσουν δυόμισι περίπου ώρες εικονοληψίας στα 30 το πολύ λεπτά που πρέπει να διαρκεί η εκπομπή; Είναι ενότητες όπως ο Μορέττι, η Ελευθεροτυπία, το Τριανόν, η παιδαγωγική μου δραστηριότητα κ.α. από τις οποίες δεν μπορείς να απομονώσεις λίγα λεπτά και να τα συρράψεις με τα άλλα απαραίτητα. Όσο κι αν προσπάθησα – προσπαθήσαμε να αλλάξουμε τη δομή (εδώ η Δυστυχία) το αποτέλεσμα δεν μπορούσε να γίνει καλύτερο από αυτό που είχαν ετοιμάσει και το οποίο είναι πραγματικά Υπέροχο (εδώ η Ευτυχία). Θα λείπουν αρκετά από το Μονόγραμμά μου. Θα είμαι όμως εγώ! Περισσότερα και ενημέρωση για την ημέρα και ώρα προβολής (λίαν) προσεχώς.















Τετάρτη, 31 Μαρτίου 2021

Δοκιμασία - μελοποίηση Ελλήνων ποιητών





Δελτίο τύπου


Με τον τίτλο «Κακή φωτιά» κυκλοφόρησε το νέο ψηφιακό άλμπουμ του ερμηνευτή Θανάση Χουλιαρά που περιλαμβάνει έντεκα ποιήματα σημαντικών Ελλήνων ποιητών σε μελοποίηση του συνθέτη και τραγουδοποιού Θοδωρή Καρέλλα και τη συμμετοχή του Μίλτου Πασχαλίδη και αποτελεί το πρώτο μέρος μιας ολοκληρωμένης συνθετικής εργασίας του Θοδωρή Καρέλλα, με γενικό τίτλο «Δοκιμασία».Πρόκειται για μια προσπάθεια νέας ανάγνωσης των μεγάλων ποιητών μέσα από την μελοποιητική εφευρετικότητα, την τόλμη αλλά και τον σεβασμό των συντελεστών του άλμπουμ.

Ο Θανάσης Χουλιαράς μέσα από το άλμπουμ αυτό, αποδεικνύει ότι ενώ ανήκει στην κατηγορία των ερμηνευτών που βαδίζει πάνω στο βαθύ ίχνος των μεγάλων μας τραγουδιστών, καταφέρνει να προσθέτει διαρκώς νέα ερμηνευτικά στοιχεία, αποτέλεσμα της πολυσχιδούς καλλιτεχνικής του δραστηριότητας. Τον γνωρίσαμε ως τραγουδιστή του συγκροτήματος «KollektivA», μέσα από μουσικοθεατρικές παραστάσεις και musical αλλά και από την πρώτη του προσωπική δισκογραφική δουλειά «Δεν έχει θαύματα εδώ».

Ο συνθέτης Θοδωρής Καρέλλας γράφει: «Μέχρι στιγμής, οποιαδήποτε κι αν ήταν η αναζήτησή μου, λίγο έως πολύ, η ποίηση με έχει λυτρώσει. Και πολλές είναι οι φορές που με πηγαίνει πολύ «μακριά». Κι επειδή αυτό το «μακριά» δεν είναι μονάχα προσωπική υπόθεση - δεν θα έπρεπε - αυτός είναι και ο λόγος που καταθέτω αυτά τα τραγούδια. Βρες τα μηνύματα, ψάξε την ποίηση, ζήσε ποιητικά».

Οι ενορχηστρώσεις των τραγουδιών, άλλοτε επιβλητικά πληθωρικές και άλλοτε απέριττα απογυμνωμένες, είναι του Δημήτρη Ανδρονιάδη, ενώ στο άλμπουμ ξεχωρίζει και η συμμετοχή του αγαπημένου τραγουδοποιού και τραγουδιστή Μίλτου Πασχαλίδη στο ποίημα του Γιώργου Σεφέρη «Ο γυρισμός του ξενιτεμένου».




Τρίτη, 30 Μαρτίου 2021

Γιώργος Β. Μονεμβασίτης: "Μίκης Θεοδωράκης - Τραγουδώντας στη σκηνή"







Μίκης Θεοδωράκης - Τραγουδώντας στη σκηνή



του Γιώργου Β. Μονεμβασίτη


(Εισήγηση στο Διεθνές Συνέδριο "Μίκης Θεοδωράκης, Χανιά, 29-31 Ιουλίου 2005)




Από τη στιγμή που γεννήθηκε το Θέατρο αποζήτησε τη συνδρομή των άλλων δυο παραστατικών τεχνών, της Όρχησης, του Χορού δηλαδή, και της Μουσικής∙ κυρίως της μουσικής. Σύντομα η μουσική έγινε απαραίτητη. Κάλλιστα λοιπόν μπορούμε να ισχυριστούμε σήμερα ότι Θέατρο χωρίς Μουσική μοιάζει με σαλάτα χωρίς αλάτι και χωρίς λάδι. Στην πρόκληση της θεατρικής μουσικής δεν ήταν δυνατόν να μην ανταποκριθεί ο Μίκης Θεοδωράκης.

Με αριθμούς η ανταπόκριση αυτή μεταφράζεται σε σαράντα εννέα ξεχωριστές προτάσεις θεατρικής μουσικής. Μέσα στον ανεκτίμητο μουσικό χείμαρρο που μας χάρισε ο Μίκης η μουσική την οποία συνέθεσε για το θέατρο κατέχει θέση ξεχωριστή. Και η ενασχόλησή του αυτή, καθώς εύκολα μπορεί να αντιληφθεί ο ιχνηλάτης του έργου του, δεν είναι μονοδιάστατη, ούτε ευκαιριακή, μα πολυδιάστατη και διηνεκής. Αν προσεγγίσουμε προσεκτικά αυτό το ιδιαίτερο τμήμα του έργου του θα διαπιστώσουμε ότι ασχολήθηκε συνολικά, ως συνθέτης βεβαίως, με πέντε διαφορετικά είδη θεάτρου. Η προσπάθεια ομαδοποίησής τους απέδωσε τις ακόλουθες ιδιαίτερες κατηγορίες:

1. Μουσική για το αρχαίο θέατρο (τραγωδία και κωμωδία)

2. Μουσική για κλασικό και νεότερο θέατρο

3. Μουσική για μουσικοθεατρικές παραστάσεις (επιθεωρήσεις)

4. Μουσική για ραδιοφωνικό θέατρο

5. Μουσική για το δικό του Μουσικό Θέατρο.

Καταμετρώντας και αποτιμώντας την προσφορά του κατά κατηγορία διαπιστώνουμε ότι έχει υπηρετήσει το θέατρο όχι μόνο με αξιοσύνη αλλά και με αφοσίωση. Έτσι στον κατάλογο των έργων του μετρήσαμε μουσικές για έντεκα παραστάσεις του αρχαίου θεάτρου - που γίνονται δεκατρείς αν εκλάβουμε (όπως πρέπει) την «Ορέστεια» ως τριλογία - μουσικές για δεκαοκτώ παραστάσεις κλασικού και νεότερου θεάτρου - στις οποίες πρέπει να προσθέσουμε και πέντε προσπάθειες οι οποίες παρέμειναν στο επίπεδο του σχεδιασμού - μουσικές για δυο επιθεωρήσεις, μουσικές για δέκα παραγωγές ραδιοφωνικού θεάτρου και τέλος μουσική για ένα δικό του μουσικοθεατρικό έργο. Σύνολο, οι σαράντα εννέα ξεχωριστές προτάσεις θεατρικής μουσικής που προμνημονεύσαμε. Και δεν έχουμε συμπεριλάβει σε αυτές τα πέντε λυρικά δράματα (όπερες δηλαδή) που έχει υπογράψει μέχρι σήμερα, μια και η κα Χολστ σας μίλησε πριν λίγο για αυτά∙ και αυτά κι αν είναι θέατρο!

Ας εξετάσουμε όμως ξεχωριστά τις πέντε αυτές ιδιαίτερες ομάδες-κατηγορίες, αφού πρώτα αναφέρουμε μιαν ιδιομορφία της θεατρικής μουσικής. Προορισμένη, παλιότερα τουλάχιστον, να ερμηνεύεται η μουσική αυτή επί σκηνής, δεν επέτρεπε στο δημιουργό να χρησιμοποιήσει παρά ένα λιτό οργανικό σύνολο. Αξιοποιώντας τις γνώσεις και την ευρηματικότητά του ο Μίκης μεγαλούργησε και στον τομέα αυτό. Οι ενορχηστρώσεις της θεατρικής μουσικής του αποτελούν συχνά πρότυπα.

Το πρώτο αρχαίο δράμα στο οποίο εκλήθη ο Μίκης Θεοδωράκης να συνθέσει μουσική ήταν η τραγωδία του Ευριπίδη «Φοίνισσες». Ήταν Δεκέμβρης του 1959. Βρισκόταν τότε στο Παρίσι, είχε αναδειχθεί σε λόγιο μουσουργό με εξαιρετικές προοπτικές εξέλιξης, δεν κουβαλούσε όμως ακόμη, επίσημα τουλάχιστον, τη δόξα και την ευθύνη του ελληνικού τραγουδιού. Ο εμβληματικός «Επιτάφιος» ήταν ήδη έτοιμος, άγνωστος ωστόσο, καθόσον αδισκογράφητος. Το αίτημα για σύνθεση μουσικής για τις «Φοίνισσες» προερχόταν από το Εθνικό Θέατρο και τον Αλέξη Μινωτή, σκηνοθέτη του έργου που επρόκειτο να παρουσιαστεί το επόμενο καλοκαίρι (1960) στην Επίδαυρο. Ο Μίκης άρχισε να εργάζεται για το έργο με οδηγό τη μετάφραση του Γεράσιμου Σπαταλά στις 27 Δεκεμβρίου. Ολοκλήρωσε την καταγραφή της έμπνευσής του, αλλά και την επεξεργασία της, στις 28 Μαΐου 1960. Η μουσική συναπαρτιζόταν από έντεκα ξεχωριστά μέρη από τα οποία τέσσερα ήσαν χορικά. Η παρτιτούρα όριζε για την ερμηνεία μεσόφωνο, χορωδία - ο χορός δηλαδή - δυο βιολοντσέλα, κόντρα μπάσο, δυο φλάουτα, όμποε, δυο κόρνα, δυο τρομπόνια, δυο τρομπέτες, κλαρινέτο σε Sib, πιάνο και κρουστά. Η πρώτη παράσταση του έργου πραγματοποιήθηκε στο Αρχαίο Θέατρο της Επιδαύρου στις 19 Ιουνίου 1960. Όπως διαπίστωσαν οι παρευρισκόμενοι, η μουσική του Μίκη ήταν πραγματικά σπουδαία. Απολύτως ταιριαστή προς το μύθο αλλά και προς το ήθος της τραγωδίας. Για την ιστορία αναφέρουμε - και όχι για να προκαλέσουμε συγκρίσεις με το σήμερα - ότι πρωταγωνιστές της παράστασης ήταν η Κατίνα Παξινού, η 'Αννα Συνοδινού, ο Αλέξης Μινωτής και ο Θάνος Κωτσόπουλος.

Η καθομολογημένη επιτυχία της μουσικής προοιώνιζε λαμπρή συνέχεια στη συνεργασία του Μίκη με το Εθνικό Θέατρο και τον Αλέξη Μινωτή. Ήταν κάτι που ο ίδιος μάλιστα ο ηθοποιός-σκηνοθέτης του Εθνικού διακαώς επιθυμούσε. Δυστυχώς όμως η αρμονική αυτή συνεργασία διεκόπη βιαίως. Ξέρετε γιατί; Μα πως ήταν δυνατόν εκείνη την εποχή, αρχές της δεκαετίας του 1960, να συνεργάζεται ένας κομμουνιστής με το Εθνικό (λέγε με και Βασιλικό) Θέατρο, όταν μάλιστα ακόμη και τα παιδιά πηγαίναμε στο κατηχητικό για να πάρουμε πιστοποιητικό νομιμοφρασύνης; Το Εθνικό Θέατρο ωστόσο δεν απέκλεισε εντελώς τον Μίκη Θεοδωράκη από τις παραγωγές του. Μάλλον για άλλοθι και με βαριά καρδιά οι υπεύθυνοι του ανέθεσαν κάποιες ακόμη μουσικές, όχι όμως για τις μεγάλες παραγωγές. Γεννήθηκε έτσι μουσική για τον «Αίαντα» του Σοφοκλή (1961), τις «Τρωάδες» του Ευριπίδη (1965). Μετά τη μουσική για τη «Λυσιστράτη» του Αριστοφάνη, το 1966 για το ανεξάρτητο θέατρο, η επόμενη προσπάθεια έγινε το 1977 με τις «Ικέτιδες» του Αισχύλου, ξανά με το Εθνικό - επίσημη ονομασία πλέον - Θέατρο. Ακολούθησαν «Ιππής» του Αριστοφάνη, το 1979, η τριλογία της «Ορέστειας» του Αισχύλου, το 1986 με 1988, η «Εκάβη' του Ευριπίδη το 1987, η «Αντιγόνη» του Σοφοκλή το 1990, ο «Προμηθέας Δεσμώτης» του Αισχύλου, το 1992 και τέλος ο «Οιδίπους Τύραννος» του Σοφοκλή, το 1996.

Μουσική για το κλασικό και το νεότερο θέατρο άρχισε να συνθέτει ο Μίκης Θεοδωράκης νωρίς-νωρίς, το 1945. Επρόκειτο για το έργο Θεατρική Τραγωδία του Βασίλη Ρώτα. Η προσπάθεια όμως, λόγω και των γεγονότων, έμεινε ημιτελής. Τα γεγονότα της εποχής, όσα επακολούθησαν αλλά και η αφοσίωση του συνθέτη στις μουσικές του σπουδές στο Παρίσι, ανέστειλαν τη διάθεση για περεταίρω ενασχόληση με το θέμα. Μέχρι το 1962 όμως. Τότε με υποκινητή πάλι τον, έστω και δευτερογενή, λόγο του Βασίλη Ρώτα ο Μίκης κατέθεσε την πρώτη ολοκληρωμένη του μουσική για το νεότερο θέατρο και - ποιος αμφιβάλει - θριάμβευσε. Το έργο: «Ένας όμηρος» του Ιρλανδού Μπρένταν Μπίαν - ο Βασίλης Ρώτας είχε κάνει τη μετάφραση. Τα περισσότερα από τα 16 θαυμάσια τραγούδια του έργου έφυγαν πάραυτα από τη σκηνή και έγινα τραγούδια της πολιτικής παρέας: «Ήταν 18 Νοέμβρη», «Το γελαστό παιδί», «'Ανοιξε λίγο το παράθυρο», «Τον Σεπτέμβριο θυμάμαι», «Είμαι 'Αγγλος νιος και τυχερός», «Θα σου στείλω μάνα», ποιο να μην αναφέρει κανείς... Το έργο πρωτοπαρουσιάστηκε σε σκηνοθεσία Λεωνίδα Τριβιζά στις 12 Απρίλη του 1962 στο Κυκλικό Θέατρο της Αθήνας με την Ντόρα Γιαννακοπούλου να τραγουδά επί σκηνής συνοδευόμενη, στην κλασική κιθάρα, από τον Δημήτρη Φάμπα. Ξανά για την ιστορία μνημονεύουμε τους ηθοποιούς που μετείχαν στην παράσταση: Κώστας Μπάκας, Νέλλη Αγγελίδου, Μαρίκα Κοτοπούλη, Χρήστος Πάρλας, Τασώ Καβαδδία.

Αυτή τη δεύτερη κατηγορία των σκηνικών μουσικών του Μίκη Θεοδωράκη μπορούμε να τη χωρίσουμε σε δυο υποκατηγορίες. Ελληνικό και διεθνές θέατρο. Η Διάκριση αυτή είναι χρήσιμη και για την αισθητική προσέγγιση του θέματος, αφού δείχνει τη γνώση, την ευαισθησία και την προσαρμοστικότητα του συνθέτη. Τι εννοούμε; Θα το αντιληφθείτε αμέσως μόλις αναφέρουμε το πρώτο αμιγώς ελληνικό θεατρικό έργο για το οποίο συνέθεσε μουσική και τη συγκρίνετε με αυτήν που συνέθεσε για το έργο που μόλις αναφέραμε, το «Ένας Όμηρος». Ο «Όμηρος» έδωσε μουσική σαφώς δυτικότροπη, με μπαλάντες και ηχοχρώματα που προσδιορίζουν την εντοπιότητα και προσδιορίζονται από αυτή - Ιρλανδία γαρ. Το ελληνικό έργο απέφερε μουσική γνήσια ελληνική με πλεονάζοντα τα χαρακτηριστικά του λαϊκού μουσικού μας πολιτισμού. Α!!! Συγγνώμη. Λησμονήσαμε να σας πούμε ποιο ήταν αυτό το έργο. Οι περισσότεροι το έχετε ασφαλώς καταλάβει. Ήταν βεβαίως «Η γειτονιά των αγγέλων» του Ιάκωβου Καμπανέλλη. Πρεμιέρα στο Θέατρο Κοτοπούλη - σημερινό REX - στις 4 Οκτωβρίου 1963. Σκηνοθέτης ο συγγραφέας, πρωταγωνιστές οι Νίκος Κούρκουλος, Τζένη Καρέζη, Αλίκη Ζωγράφου, Διονύσης Παπαγιαννόπουλος. Πρωταγωνιστούσαν επίσης τα τέσσερα τραγούδια και οι πολύχρωμες μουσικές που συνέθεσε για την παράσταση ο Μίκης μας. Τραγούδια που σύντομα τα τραγούδησε όλη η Αθήνα, όλη η Ελλάδα, όλος ο Ελληνισμός: «Από το παράθυρό σου», «Το ψωμί είναι στο τραπέζι», «Δόξα το θεό», «Στρώσε το στρώμα σου για δυο». Με το μπουζούκι του Γιώργου Ζαμπέτα να υφαίνει μουσικές της ψυχής.

Η μετέπειτα ενασχόληση του Μίκη Θεοδωράκη με αυτά τα είδη του θεάτρου, είχε τη γνωστή πορεία και κατάληξη. Αναστολή, τα χρόνια της Χούντας, θριαμβική επάνοδος, τον καιρό της μεταπολίτευσης, ύφεση μετά το 1980, μια και τότε ο συνθέτης αποφάσισε να ασχοληθεί μεθοδικότερα με το λόγιο έργο του. Τελευταία και πλέον πρόσφατη θεατρική του μουσική είναι εκείνη για τον σαιξπηρικό «Μάκβεθ» που παρουσιάστηκε το 1994 στο Θέατρο Καρέζη από τον Γιώργο Κιμούλη και την Καρυοφιλλιά Καραμπέτη.

Στην κατηγορία μουσικό θέατρο-επιθεώρηση η εμπλοκή του Μίκη Θεοδωράκη είναι σχετικά μικρή, πολύ, ωστόσο, σημαντική. Δύο παραστάσεις απήλαυσαν τη μουσική του εύνοια. Η πρώτη ήταν η «Όμορφη Πόλη». Εννέα Ιουνίου 1962 η επιθεώρηση, σε κείμενα Μποστ αλλά και Μίκη και σκηνοθεσία Μιχάλη Κακογιάννη πρωτοπαρουσιάζεται στο Θέατρο Παρκ της Λεωφόρου Αλεξάνδρας. Τα δώδεκα τραγούδια της παράστασης σε στίχους Μποστ, Δημήτρη Χριστοδούλου, Ερρίκου Θαλασσινού και 'Ακου Δασκαλόπουλου ερμήνευσαν επί σκηνής ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης, η Ντόρα Γιαννακοπούλου, ο Γιάννης Βογιατζής, ο Στέλιος Καζαντζίδης και η Μαρινέλλα. Τραγούδια γνήσια λαϊκά όπως τα «Σερενάτα», «Μέσα στα μαύρα σου μαλλιά», «Όταν με δείτε να μιλώ», «Της ξενιτιάς» - γνωστότερο ίσως ως «Φεγγάρι μάγια μου 'κανες». Το εξαιρετικά ενδιαφέρον στην περίπτωση αυτή είναι ότι λίγα μέτρα μακρύτερα, πάντοτε στη Λεωφόρο Αλεξάνδρας, στο Θέατρο Μετροπόλιταν, πέντε μέρες αργότερα δόθηκε η πρεμιέρα μιας άλλης επιθεώρησης αντίστοιχου ήθους, εμβέλειας και επιρροής, όπως αποδείχθηκε, τη μουσική της οποίας είχε υπογράψει ο Μάνος Χατζιδάκις. Ήταν βεβαίως η «Οδός Ονείρων». Την επόμενη όμως χρονιά οι δυο ακρογωνιαίοι λίθοι του οικοδομήματος του σύγχρονου ελληνικού τραγουδιού από αντίπαλοι, βρέθηκαν συνεργάτες. Το Θέατρο Παρκ φιλοξένησε τους καρπούς της συνεργασίας τους που ονομάστηκε «Μαγική Πόλη». Η λαμπρή πρεμιέρα δόθηκε στις 20 Ιουνίου 1963 και τη σκηνοθεσία υπέγραψε ο Λεωνίδας Τριβιζάς. Η παράσταση αυτή σηματοδότησε το τέλος της προσφοράς του Μίκη στην επιθεώρηση. Συνέθεσε για αυτήν τρία εξαίσια νέα λαϊκά τραγούδια: Τα «Βάρκα στο γιαλό» και «Το φεγγάρι κάνει βόλτα» σε δικούς του στίχους και το «Τι να την κάνω τη χαρά» σε στίχους Νότη Περγιάλη.

Η επόμενη και λιγότερο γνωστή κατηγορία θεατρικής μουσικής του Μίκη είναι εκείνη που αφορά το ραδιοφωνικό θέατρο. Ναι! Το ραδιοφωνικό θέατρο που προσέδιδε μιαν άλλη μαγεία στο ραδιόφωνο, χαμένη σήμερα, αν όχι και ξεχασμένη. Ομολογούμε ότι παραμένουμε αθεράπευτα νοσταλγοί εκείνου του μέσου και εκείνης της εποχής. Μουσική του Μίκη Θεοδωράκη για ραδιοφωνικά σκηνοθετημένο θεατρικό έργο πρωτακούστηκε από το Πρώτο Πρόγραμμα του Εθνικού Ιδρύματος Ραδιοφωνίας, του ΕΙΡ όπως ονομαζόταν, στις 17 Οκτωβρίου 1953. Το έργο ήταν η «Κάρμεν» του Προσπέρ Μεριμέ, αυτό από το οποίο γεννήθηκε και η ομώνυμη ξακουστή όπερα του Ζορζ Μπιζέ. Τη ραδιοσκηνοθεσία είχε υπογράψει ο Μήτσος Λυγίζος και τη θεατρική προσαρμογή του έργου ο Ιάκωβος Καμπανέλλης. Στίχοι του Καμπανέλλη για την περίπτωση ευτύχησαν να γίνουν πανέμορφο τραγούδι το οποίο κόσμησε δέκα χρόνια αργότερα την παράσταση «Μαγική Πόλη». Το όνομα του τραγουδιού: «Μαργαρίτα Μαγιοπούλα». Η εξαιρετικά επιτυχημένη ραδιοφωνική συνεργασία του συνθέτη ανταμείφθηκε με την άμεση συνέχεια. Μέχρι το 1955 ο Μίκης χάρισε το θείο χάρισμά του σε εννέα ακόμη ραδιοσκηνοθετημένα θεατρικά έργα, ελληνικά τα περισσότερα, συνεργαζόμενος με σημαντικές πνευματικές προσωπικότητες όπως ο Νίκος Γκάτσος, ο Νότης Περγιάλης, ο Ντίμης Αποστολόπουλος, ο Μιχάλης Κατσαρός. Τούτος ο τελευταίος, ο ποιητής της ανατροπής, υπέγραψε την τελευταία ραδιοφωνική παρουσία του Μίκη σε θεατρικό έργο, ως μεταφραστής του έργου «Το τραγούδι του Νάλα», το οποίο προέρχεται από το έπος «Μαχαμπαράτα». Οι σπουδές στο Παρίσι εμπόδισαν το συνθέτη να συνεχίσει την καρποφόρα ραδιοφωνική δραστηριότητά του. Όταν επέστρεψε οι συνθήκες είχαν αλλάξει και η δημιουργική του προσοχή επικεντρώθηκε αλλού. Οι όμορφες μουσικές τις οποίες συνέθεσε για τα δέκα έργα του ραδιοφωνικού θεάτρου, έχουν εν πολλοίς λησμονηθεί, μια και παραμένουν ανέκδοτες, δεν έχουν όμως χαθεί. Παραμένουν φυλαγμένες στα ανήλιαγα σωθικά του Ραδιομεγάρου της Αγίας Παρασκευής. Φυλαγμένες πολύ καλά μάλιστα, μήπως βρεθεί κάποιο βέβηλο χέρι που θα θελήσει να τις αγγίξει, να τις χαϊδέψει, να τις ακούσει, να τις χαρεί, να τις δημοσιοποιήσει.

Και φτάσαμε στην τελευταία κατηγορία, στην τελευταία ομάδα της θεατρικής του μουσικής. Ουσιαστικά δεν είναι ομάδα αλλά αποτελείται από ένα και μοναδικό έργο∙ τι έργο όμως! Έργο πραγματικά εμπνευσμένο - και όχι μόνον μουσικά - για το οποίο ο Μίκης έχει τη συνολική ευθύνη δημιουργίας. Ο ίδιος εμπνεύστηκε τον μύθο του, ο ίδιος έγραψε το ποιητικό του κείμενο, ο ίδιος έγραψε τους στίχους των τραγουδιών του - πλην ενός - ο ίδιος, προφανώς, συνέθεσε τη μουσική του και έπλασε τα τραγούδια του. Εφάρμοσε δηλαδή στην εντέλεια τις προδιαγραφές του μεγάλου οράματος του Ρίχαρντ Βάγκνερ για ένα συνολικό, ολοκληρωμένο έργο τέχνης, ένα Gesamtkunstwerk, όπως το ονόμαζε ο ρομαντικός Γερμανός μουσουργός, στα πρότυπα της αρχαίας ελληνικής τραγωδίας. Πρόκειται βεβαίως για το συγκλονιστικό «Τραγούδι του νεκρού αδελφού», που δεύτερο όμοιο του στην νεότερη ελληνική ιστορία δεν υπάρχει. Με το έργο αυτό ο Μίκης αναδεικνύεται σε έναν αδιαμφισβήτητο σύγχρονο Έλληνα τραγωδό. Τούτο το έργο που πρωτοπαρουσιάστηκε στις 15 Οκτωβρίου 1962 στο Θέατρο Καλουτά σκηνοθετημένο από τον Πέλο Κατσέλη είναι ακριβώς μια Σύγχρονη Λαϊκή Τραγωδία. Ο Μίκης Θεοδωράκης σε ένα κορύφωμα έμπνευσης, ευαισθησίας και τόλμης συμπλέκει το ήθος της αρχαίας τραγωδίας, τους μύθους και τα σύμβολα της νεοελληνικής ιστορίας και τα δομικά στοιχεία του δημοτικού και λαϊκού τραγουδιού. Τα τραγούδια που γεννήθηκαν για αυτό και τραγουδήθηκαν από τον μεγάλο Γρηγόρη Μπιθικώτση, τραγούδια δοξαστικά του λαϊκού ελληνικού πολιτισμού, έμελλε να σφραγίσουν την ευαισθησία του Έλληνα. Τραγούδια όπως τα «Απρίλης», «Το όνειρο», «Κοιμήσου αγγελούδι μου» - αυτό μόνο ήταν σε στίχους του Κώστα Βίρβου -, «Η αλυσίδα», «Ένα δειλινό» «Προδομένη αγάπη», «Τον Παύλο και τον Νικολιό», «Στα περβόλια», «Δοξαστικό». Ελπίζω να μην ξέχασα κανένα γιατί δεν πρέπει, δεν μπορεί, δεν επιτρέπεται να ξεχαστεί κάποιο τους.

Πέρα από αυτά πρέπει να επισημάνουμε και την έντονη θεατρικότητα η οποία ενυπάρχει και στο πιο απλό τραγούδι του συνθέτη. Επομένως ολοκληρωτικά θεατρικός είναι ο μουσικός Μίκης Θεοδωράκης. Μια αστείρευτη πηγή θεατρικής μουσικής. Βεβαίως «ουκ εν τω πολλώ το ευ». Στην περίπτωση του Μ.Θ., όμως, όσον αφορά τη σκηνική μουσική, υπάρχει και το πολύ και το καλό. Το πρώτο, το πολύ, το οποίο είναι αντικειμενικό το αποδείξαμε, το είπαμε με τον αδιάψευστο κανόνα των αριθμών. Το δεύτερο, το καλό δηλαδή, το οποίο είναι υποκειμενικό, μετατρέπεται σε αντικειμενικό από την αντοχή την οποία έχουν επιδείξει οι περισσότερες από αυτές τις μουσικές στο χρόνο. Αδιάψευστος δηλαδή ο κριτής και σε αυτή την περίπτωση.

Πριν ολοκληρώσουμε, ιδού μερικές φράσεις του τις οποίες ερανιστήκαμε από κείμενο που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Ριζοσπάστης στις 4 Σεπτεμβρίου 1980 και στις οποίες συνοψίζεται η φιλοσοφία με την οποία προσέγγισε τη σκηνική μουσική. «Η πιο πετυχημένη μουσική, είτε στο θέατρο, είτε στο αρχαίο δράμα ή στον κινηματογράφο, είναι εκείνη που αφομοιώνεται τόσο πολύ με το έργο ώστε να μη γίνεται καν αισθητή. Υπάρχουν βέβαια ορισμένες σκηνές, όπως είναι τα χορικά, όπου η μουσική βγαίνει σε πρώτο πλάνο∙ εκεί δεν γίνεται διαφορετικά. Ωστόσο γενικά η μουσική θα πρέπει να υπογραμμίζει το λόγο και όχι να φλυαρεί από μόνη της, γιατί τότε αποπροσανατολίζει».

Αν αναλογιστούμε τέλος και το μέγεθος και την ποιότητα της θεατρικής-σκηνικής μουσικής την οποία συνέθεσε ο Μίκης Θεοδωράκης θα καταλήξουμε στο αδιαμφισβήτητο συμπέρασμα ότι η μουσική αυτή και μόνη της θα ήταν αρκετή να αναδείξει και να καταξιώσει τον οποιονδήποτε συνθέτη. Ο Μίκης Θεοδωράκης όμως μας δώρισε τόσα ακόμη δυσμέτρητα όσο και πολύτιμα της τέχνης των ήχων...







Συνέντευξη της Τάνιας Τσανακλίδου στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη





Τάνια Τσανακλίδου:


"Κατοικώ στον κόσμο του Μάνου"



Τη συνέντευξη πήρε η Λιάνα Μαλανδρενιώτη

(Δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ, 5 Σεπτεμβρίου 2016).




Η Τάνια Τσανακλίδου είναι η ερμηνεύτρια της καρδιάς. Συγκινητική και ευσυγκίνητη ταυτόχρονα είναι ίσως η μόνη που μεταφέρει το κάθε τραγούδι στον κόσμο σαν να είναι δικό της προσωπικό βίωμα, αυτό και κατέθεσε λίγο καιρό πριν στις δύο sold out παραστάσεις της στη Μικρή Επίδαυρο, στις οποίες η τέχνη του τραγουδιού συνάντησε αυτήν του θεάτρου. Το ίδιο θα κάνει και τώρα, στη μία και μοναδική συναυλία της στο Ηρώδειο, μαζί με μία ομάδα εξαίρετων μουσικών (Τάκης Φαραζής, Παναγιώτης Τσεβάς, Τάσος Μισυρλής, Κωνσταντίνος Κωνσταντίνου, Γιάννης Παπαζαχαριάκης). Άλλωστε, στα προσεχή σχέδια της η Τάνια Τσανακλίδου έχει την ερμηνεία της στο θεατρικό μονόλογο «Ο Κατάδεσμος», από το ομότιτλο βιβλίο του Θωμά Κοροβίνη, που θα σκηνοθετήσει ο Αντώνης Μποσκοΐτης και θα μας κρατήσει συντροφιά το χειμώνα.



Πιστεύετε ότι ισχύει αυτό που λένε ότι οι ηθοποιοί λειτουργούν ως οι καλύτεροι τραγουδιστές;

Είναι θέμα γούστου. Προσωπικά γοητεύομαι από τον τρόπο που οι ηθοποιοί τραγουδούν, κυρίως γιατί δίνουν βαρύτητα στο λόγο και δεν ναρκισσεύονται με τη φωνή τους.


Η παράσταση αυτή, αποτελούμενη εξ ολοκλήρου από θεατρικά τραγούδια, ποιες μνήμες «ξύπνησε» στην ερμηνεύτρια Τάνια Τσανακλίδου;

Αγαπώ το θέατρο και τη μουσική από παιδί. Πρωτομπήκα σ’ αυτόν το μαγικό κόσμο το καλοκαίρι του 1963 όταν έπαιξα στην παράσταση «Απόψε αυτοσχεδιάζουμε» του Πιραντέλο με το θίασο Μυράτ-Ζουμπουλάκη. Πιστεύω ότι αυτή μου η εμπειρία υπήρξε καθοριστική για τις μετέπειτα επιλογές μου. Μπήκα στον κόσμο της μουσικής του Μάνου Χατζιδάκι και ουδέποτε θέλησα να δραπετεύσω. Εκεί κατοικώ έως και σήμερα που μιλάμε. Υπάρχουν κι άλλα τραγούδια της παράστασης που θα παρακολουθήσετε, όπως τα τραγούδια του «Μορμόλη» που έχουν για μένα βαρύ φορτίο μνήμης και συγκίνησης.













Με ποια τραγούδια θα αναμετρηθείτε για πρώτη φορά στην παράσταση;

Παραπάνω από τα μισά τα τραγουδώ για πρώτη φορά. Είναι τα τραγούδια από τους «Όρνιθες» του Μάνου, η «Μπαλάντα των αισθήσεων και των παραισθήσεων», το «Χάθηκα μέσα στη ζωή μου» της Ελένης Καραΐνδρου, το «Απ’ τα κουμπάκια ανάμεσα» του Νίκου Κυπουργού και πολλά άλλα.


Χαρακτηριστικό σας όλα αυτά τα χρόνια είναι ο χώρος που αφήνετε στους μουσικούς σας. Υπάρχει κάποια «συνταγή» για τη χημεία μεταξύ του ερμηνευτή και των μουσικών συνοδών του κάθε φορά;

Δουλεύω συνήθως με μια ομάδα μουσικών που θαυμάζω και εκτιμώ. Νιώθω ευγνωμοσύνη που μου «χαρίζονται» και είναι χαρά μου να τους παραχωρώ το χώρο μου με όλη μου την καρδιά.


Αναρωτιέμαι αν την ώρα που ερμηνεύετε ένα τραγούδι γνωρίζετε τον τρόπο με τον οποίο θα κάνετε το κοινό μέτοχο στα πάθη. Όχι μόνο του καλλιτέχνη πάθη, αλλά και πάθη μιας ολόκληρης κοινωνίας. Σύμφωνα με το ρηθέν «η τέχνη είναι θεραπευτική» νομίζετε ότι αυτό συμβαίνει και με τη δική σας;

Νομίζω, μετράει η ειλικρινής στάση μου απέναντι τους και απέναντι στην τέχνη μου. Δεν βγαίνω στη σκηνή για να κάνω την ωραία ή την σπουδαία. Έχω βυθιστεί μέσα στη ρίζα της ύπαρξης μου, όπου συναντάει κανείς το πανανθρώπινο και του επιτρέπω να πάρει τα ηνία της αφήγησης. Το «εγώ» από ένα σημείο και μετά οφείλει να κάνει στην άκρη. Τότε μόνο η τέχνη μπορεί να θεραπεύει.










Ο Γιώργης Χριστοδούλου για τον δίσκο "Δέκα και μία νύχτες" της Αρλέτας





Ο Γιώργης Χριστοδούλου για το «Δέκα και μία νύχτες» της Αρλέτας



Από τις έντεκα νύχτες ήμουν στις δέκα - υποχρέωσα τη γιαγιά μου και τον παππού μου να με πηγαίνουνε κάθε βράδυ. Δεν είχε όλες τις βραδιές πολύ κόσμο, γιατί ήταν δέκα συνεχόμενες. Αλλά ήταν όλες μαγικές.


Θυμάμαι ότι η αφίσα στον δρόμο ήταν αυτή που έχει μέσα το πρόγραμμα - η φωτογραφία της Αρλέτας με ένα κολάζ. Στο πάνω μέρος της αφίσας είχε έναν ήλιο, ένα αυτοκόλλητο που έλεγε «Πυρηνική ενέργεια; Όχι ευχαριστώ». Και ήταν το πρώτο live που θυμάμαι στη ζωή μου που είχε διπλή αφίσα. Δηλαδή, η Αρλέτα είχε φτιάξει μια αφίσα που έδειχνε εκείνη και άλλη μία που έλεγε «Αρλέτα - Δέκα νύχτες» και είχε με μεγάλα γράμματα μόνο τους μουσικούς. Αυτό τότε, τον χειμώνα του 1987-88, κανείς δεν το έκανε. Η Αρλέτα είχε φτιάξει μια διπλή αφίσα και η δεύτερη αφίσα ήταν αφιερωμένη μόνο στους μουσικούς της.



 




Επίσης, συναυλίες σε θέατρο δε γίνονταν εκείνη την εποχή· η Αρλέτα, όμως, γράφει στο πρόγραμμα: «Πάντα ονειρευόμουνα να τραγουδώ σ’ ένα θέατρο». Κάποια αποσπάσματα από το Περοκέ υπάρχουν στο YouTube από την εκπομπή της Ρηνιώς Παπανικόλα, όμως δε βγαίνει όλη η τρέλα που υπήρχε στο live. Όλο αυτό ξέφευγε κάποια στιγμή, θυμάμαι ότι υπήρχε μια τρομερή ελευθερία. Ήταν στημένο ωραία, ήταν μαγικό, γιατί η Αρλέτα ήταν στα καλύτερά της φωνητικά, σε τρομερή φόρμα, έλεγε τραγούδια πολύ δύσκολα. Και όλο το σχήμα είχε μια τζαζ χροιά.


Του Βαλεντίν του είχε δώσει τόσο πολύ χώρο η Αρλέτα που θυμάμαι μια βραδιά - όπου είχε ξεφύγει τελείως το πράγμα με τους αυτοσχεδιασμούς - να είναι με πλάτη στη σκηνή πάνω στα σανίδια, με τα πόδια ψηλά, και να παίζει βιολί ανάποδα. Θυμάμαι, επίσης, ένα βράδυ που ανέβηκε πάνω στη σκηνή κάποιος από το θέατρο και είπε ότι είχε πάρει τηλέφωνο στο θέατρο κάποια κυρία να ζητήσει τον γυναικολόγο της επειδή γεννούσε: «Ο κύριος τάδε να πάρει τηλέφωνο, έρχεται στον κόσμο μια καινούργια ζωή». Και συνεχίζει ο υπεύθυνος του θεάτρου: «Αν είναι κοριτσάκι θα το βγάλουμε Αρλέτα». Και ψιθυρίζει η Αρλέτα, αυτοσαρκαζόμενη, στο μικρόφωνο: «Αχ το καημένο».

 

Γιώργης Χριστοδούλου

Πηγή: Συνέντευξη στον Ηρακλή Οικονόμου, 2019.