Τρίτη, 12 Ιανουαρίου 2021

Συνέντευξη του Νότη Μαυρουδή στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη και την "Εποχή"




Το όνομά του είναι συνδεδεμένο με μια από τις καλύτερες εποχές του ελληνικού τραγουδιού, την εποχή του Νέου κύματος, ένα μουσικό κίνημα που εξέφραζε ένα αισιόδοξο ρομαντισμό και οι δημιουργοί του είχαν ευγένεια και ήθος. Τα τραγούδια τους λιτά, βασισμένα σε λίγα όργανα, ήταν λυρικά, ερωτικά, κοινωνικά. Ήταν μια γνήσια καλλιτεχνική έκφραση, μια κατάθεση ψυχής και ακούγονταν στις μικρές μπουάτ της Πλάκας.

Ο Νότης Μαυρουδής με την κιθάρα του πρωταγωνιστεί και γράφει με ευαισθησία και ταλέντο τα πρώτα διαχρονικά του τραγούδια όπως το «Άκρη δεν έχει ο ουρανός», «Φώναξε με αγάπη, φώναξε με» αλλά και το «Ήταν μεγάλη η νύχτα» (στίχοι: Γιάννης Κακουλίδης, ερμηνεία: Σούλα Μπιρμπίλη) που κατέκτησε το 1965 το Α΄ βραβείο στο 4ο Φεστιβάλ Τραγουδιού Θεσσαλονίκης. Έκτοτε εδώ και έξι δεκαετίες, ο Νότης Μαυρουδής διαγράφει μια πολύπλευρη πορεία στη μουσική, ως συνθέτης, ως δεξιοτέχνης της κλασικής κιθάρας και ως δάσκαλος, ενώ έχει ασχοληθεί με την αρθρογραφία, την συγγραφή, τις εκδόσεις, το ραδιόφωνο και την παραγωγή.

Ο συνθέτης του «Πρωινού τσιγάρου» και του «Ίσως φταίνε τα φεγγάρια» έχει πλούσια δισκογραφία µε 35 προσωπικούς δίσκους, που περιλαμβάνουν έργα για κλασική κιθάρα και τραγούδια µε δηµοφιλείς ερµηνευτές. Έχει πολλές τιμητικές διακρίσεις με πιο σημαντικές αυτή του 1978 στο διεθνές Φεστιβάλ Πολιτικού Τραγουδιού στο Ανατολικό Βερολίνο και στο 11ο Παγκόσμιο Φεστιβάλ Νεολαίας στην Αβάνα της Κούβας, αλλά και του 1990 που παίρνει το Α΄ βραβείο στον 12ο διεθνή διαγωνισμό παιδικού τραγουδιού στην Λισαβόνα, με το τραγούδι του «Ο παλιάτσος» και την παιδική χορωδία του Δημήτρη Τυπάλδου. Το 2000 ξεκίνησε τη δισκογραφική σειρά «Café de l’ art», διασκευάζοντας σε µορφή κιθαριστικού ντουέτου διάφορα µουσικά είδη. Ξεχωριστό ενδιαφέρον ανάµεσά τους έχει ο δίσκος «Master Class», στον οποίο ο Μαυρουδής συγκέντρωσε ηχογραφήσεις 29 Ελλήνων κιθαριστών, καταγράφοντας την ιστορία µισού αιώνα κιθαριστικής δισκογραφίας.

Δημιουργός με δυναμική παρουσία σε όλα τα κιθαριστικά - μουσικά - πολιτιστικά δρώμενα της χώρας μας, από το 1983 έως το 1987 εξέδιδε και διηύθηνε το µοναδικό περιοδικό κιθάρας στην Ελλάδα, το Tar, το οποίο, από τον Οκτώβριο του 2006 επαναλειτουργεί σε διαδικτυακή µορφή, στην ιστοσελίδα www.tar.gr.

Με αφορμή την πρόσφατη κυκλοφορία από τις εκδόσεις Άπαρσις του νέου δίσκου - βιβλίου: Νότη Μαυρουδή «Ξαφνικοί επισκέπτες», η «Εποχή» άδραξε την ευκαιρία να συνομιλήσει μαζί του.

Λιάνα Μαλανδρενιώτη







Η πρόσφατη κυκλοφορία του βιβλίου-δίσκου σας αποδεικνύει ότι η καλλιτεχνική δημιουργία δεν μπαίνει στην «καραντίνα». Πώς γράφτηκαν αυτά τα τραγούδια και τι θέλουν να μας πούνε;

Η καραντίνα μάς έκλεισε στο σπίτι κι εμείς (όποιος ήθελε να αντιδράσει δημιουργικά) βαλθήκαμε να «εκμεταλλευτούμε» τον χώρο και τον χρόνο, ώστε να μετουσιώσουμε τον εγκλεισμό σε έργο, σε δημιούργημα ή σε αέρα κοπανιστό... Ξέρετε πως εγώ είμαι προνομιούχος πολίτης αφού με την κιθάρα μου μπορώ να «συνομιλώ» και να βρίσκω συναισθηματικές… φυγές. Δεν είναι λίγο αυτό και επιπλέον, μπορεί να αποβεί σημαντικό όταν το παραγόμενο έργο γεννηθεί καλό και εν τέλει, δισκογραφηθεί.

Έγραψα λοιπόν 13 καινούργια τραγούδια σε στίχους 12 διαφορετικών στιχουργών, οι περισσότεροι των οποίων είναι πρωτοεμφανιζόμενοι και αυτό έχει την ξεχωριστή σημασία του. Νέοι στιχουργοί με ποιότητα· μην το προσπερνάτε. Εν αρχή ην ο λόγος και αυτό δεν πρόκειται να αλλάξει ποτέ…


Οι Ξαφνικοί επισκέπτες: Έξι σπουδαίοι ερμηνευτές, δώδεκα νέοι στιχουργοί, δωδεκαμελής χορωδία, μουσικοί και συντελεστές προκαλούν ένα δημιουργικό «συνωστισμό». Πόσος χρόνος σάς χρειάστηκε ως μαέστρος για να τους δώσετε το δικό σας τέμπο;

Όλα αυτά τα προαναφερόμενα είναι το υλικό και τα εργαλεία μου. Στηρίχτηκα σε εξαίρετους ερμηνευτές: Ανδρεάτος Γεράσιμος, Δημοσθένους Δώρος, Λέκκας Βασίλης, Λιούγκος Ηλίας, Τουμπάκη Ειρήνη, Τσαϊρέλη Μόρφω. Σε αυτούς προσθέστε την μικτή χορωδία του Αθηναϊκού Ωδείου Ν. Σμύρνης υπό τη διεύθυνση της Αλεξάνδρας Μητσοπούλου, τις ενορχηστρώσεις του Κώστα Παρίσση.

Μου αρέσει η φράση σας «δημιουργικός συνωστισμός» και με εκφράζει απόλυτα. Οι Ξαφνικοί επισκέπτες είναι μια παραγωγή η οποία είναι πολυπρόσωπη. Δεν είναι εύκολο να συγκεντρώσεις τόσα άτομα (γύρω στα 33) που είχαν άμεσο ενδιαφέρον γύρω από τα 13 τραγούδια. Ξαφνικοί επισκέπτες είναι όλοι αυτοί οι συντελεστές κι εγώ με τον στιχουργό-συνεργάτη-φίλο Κώστα Φασουλά, ο οποίος ήταν ο άνθρωπος που μου έδωσε την ευκαιρία της γνωριμίας μου με τους 12 στιχουργούς, οφείλαμε να είμαστε φιλόξενοι.

Οι ηχογραφήσεις όλων των τραγουδιών διήρκησε δύο μήνες και κύλησαν ήρεμα και μεθοδικά. Δουλέψαμε σκληρά επί δυο μήνες και ολοκληρώσαμε τα πάντα δυο μόνο ημέρες πριν από την επιβολή της πρώτης καραντίνας.


Στους δίσκους σας συνηθίζετε την επιλογή πολλών και διαφορετικών ερμηνειών, το ίδιο και αυτός ο δίσκος είναι πολυσυμμετοχικός. Έχετε κάποιο λόγο ως συνθέτης γι’ αυτό;

Ασφαλώς και η πολυσυμμετοχικότητα των ερμηνευτών είναι συνειδητή επιλογή. Από παλιά ακούω μουσική μέσα από δίσκους και ραδιόφωνα. Όσο μπορώ αποφεύγω να ακούω από το διαδίκτυο (λόγω πολύ συμπιεσμένης ηχητικής ανάλυσης) το οποίο, ευτυχώς, έχει μπει πια για τα καλά στη ζωή μας. Πάντα με κούραζε ακουστικά η ίδια μόνη φωνή σε 12 διαφορετικά τραγούδια. Ίδια χροιά, μέταλλο, ηχοχρώματα, εκφραστικά μέσα από έναν ή δύο ερμηνευτές… Μια ομοιομορφία άκρως κουραστική, όσο καλός/ή κι αν είναι ο ερμηνευτής/τρια.

Η προσπάθειά μου ήταν και είναι να αναδειχτούν τα θέματα, ο χαρακτήρας και οι μελωδίες των τραγουδιών και όχι η επιβολή και ματαιοδοξία του κυρίαρχου τραγουδιστή/τριας. Η μονομερής λογική αυτή που επικράτησε πολλές δεκαετίες μεταπολιτευτικά στην ελληνική δισκογραφία (και όχι μόνο), με κούραζε αφάνταστα με αποτέλεσμα να γνωρίζω εκ των προτέρων το τι και πώς θα εξελιχθεί το τραγούδι, πράγμα εξοντωτικό για τα προσωπικά μου γούστα. Ήδη από την δεκαετία του ’70 (προς το τέλος της) άρχισα να χρησιμοποιώ στους δίσκους μου, περισσότερους από τρεις ερμηνευτές. Έφτασα σε δίσκους μου να χρησιμοποιώ ακόμα και εννέα! Στους Ξαφνικούς επισκέπτες είναι έξι ερμηνευτές συν την χορωδία…


Έχετε μελοποιήσει ποίηση μεγάλων Ελλήνων ποιητών, εδώ δώσατε βήμα σε νέους στιχουργούς, ποιο ήταν το κριτήριο σας και τι ακριβώς είναι το τμήμα στιχοποίησης τού Κώστα Φασουλά;

Το βασικό «κριτήριο» είναι η ποιοτική και η ποιητικότητα του στίχου. Γνωρίζετε ασφαλώς πως το ελληνικό τραγούδι ή το είδος τραγουδιού που κι εγώ ακολουθώ και σέβομαι απεριόριστα, είναι η κρυφή ποιητική του δομή η οποία προέρχεται από τους Γκάτσο, Χριστοδούλου, Ελύτη, Σεφέρη, Ρίτσο. Λειβαδίτη κ.ά. Παρατηρώ συνεχώς πως οι νέοι τροβαδούροι, οι οποίοι ξεχωρίζουν από τον πολυπρόσωπο πολτό των καθημερινών τηλεοπτικών stars, στηρίζονται σε έναν σοβαρό στιχουργικό λόγο.

Αυτό είναι και το δικό μου βασικό «κριτήριο» και σε αυτό στηρίχτηκα όταν οι στιχουργοί του δίσκου μου, με την ενεργή συμμετοχή, συντονισμό και ευθύνη του Κώστα Φασουλά στο Μικρό Πολυτεχνείο, μου εμπιστεύθηκαν τα πονήματά τους. Μακάρι αυτή η πρωτοβουλία μου να γίνει γέφυρα για να περάσουν οι στιχουργοί σε άλλες συνεργασίες και επιτεύγματα.


Ως συγγραφέας έχετε ήδη εκδώσει πέντε βιβλία και αρθρογραφείτε στο διαδικτυακό μουσικό περιοδικό Ταρ, ωστόσο, συχνά μέσω του διαδικτύου γράφετε μικρά χρονογραφήματα, μόλις διάβασα το 586. Ποια η ανάγκη αυτού του «δημόσιου ημερολογίου» και ποια είναι η σχέση σας με το διαδίκτυο.

Να διορθώσω, δεν θεωρώ πως είμαι συγγραφέας. Ας διαχωρίσουμε τη λέξη και ας κρατήσουμε το δεύτερο συνθετικό: είμαι «γραφέας»!

Δεν επιδιώκω να συγκαταλέγομαι στους «συγγραφείς» επειδή θεωρώ την λέξη βαρυσήμαντη και φορτισμένη από τόσα φωτεινά μυαλά τα οποία κίνησαν την ανθρωπότητα με τα βιβλία τους. Εν τάξει, έχω εκδώσει βιβλία με κείμενά μου και αυτό είναι κάτι σύνηθες· θα νιώσω συγγραφέας όταν θα ξεχωρίσει ένα βιβλίο μου που θα προέρχεται από το ψύχραιμο κριτήριο των αναγνωστών.

Έχω την ανάγκη να τονίσω πως είμαι κατά βάση, μ ο υ σ ι κ ό ς. Κατέχω τη γνώση και την τεχνική της κλασικής κιθάρας. Γράφω τραγούδια από το 1964, που θέλω να έχουν ιδιαιτερότητα στο κλίμα και την δομή. Ό,τι σκέφτομαι, ό,τι πράττω, έχει ως αφετηρία της αισθητική της μουσικής γλώσσας. Τα τελευταία χρόνια, έχω ανακαλύψει πως η γραφή κειμένων, σε συνδυασμό με την γραφή της μουσικής, με κάνουν, ίσως, πιο σοφό(;), μου δίνουν τα μέσα να εισδύω στις τρύπες και τις χαραμάδες θεμάτων και προβληματισμών που αφορούν πολλούς ανθρώπους, με τους οποίους έχω κοινές αγωνίες και ενδιαφέροντα… Αυτός είναι ο στόχος των κειμένων μου, που τις μοιράζομαι στις σελίδες μου στο facebook και στο www.tar.gr καθώς, σποραδικά και σε άλλα έντυπα και ηλεκτρονικά μέσα.


Σε συνθήκες κορονοϊού, η μουσική και οι μουσικοί της βρίσκονται στην εντατική. Πέρα από το συνδικαλιστικό σας όργανο, εσείς ως δημιουργός αλλά και μουσικός εκπαιδευτικός, τι έχετε να πείτε στην υπουργό Πολιτισμού;

Με την υπουργό έχουμε έρθει σε πολλαπλές συγκρούσεις όχι μόνο εγώ με τα κείμενά μου αλλά ολόκληρος ο κλάδος των καλλιτεχνών, με όλα τα αρμόδια Σωματεία - Ενώσεις - Φορείς. Βέβαια τώρα κάτι πάει να… μπαλωθεί, όμως θα πρέπει να αποδεχτούμε πως έχει εξελιχθεί μια τεράστια τρύπα ανεργίας και πτώχευσης πρωτόφαντη για τα ελληνικά δεδομένα. Δεν είναι καθόλου ευχάριστη η σημερινή φωτογραφία που μέσα σ’ αυτή περιγράφεται η κατάπτωση μουσικών-ηθοποιών και άλλων κλάδων σχετικών με το θέαμα-ακρόαμα. Θα ήταν καλό, το αρμόδιο υπουργείο να σοβαρευτεί και οι επικεφαλής τού κάθε τομέα να λάβουν υπόψη πως το μουσικό κίνητρο, η δημιουργία, οι όποιες μουσικές δράσεις είναι ανθρώπινες ανάγκες για να εκφράσουμε την ψυχή μας, αλλά συγχρόνως και για να ζήσουμε· κι όχι για χόμπι…


Η συνέντευξη του Νότη Μαυρουδή στη Λιάνα Μαλανδρενιώτη δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα "Εποχή" στις 26 Δεκεμβρίου 2020.

Μου φτάνει ένα παράθυρο








Στίχοι Μάνου Ελευθερίου
Μουσική Αλέξανδρου Εμμανουηλίδη



Μου φτάνει ένα παράθυρο
να βλέπω τα βουνά
και μια μικρή αυλή με κυπαρίσσι
να φέρνουν τη φωνούλα σου
του κόσμου τα πουλιά
και να μου λεν πως μ’ έχεις αγαπήσει.

Περπάτησα στη θάλασσα
για να ’ρθω να σε βρω
ματώθηκα στην τόση νοσταλγία
και ξένος έμεινα παντού
και έξω απ' τον καιρό
γι’ αυτό και σ’ ανακήρυξα αγία.

Μου φτάνει ένα παράθυρο
να βλέπω ουρανό
και να θαρρώ μ’ αγγέλους έχω ζήσει
κι εσύ να κόβεις με σπαθί
τον κάθε εγωισμό
κι όσα μας έχουν άδικα χωρίσει.

Τάκης Βαρελάς: "Ιδεολόγος της Φακής"



 


Tο έργο «Ιδεολόγος της Φακής» του Τάκη Βαρελά είναι εμπνευσμένο από το χρονογράφημα του "Ριζοσπάστη" 5/3/1933 στη στήλη "Κόκκινες Πινελιές"

***


ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΠΙΝΕΛΙΕΣ

«ΙΔΕΟΛΟΓΟΣ» ΤΗΣ ΦΑΚΗΣ
(Ριζοσπάστης, 05.03.1933)
Οι «αναστηλωτές» των αρχαιοτήτων της αστικής «ιδεολογίας», που εξαπολύουν τις «ιδεολογικές» τους ρουκέτες, καλούνται σε μερικές πρόχειρες εξετάσεις:
– Πιστεύεις στην Πατρίδα; – Πιστεύεις στη Θρησκεία; – Πιστεύεις στην οικογένεια;
Αυτά τα ενοχλητικά ερωτήματα μπαίνουν μοιραία στο κεφάλι και του πιο καθυστερημένου δασκάλου, που λαβαίνει τώρα φλογερές «εντολές» ν’ ανάψει φλόγες και φωτιές για τα «προαιώνια ιδανικά εις τας ψυχάς των ελληνοπαίδων»...
Γιατί, αλήθεια, είναι κι αυτή ακόμα η άποψη: Ανεξάρτητα από τη χρεοκοπία των αστικών «ιδανικών», που λέγαμε χθες, ανεξάρτητα από κάθε άλλο στοιχείο που τα κάνει ανίκανα να ζήσουν στην εποχή μας, μπαίνει το ζήτημα για την προσωπική υπόσταση αυτών που έρχονται σήμερα να τα «διακηρύξουν»:
Καμιά δε θ’ αγγίξετε καρδιά,
– Ποιοι είστε σεις; Μας λέτε να πιστέψουμε. Αλλά σεις τι πιστεύετε; Είναι καιρός, αλήθεια, να θυμηθεί κανείς έναν ποιητή, κάθε άλλο παρά επαναστάτη, τον Γκαίτε, που έβαλε επιγραμματικά το ζήτημα της υποκειμενικής υπόστασης του ανθρώπου που ζητάει να μεταδώσει μια πίστη. Είπε: αν ο λόγος δε βγαίνει απ’ την καρδιά σας.
«Πιστεύουσιν!» Και τότε, λοιπόν, ας τους «ερωτήσωμεν» και μεις με τη σειρά μας:
Με ποια προσωπικά εφόδια έρχονται οι «αναστηλωτές» των αστικών «ιδανικών»; Υπάρχει καμιά πίστη μέσα τους; Ενδιαφέρονται αυτοί για τη διάδοση των «ιδανικών» τους, βλέπουν οι ίδιοι αυτοί καμιάν εσωτερική αξία στα «ιδανικά» της μπουρζουαζίας; Με τη μεγαλύτερη υποκρισία σπεύδουν κιόλας ν’ απαντήσουν. – Ναι, ναι, βεβαίως! Πιστεύομεν! Πιστεύομεν! – Πού είναι οι πράξεις που μαρτυρούν την πίστη σας; Αν πιστεύετε, ορίστε, δώστε μας τους τίτλους της «πίστης» σας...
Σε αυτό θα σταθούνε πάσο. Όλοι εμείς, που δεν έχουμε καμιά πίστη στα «ιδανικά» της μπουρζουαζίας, έχουμε –αλίμονο– τους τίτλους... Χρόνια φαντάροι, πληγές στα κορμιά μας, σκοτωμένοι δικοί μας, όλ’ αυτά είναι κι άλλοι τόσοι «τίτλοι» για μια πίστη που δεν έχουμε... Για την πατρίδα. Και συμβαίνει η αναποδιά ώστε μεις, που δεν έχουμε την πίστη, να ’χουμε τους τίτλους και αυτοί, που «έχουν» την πίστη, να μην έχουν κανένα τίτλο. Τους θέλετε στο «ιδανικό» της πατρίδας; Όταν ήτανε για να στρατευθούν πάσχιζαν ν’ απαλλαγούν κι όταν δεν το κατάφερναν –ώρα καλή σαν τους λιποτάκτες της «Εστίας»– λιποτακτούσαν από το στρατό. Στη φορολογία, που χρωστούνε στη «φίλτατη πατρίδα», κοιτάζουν πώς να τυλίξουν τον έφορο και να του ξεφύγουν. Στα «θρησκευτικά τους καθήκοντα»; Εδώ είναι κι αν είναι! Η πρώτη εντολή του «Υψίστου» που θα παραβούν χωρίς καμιά τύψη είναι η εντολή «ου μοιχεύσεις». Κι η δεύτερη: «Ου κλέψεις»...
Τους θέλετε στο «ιδανικό» της οικογένειας; Κοιτάζουν πώς με κάθε τρόπο θα διαλύσουν την οικογένεια του φιλτάτου «πλησίον» τους όταν έχει ωραία γυναίκα και δε διστάζουν να εξοντώσουν την ίδια τους τη μάνα αν είναι να τους φέρνει εμπόδιο στο δρόμο τους. Δε διστάζουν να πέφτουν στα δικαστήρια με τ’ αδέρφια τους και με τους πατέρες τους αν είναι να ’χουν διαφορές. Τι πιστεύουν, λοιπόν, όλοι αυτοί που έρχονται να δώσουν πίστη στους άλλους; Τίποτα! Είναι τσαρλατάνοι και, σαν τους ψευτοπαλικαράδες, ιδεολόγοι της φακής... Αλλά θα μου πείτε: Μήπως αυτοί ενδιαφέρονται να δώσουν καμιά πίστη; Όχι! Εκείνο που ενδιαφέρονται είναι να μην έχουν πίστη επαναστατική. Ο ιδανικότερος πολίτης του αστικού κράτους είναι αυτός που λέει:
– Δεν μπορώ, δε θέλω να πιστεύω σε τίποτε, αδερφέ! Ωχ, αφήστε με ήσυχο.

Δευτέρα, 11 Ιανουαρίου 2021

Αλέξανδρος Καψοκαβάδης: Νυχτέρι

 






Το Νυχτέρι είναι ένα μπουκέτο με λουλούδια· μικρά ή μεγάλα, πολύχρωμα μα ταπεινά. Και είναι ολόφρεσκο –παρότι καμωμένο από παλιά υλικά– αφού το φρόντισαν με κόπο και με αγάπη... Το Νυχτέρι είναι ένα μυστικό ησυχαστήριο που μέσα του μπορεί κανείς να ακούσει τη φωνη της καρδιάς του· ένα κρυφό καταφύγιο μέσα στο οποίο, ίσως, κάποιος θα βρει τον εαυτό του... Το Νυχτέρι είναι ένα δημιούργημα της νύχτας, το οποίο προσπαθεί να ανακαλύψει το διάφανο πεδίο που ανοίγεται πίσω από το βαθύ μαύρο. Ψάχνει το πέρασμα που οδηγεί στο φως, απ' το σκοτάδι...

Το Νυχτέρι αφιερώνεται σε όλες τις μουσικές και τα τραγούδια που ζήσαν ζωή καθηλωμένη σ’ ένα φέρετρο. Γιατί είναι σαν νεκρά τα παιδιά της έμπνευσης που μένουν κλειδωμένα στο συρτάρι...

Αλέξανδρος Καψοκαβάδης











Ο Αλέξανδρος Καψοκαβάδης παρουσιάζει την τρίτη προσωπική δισκογραφική δουλειά του, με τίτλο «Νυχτέρι», για την οποία έχουμε πάρει ήδη μια γεύση με την κυκλοφορία της ομώνυμης ορχηστρικής σύνθεσης, λίγους μήνες πριν. Το άλμπουμ περιέχει οχτώ τραγούδια και δύο οργανικά κομμάτια · όλα σε μουσικές του τραγουδοποιού.

Συνδετικό στοιχείο των συνθέσεων είναι το γεγονός ότι αυτές δημιουργήθηκαν για τις ανάγκες παλαιών προγραμμάτων και συνεργασιών οι οποίες δεν ολοκληρώθηκαν, με συνέπεια να μην κυκλοφορήσουν ποτέ.

Τους στίχους των τραγουδιών υπογράφουν οι Μαρίνος Καρβελάς, Δημήτρης Παπαχαραλάμπους, Βασίλης Κομύτης, Σταύρος Δάλκος, Κώστας Μπακούρης και Αλέξανδρος Τσώτσης και ερμηνεύουν ορισμένοι από τους καλύτερους τραγουδιστές της νέας γενιάς: Ασπασία Στρατηγού, Μαρία Αναματερού, Ζαχαρίας Καρούνης, Πέτρος Κουλουμής, Θοδωρής Μέρμηγκας, Βασίλης Προδρόμου, Μάνος Σύριος.

Τάκης Βαρελάς: Οι λησταί των πόλεων



 

Το έργο «Οι λησταί των πόλεων» του ζωγράφου Τάκη Βαρελά είναι εμπνευσμένο από το άρθρο του Σταύρου Καλλέργη που δημοσιεύτηκε στην εφημερίδα «Σοσιαλιστής» Αρ. 14 τον Οκτώβρη του 1892Το άρθρο του Σταύρου Καλλέργη είναι αναφορά στις μεγάλες απεργίες των μεταλλωρύχων της Λαυρεωτικής και στην επίθεση του Στρατού και της Αστυνομίας για να πνιγεί η απεργία. 


***


ΟΙ ΛΗΣΤΑΙ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ

(Άρθρο του Στ. Καλλέργη)
Παράξενο πράγμα είναι να βλέπει τις εις τας καθημερινάς εφημερίδας ότι υπάρχουν λησταί εις τα βουνά και ότι πρέπει να εξοντωθούν. Όχι, οι λησταί δεν είναι εις τα βουνά, αλλ’ εις τας πόλεις και αυτοί πρέπει να εξοντωθούν, διότι αυτοί είναι επικίνδυνοι. Λησταί, δε, των πόλεων είναι εκείνοι οι οποίοι έχουν κρεμάσει την κάπαν των άλλοι εις κανέν φιλανθρωπικόν κατάστημα και τιτλοφορούνται φιλάνθρωποι, άλλοι εις καμίαν εκκλησίαν και τιτλοφορούνται θεοσεβείς, άλλοι έχουν κανέν κατάστημα εις το οποίον εργάζονται 500 ή 1.000 ή 2.000 άνθρωποι και απολαμβάνοντες το προϊόν της εργασίας αυτών τιτλοφορούνται ευεργέται, άλλοι έχουν σχηματίσει ληστοσυμμορίαν (εταιρίαν) και εμπορευόμενοι την εργασίαν εργατών τιτλοφορούνται φιλοπρόοδοι.

Π.χ., εις το Λαύριον υπάρχουν δύο τοιαύται φιλοπρόοδοι εταιρίαι, αι οποίαι έχουν μερικάς χιλιάδας εργάτες, οίτινες εργάζονται εις βάθος 200, 300 μέτρων, βγάζουν χρυσάφι, ασήμι και άλλα πολλά μέταλλα, τα αρπάζουν αυτοί, οι οποίοι δεν εργάζονται, κερδίζουν εκατομμύρια, τρώγουν διάφορα ωραία φαγητά, περιφέρονται αμαξάδα, εις δε τους εργάτας, οι οποίοι τα βγάζουν με θυσίαν της ζωής των, τους δίνουν τρεις, τέσσαρας δραχμάς σα ζητιανιά διά να τρώνε ψωμί και κρεμμύδια και καμιά φορά ούτε αυτά δεν τους τα δίνουν. Τους τα καθυστερούν ένα μήνα, ενάμισι και τούτο για να βαρύνονται οι εργάται να περιμένουν και να φεύγουν, αυτοί δε οι αξιότιμοι φιλοπρόοδοι ΚΥΡΙΟΙ να τους κλέπτουν και αυτά τα ολίγα χρήματα. Αλλά τους ένιωσαν ευτυχώς προ ολίγων ημερών οι εργάται Λαυρίου και έκαμαν απεργίαν δι’ αυτήν τη ληστείαν και τους ηνάγκασαν να τοις δώσουν τα καθυστερούμενα ενός και ημίσεως μηνός ημεροδούλια.

Όλοι λοιπόν, και Τύπος και εργάται και πάντες οι ευσυνείδητοι άνθρωποι, πρέπει να στρέψωμεν τα βλέμματά μας εις τους ληστάς των πόλεων και όχι των ορέων. Οι λησταί των ορέων δε βλάπτουν τους εργάτας. Αυτοί καταδιώκουν τους ληστάς των πόλεων, οι οποίοι περιφρουρούνται υπό των νόμων τους οποίους οι ίδιοι εψήφισαν και ψηφίζουν, διότι αυτοί είναι και υπουργοί και βουλευταί. Αυτοί εκμεταλλεύονται το παν και πιπιλίζουν σαν τας βδέλας το αίμα των εργατών. Τι άδικον! Εις τους ληστάς των ορέων θάνατος, εις, δε, τους ληστάς των πόλεων δόξα, τίτλοι, τιμαί, προνόμια, πλούτη, αυτοί βουλευταί, αυτοί υπουργοί, αυτοί δήμαρχοι, αυτοί όλα, εις όλα και απ’ όλα.
Εργάται ξυπνήσωμεν, εργασθώμεν από κοινού, προς αποτέλεσιν μιας μεγάλης εκ του στοιχείου των πασχόντων δυνάμεως διά ν’ απαλλαχθώμεν, τέλος, από τους ληστάς, οι οποίοι μας ρουφούν το αίμα μας, τον ιδρώτα μας.

Οι λησταί είναι εις τας πόλεις, όχι εις τα βουνά.
Σταύρος Καλλέργης

Τάκης Βαρελάς: Εθνικισμός




Το έργο «Εθνικισμός» του Τάκη Βαρελά είναι εμπνευσμένο από το χρονογράφημα του «Προλετάριου» που δημοσιεύτηκε στον «Ριζοσπάστη», 2/7/1933 στη στήλη «Κόκκινες Πινελιές» και το οποίο γράφτηκε με αφορμή τον εμπρησμό από τους φασίστες «εθνικιστές» του εβραϊκού συνοικισμού Κάμπελ στη Θεσσαλονίκη το 1933.


***


ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΠΙΝΕΛΙΕΣ

ΕΘΝΙΚΙΣΜΟΣ (Ριζοσπάστης, 02.07.1933) Ποιος δεν το ξέρει πως οι μπολσεβίκοι είναι «εχθροί του πολιτισμού»; – Οι άνθρωποι οι οποίοι έχουν θρησκείαν την πάλην των τάξεων και διακηρύσσουν ως ηρετήν την αδελφοκτονίαν κλπ.... έτσι μας κατακεραύνωνε κάποτε ένας εισαγγελέας εκ του ασφαλούς από την έδρα του. Και με τέτοιες περιγραφές ............. μας παρουσίαζε για τέρατα ανθρωπόμορφα, που κάνουμε τραπέζι με ανθρώπινες σάρκες και σβήνουμε τη δίψα μας με ανθρώπινο αίμα. Και δεν μπορούσε, λοιπόν, αφού τέτοια κτήνη είμαστε, παρά ο πολιτισμός να κινδυνεύει από μας και να σημάνει η τελευταία ώρα στη ζωή της ανθρωπότητας από τον καιρό που θα επικρατούσαμε. Τέτοιες «αποκαλύψεις» δεν ακούγονταν μόνο από τις εισαγγελικές έδρες. Ο καθημερινός αστικός Τύπος είναι γεμάτος από τέτοιες συκοφαντίες, επίσης «αντικειμενικές έρευνες» για τη Σοβιετική Ρωσία, βιβλία γραμμένα από «σοφούς» ανθρώπους το ίδιο... Είμαστε οι «εχθροί του πολιτισμού». Και έτσι βγαίνει το φυσικό συμπέρασμα πως οι «φίλοι» του, οι «υπερασπιστές» του είναι αυτοί που πολεμούνε εμάς, το άκρο αντίθετό μας, οι εθνικιστές. Και να. Περιμέναμε να μας δώσουν εξετάσεις πολιτισμού, καλύτερα να δώσουν τις εξετάσεις αυτές στα πλατύτερα στρώματα, που τους πετούνε κάθε λίγο και λιγάκι τον «κίνδυνο του πολιτισμού». Και τις έδωσαν! Με το πιστόλι στο ένα χέρι και με το δαυλό του εμπρηστή στο άλλο –ο δαυλός ίσως θα χρησίμευε για να μας φωτίσουν καλύτερα– παρουσιάστηκαν μπροστά στα έκπληκτα μάτια κείνων, που δεν τους ήξεραν και τους είπαν: Ιδέστε μας... Και τους είδαν στις τελευταίες αντισημιτικές επιθέσεις στη Θεσσαλονίκη. Παλικάρια, ήρωες εφάμιλλοι με τους δολοφόνους που προστατεύονται από το σκοτάδι της νύχτας, στους παλικαρισμούς τους επέσανε άγριοι σαν κανίβαλοι πάνω σε γυναίκες! Πέσανε πάνου σε παιδιά! Πέσαν πάνω σε γέρους αδύνατους! Ήταν οι αλλόθρησκοι, ήταν οι Εβραίοι! Κι αυτοί χριστιανοί, και μάλιστα εθνικιστές, τους έδειξαν τι θα πει χριστιανισμός, τι θα πει εθνικισμός. Έχοντας πίσω τους τις ευλογίες της επίσημης εκκλησίας «του Χριστού» και τη σιωπηρή ενίσχυση των ενόπλων δυνάμεων του αστικού κράτους, εκάμανε πράξεις «αφαντάστου ηρωισμού», έδειραν αδύνατους ανθρώπους, εσκότωσαν άοπλες και αδύνατες ανθρώπινες υπάρξεις! Και ο ηρωισμός των ηρωισμών, η πράξη που τους δίνει την ακτινοβολία των μυθικών ηρώων ήταν αυτό: Να βάλουν φωτιά σ’ έναν εβραϊκό συνοικισμό και να εκθέσουν στον κίνδυνο να κάψουν ζωντανούς χιλιάδες ανθρώπους... Έτσι είδανε την υπεράσπιση του πολιτισμού: Ελευθερία του εγκλήματος! Και πώς να μη διακηρύσσουν ύστερα πως οι κομμουνιστές είναι εχθροί άσπονδοι του «πολιτισμού» και πώς να μη διακηρύξουμε μαζί τους και εμείς πως ο πολιτισμός αυτός κινδυνεύει; ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΟΣ

Τάκης Βαρελάς: Περίπτωση Ιδιωνύμου

 




Σαν να μην άλλαξε μια μέρα από τότε. Το ιδιώνυμο του Ελευθερίου Βενιζέλου ήταν η αρχή της νομιμοποίησης της ταξικής καταστολής και ο «Προλετάριος» στο χρονογράφημά του οφείλει να οπλίσει την εργατική τάξη, να την προστατεύσει από το χαφιεδιλίκι και το αστυνομικό ταξικό κράτος της εποχής και έρχεται με ένα εκπληκτικό μουσικό έργο, «Μπαλάντα για τους ασφαλίτες», ο αγαπημένος μας Θάνος Μικρούτσικος, 75 χρόνια μετά το Ιδιώνυμο, να μας υπενθυμίσει ότι το χαφιεδιλίκι, το αστυνομικό κράτος είναι εδώ και οφείλουμε να έχουμε τα μάτια μας ανοιχτά και όχι μόνο

Τάκης Βαρελάς

***



ΚΟΚΚΙΝΕΣ ΠΙΝΕΛΙΕΣ «ΠΕΡΙΠΤΩΣΗ ΙΔΙΩΝΥΜΟΥ» (Ριζοσπάστης, 12 / 1/ 1930) Η χαφιέδικη «πρακτική» μας απέδειξε, καθώς είπαμε χθες, ότι μπορεί κανείς να παραβαίνει το ιδιώνυμο με το να πηγαίνει τρόφιμα στους φυλακισμένους. Αλλά νομίζετε ότι θα σταθεί ως εδώ; Με την ένταση των ταξικών αγώνων και με την εξαθλίωση των εργατικών μαζών έχουμε να δούμε τα πιο περίεργα πράγματα. Αληθινά! Ένας χαφιές που βλέπει κάποιο φτωχό εργάτη να πηγαίνει στο δρόμο σκεφτικός και κατσούφης έχει κάθε λόγο να πιστέψει πως ο εργάτης αυτός φέρνει μαζί του και «ανατρεπτικάς» ιδέας, που τις διαδίδει καθώς πάει στο δρόμο του. Γιατί; Είναι φανερό πως ο εργάτης αυτός σκέφτεται! Να, κιόλας η αρχή του κακού: Η σκέψη. Ένας άνθρωπος που αρχίζει να σκέφτεται γίνεται μ’ αυτό και μόνο επικίνδυνος. Ο χαφιές το ξέρει καλά και τον παρακολουθεί. Βλέπει που δεν είναι καθόλου ευχαριστημένος. Φαντάσου τι κτήνος! Δεν μπορεί να καταλάβει τον αστικό παράδεισο που τόνε τριγυρίζει κι έχει αυτό το μισοκακόμοιρο ύφος που να τόνε δει μόνο κανείς μπορεί να σχηματίσει τη χειρότερη ιδέα για το καθεστώς. Τον πλησιάζει. Του γλυκομιλάει: – Γεια σου, φίλε... – Γεια σου! – Πού πας; – Ε, στο δρόμο μου. – Κάτι στενοχωρημένο σε βλέπω. – Τι να κάμω! Βάσανα! – Μπα! Έχεις βάσανα; Τι; – Αψιλιές, αδερφέ μου... – Δε δουλεύεις; – Αν δουλεύω λέει! Η πίστη μου βγαίνει... Ο χαφιές ρωτάει ειρωνικά: – Σ’ εκμεταλλεύονται; – Μωρέ, μου βγάζουν το ζουμί μου! – Και μεροκάματο; – Μούντζωσ’ τα! Πεινάω. Εγώ κι η γυναίκα μου και τα παιδιά μου... Ο χαφιές αρχίζει πλέον να σχηματίζει την πεποίθησή του. Ασφαλώς, αυτός ο φτωχός διάβολος είναι ένα οργανέτο της Μόσχας, που πληρώνεται για να επιδεικνύει τη φτώχεια του. Και εξακολουθεί την ανάκριση: – Όλο τον κόσμο, λέει, τόνε βλέπω ευχαριστημένο! Μόνο συ γυρίζεις με κατεβασμένα τα μούτρα. – Γιατί να ’μαι ευχαριστημένος, αδερφέ μου; Εγώ δε σε βλέπω από την αδεκαρία... – Όλο αυτά κι αυτά λες. – Τι να πω! Μ’ ετρέλανε η φτώχεια. – Μα ο Βενιζέλος θα κάνει αγνώριστη την Ελλάδα! – Αμ, δε θα προφτάσω να δω το θέαμα! Ως τότε θα ’χω ψοφήσει της πείνας. Τώρα πλέον ο χαφιές δεν έχει καμιάν αμφιβολία. Θα στήσει την τελευταία παγίδα για να πιάσει αυτό το σκυλόψαρο της Μόσχας. – Δε θα ήθελες μεγαλύτερο μεροκάματο; – Ποιος στραβός δε θέλει το φως του... – Λαμπρά! Ώστε θέλεις και λιγότερες ώρες δουλειά! – Αμ, δε θέλει φιλοσοφία! – Μπράβο! Ώστε αν έκανες μαζί με τους άλλους καμιάν απεργία! – Απεργία πρέπει να κάνουμε. – Κι αν το κράτος σας χτυπήσει; – Θα το χτυπήσουμε και μεις. – Λοιπόν, ωραία!... Εν ονόματι του νόμου... – Τι έκαμε ο νόμος; – Σε συλλαμβάνω... – Τι είσαι συ; – Αστυνομικός. – Και τι σου ’κανα; – Είσαι μπολσεβίκος. Η σύλληψη γίνεται μ’ όλους τους τύπους. Το αδίκημα είναι αυτόφωρο. Ο εργάτης πάει στην Εισαγγελία. Γιατί; Γιατί, καθώς γράφει η έκθεση, «περιφερόμενος ανά τας οδούς διεσκόρπιζεν εις τους δαβάτας ιδέας έχουσας ως έκδηλον σκοπόν την διά βιαίων μέσων ανατροπήν...».

ΠΡΟΛΕΤΑΡΙΟΣ

Κυριακή, 10 Ιανουαρίου 2021

Μιχάλης Γρηγορίου: Ουτοπίες και δυστοπία




Ουτοπίες και δυστοπία


του Μιχάλη Γρηγορίου


Γραφτηκε για το τευχος 4  του περιοδικου ΑΙΤΙΟΝ, το οποιο εν τω μεταξυ εκλεισε !


Ποσο αυτονοητα μας φαινονται πλεον μερικα πραγματα που πριν απο καποια χρονια θα ανηκαν στον χωρο της επιστημονικης φαντασιας. Σκεψου, με ενα laptop μεγεθους βιβλιου και με ενα iPhone μεγεθους ενος πακεττου τσιγαρων εχω στην διαθεση μου γραφομηχανη, ραδιοφωνο, τηλεοραση, τηλεφωνο, videophone, dvd player, βιβλιοθηκη, δισκοθηκη, φωτογραφικη μηχανη, video camera, ταχυδρομειο-fax, GPS ... και ενα σωρο αλλα – εργαστηρι αρχιτεκτονικου σχεδιασμου, studio κινηματογραφικου montage... κλπ-  αρκει να φορτωσω τα καταλληλα software. Ως μουσικος δε, εχω στη διαθεση μου ενα πληρες studio ηχογραφησης, με πολυκαναλλα μαγνητοφωνα, mixer και effects, synthesizers και πληρεις συμφωνικες ορχηστρες με ηχους sampler. Μαζι με ενα μικρο keyboard, μια καρτα ηχου, ηχεια και ενα printer εχω μια απολυτη εργαλειακη αυτονομια που μου επιτρεπει να επικοινωνω, να διασκεδαζω και να εργαζομαι σε οποιοδηποτε σημειο της γης, ακομα και σε ενα αντισκηνο, αρκει να υπαρχει ηλεκτρικο ρευμα ή μπαταριες, δικτυο κινητης τηλεφωνιας και Internet.


Θα πει βεβαια κανεις πως ολα τουτα δεν ειναι παρα gadgets, μηχανικες διευκολυνσεις που εντυπωσιαζουν κυριως τους λατρεις τη τεχνολογιας. Αυτες οι διευκολυνσεις δεν παυουν ωστοσο να εχουν καθοριστικες συνεπειες στην καθημερινοτητα, στην επικοινωνια, στην εργασια και στην παραγωγη, ακομα και στην καλλιτεχνικη εμπνευση και στις δυνατοτητες κοινοποιησης του εργου σου!  Γιατι, μιλωντας π.χ ως συνθετης, ειναι τελειως διαφορετικο να εξαρταται το στησιμο, η εκτελεση, η ηχογραφηση κι η διακινηση του εργου σου απο την υπαρξη πολυπροσωπων ορχηστρων, ακριβων studios και εταιρειων διανομης, απο το να μπορεις να το δημιουργεις χειρονακτικα και να το ηχογραφεις,  εστω υπο μορφη demo, καθισμενος στο γραφειο σου, μπροστα σε ενα laptop και σε ενα keyboard και στη συνεχεια να μπορεις να το κοινοποιεις, ειτε “επαγγελματικα” (οπως συμβαινει π.χ πλεον με τις περισσοτερες μουσικες για κινηματογραφο), ειτε “ερασιτεχνικα”, καταγραφοντας το σε cd και στελνοντας το -ακομα και μεσω mail !-  σε επιλεγμενους αποδεκτες.  Ασε που αυτη καθεαυτη η “χειρονακτικη” σχεση με τη συνθεση μουσικης σου προσφερει μια πολυτιμη και καθοριστικη αισθηση σωματικοτητας, η οποια μπορει να λειτουργει συμπληρωματικα με την παραδοσιακη διαδικασια της γραφης σε παρτιτουρα ή, και να την υποκαθιστα εντελως μερικες φορες.  Γιατι ειναι αλλο πραγμα να “φανταζεσαι”  απλως την μουσικη στο μυαλο σου και να την γραφεις στο χαρτι και εντελως αλλο να μπορεις να την “ζωγραφιζεις”, να την “πλαθεις” με τα χερια σου, σαν ζωγραφος, σαν γλυπτης, ή και σαν μαριονετιστας των μουσικων ρολων, ακουγωντας την συγχρονως τη στιγμη που την φτιαχνεις ! Τουτο εχει καθοριστικες συνεπειες γι αυτη καθεαυτη την εμπνευση και για την φυση των ιδεων σου. Ειναι γνωστο αλλωστε πως η σημασια αυτης της “χειρονακτικης” σχεσης στη δημιουργια μουσικης ειχε επισημανθει, παρα πολλα χρονια πριν απο την εμφανιση των συγχρονων τεχνολογικων μεσων, απο συνθετες οπως ο Ravel ή, ο Stravinsky. Ο Stravinsky µάλιστα έλεγε χαρακτηριστικά –μιλωντας βεβαια τοτε για το πιανο- πως, «δεν πρέπει ποτέ να υποτιµάει κανείς τα δάχτυλα. Είναι σπουδαίοι σύµβουλοι της έµπνευσης. Όταν ακουµπούν σ’ ένα µουσικό όργανο µπορούν συχνά να οδηγήσουν στη γέννηση υποσυνείδητων ιδεών που διαφορετικά δεν θα έβλεπαν ποτέ το φως». Τετοιες τεχνολογικες επινοησεις και διευκολυνσεις εχουν λοιπον συνεπειες που δεν μπορει κανεις να τις υποτιμα, υποβιβαζοντας τις στο επιπεδο των απλων gadgets. (Για να μην παμε αλλωστε πολυ μακρια, ας σκεφτουμε πως ο Chopin ή ο Racmaninoff, ο Οscar Peterson ή o Keath Jarrett, κλπ δεν θα ειχαν υπαρξει, εαν δεν ειχε υπαρξει προηγουμενως το πιανο, που αποτελεσε κι αυτο μια μια μηχανολογικη, δηλαδη μια τεχνολογικη επιννοηση !)


Ξεφευγοντας ομως τωρα απο τον ειδικο χωρο της μουσικης και τις συνεπειες που μπορει να εχουν γι αυτην οι τεχνολογικες καινοτομιες και εφευρεσεις  και προεκτεινοντας αυτες τις σκεψεις, μπορει κανεις να φανταστει τις τεραστιες συνεπειες που θα ειχαν για τη ζωη μας μια απολυτη ενεργειακη αυτονομια, π.χ με μπαταριες σχεδον απειρης χωρητικοτητας και διαρκειας, με αξιοποιηση της fusion (ή, της fission !), μια απολυτη αυτονομια κινησης παντου στον πλανητη, με εναερια οχηματα που θα κινουνται με ηλιακη ενεργεια (ή και με αντιβαρυτητα ...οταν ανακαλυφθει !), μια απολυτη διατροφικη αυτονομια με υδροπονικες εγκαταστασεις (ή και με clonning χοιρινων μπριζολων !!), μια απολυτη ευελιξια στην αποκτηση κατοικιας, μηχανων και εξοπλισμου οπουδηποτε, με την τρισδιαστατη “υφανση” αντικειμενων που θα βρισκονται υπο μορφη data σε καποιο “σκληρο δισκο” (αναφερομαι στο λεγομενο 3D printing, που ηδη εχει τετοιες πρακτικες εφαρμογες), μια ακομα μεγαλυτερη ενεργοποιηση της φαντασιας μεσω παιγνιδιων τρισδιαστατης virtual reality, οπου θα συμμετεχεις και σωματικα, μια ακομα μεγαλυτερη δυνατοτητα αποκτησης δεξιοτητων, μεσω computer simulation (ηδη μπορεις να παρεις, ως ερασιτεχνης, τα πρωτα μαθηματα διακυβερνησης αεροπλανου μεσω προγραμματων flight simulation) ... και γιατι οχι, μια δραματικη αυξηση του μεσου ορου ζωης που θα τεινει ασυμπτωτικα στην αθανασια (μεσω clonning οργανων κι ισως, σε καποιο απωτατο μελλον,  μεσω scanning του εγκεφαλου που “θα αποθηκευει την συνειδηση σου” για να την “ξαναφορτωσει” σε ενα νεο σωμα, κλπ, κλπ !!) 


Πολλες απ αυτες τις ιδεες εχουν ηδη διατυπωθει, οχι μονο στον χωρο των science fiction, αλλα και στο χωρο της επιστημης, ορισμενες απ’ αυτες δε  βρισκονται ηδη στο σταδιο της ερευνας, της πειραματικης ή και της πρακτικης εφαρμογης. Τα βλαστοκυτταρα κι οι γονιδιακες θεραπειες, η δημιουργια τεχνητου ματιου (δηλαδη καμερας που προβαλει τις εικονες κατευθειαν στον αμφιβληστροειδη), καθως και τεχνητων μελων (ακομα και με προσομοιωση αφης !)  αποτελουν  ηδη γεγονος. Οσο κι αν ακουγεται επισης απιστευτο, η δυνατοτητα αδρης καταγραφης σε video των gestalt των ονειρων εχει ηδη επιτευχθει !!! H δυνατοτητα να ελεγχεις με την σκεψη τεχνητα μελη, αυτοκινητο ή ελικοπτερο (!) εχει επισης επιτευχθει σε πειραματικο επιπεδο. Χωρις να ειμαι βεβαιως ειδικος, υποθετω πως και οι δυο αυτες συγκλονιστικες ανακαλυψεις φαινεται οτι βασιζονται στην δυνατοτητα ελεγχου των απειροελαχιστων μεταβολων των κινησεων RAM του ματιου κατα τη διαρκεια του υπνου και μεταφρασης τους σε αδρες εικονες με την μεσολαβηση καποιων προγραμματων computer, καθως και στην δυνατοτητα ανιχνευσης των απειροελαχιστων μεταβολων του ηλεκτρικου φορτιου των νευρωνικων συναψεων του εγκεφαλου και στην, εν συνεχεια, δυνατοτητα μεταφρασης αυτων των μεταβολων σε σωματοκινητικες οδηγιες που δινει το ιδιο το ατομο με την “σκεψη” πλεον (!), παλι μεσω παρεμβολης προγραμματων computer.


Και μετα, εχεις ζητηματα που σχετιζονται, οχι απλως με τα ταξιδια στο διαστημα και με την υπερβαση της ταχυτητας του φωτος (υπαρχουν ηδη καποιες περιεργες, ανεπιβεβαιωτες εως σημερα, ενδειξεις περι αυτου), αλλα ισως και με ταξιδια που σχετιζονται μ’ αυτον καθεαυτο τον χρονο ως “διασταση” μεσα στην οποια μπορεις να κινεισαι ! Μην γελατε, εγκυροι επιστημονες, οπως π.χ o Kip Thorn, δεν δισταζουν να αναφερθουν με απολυτη σοβαροτητα σε τετοια ζητηματα, χωρις τον κινδυνο να αντιμετωπιστουν ως φαντασιοπληκτοι. Κι εκει εχει επεκταθει το ανθρωπινο θρασος, επιτρεποντας μας να μιλουμε για “μαυρες” και “ασπρες” τρυπες, για αντιϋλη, για “σκοτεινη υλη”, για σωματιδια που κινουνται “αντιστροφα στον χρονο”, για gluons, για υπερχορδες, για “κβαντικο αφρο”.... και δεν συμμαζευεται.


Κι ακομα, εχεις ολα τα ζητηματα “ταμπου”, που σχετιζονται με την παραψυχολογια, με την τηλεπαθεια, με τα προφητικα ονειρα, με τις προβλεψεις, με την τηλεκινηση, που καποτε ισως μεταβαλλουν ριζικα τον τροπο με τον οποιο αντιλαμβανομαστε τον εαυτο μας και την πραγματικοτητα.


Σε καθε περιπτωση, η ιστορια της επιστημης αποδεικνυει πως οταν γινει το πρωτο βημα, μετα ειναι θεμα χρονου μεχρι να γινουν και τα επομενα. Πραγματα που σημερα φαινονται ως αδιανοητα, οπως ειναι π.χ ο καθορισμος του τι ειναι η “συνειδηση”, η αισθηση της “προσωπικοτητας”, τα “συναισθηματα”, ενδεχεται μετα απο καποια χρονια να αποτελουν οχι απλως αντικειμενα ερευνας του τομεα της νευροφυσιολογιας και της τεχνητης νοημοσυνης, αλλα και πρακτικων εφαρμογων. Καποτε, στο απωτατο μελλον, μπορει ισως να γινει πραγματικοτητα, οχι μονο η δημιουργια τεχνητης ζωης, αλλα ακομα και τεχνητης συνειδησης (οπως την περιεγραφε π.χ ο Stanislav Lem στο συγκλονιστικο του διηγημα “Non Serviam”!). Καποια στιγμη μαλιστα ισως φτασουμε και στο εντελως γελοιο σημειο να ανακαλυψουμε και να αποδεχτουμε ακομα και την υπαρξη της ψυχης ! 


Κι αν με ρωτησεις, “μα, σε ολα αυτα που ειναι ο ανθρωπος ;” η απαντηση ειναι απλη: “μα, ακριβως σε ολα αυτα ειναι ο ανθρωπος”.


Κι υστερα απο ολα αυτα τα “φουτουριστικα”, ας προσθεσω τωρα το εξης, για να μην θεωρηθω ως εντελως χαζοχαρουμενος: επειδη “σε ολα αυτα ειναι ο ανθρωπος”, τετοιες καταπληκτικες ανακαλυψεις, εφευρεσεις και καινοτομιες δεν προκειται να ξεφυγουν απο την αρπακτικοτητα και την ελλειψη αλληλεγγυης που τον χαρακτηριζει ως ειδος σ’ ολη τη διαρκεια της ιστοριας του. Ναι, μπορει να αυξηθει ο μεσος ορος ζωης, μπορει να βλεπουν οι τυφλοι, μπορει να παιζουν πιανο ανθρωποι που τους εχουν κοπει τα χερια, μπορει να αυξηθουν οι δυνατοτητες επικοινωνιας και μετακινησης, μπορει να κινηθουμε στο διαστημα ή στον χρονο, μπορουν να γινουν παρα πολλα που θα μεταβαλλουν ριζικα την αντιληψη μας για τον ιδιο τον εαυτο μας, για την πραγματικοτητα και τις δυνατοτητες χειρισμου της. Ολα αυτα ομως δεν θα ισχυουν για ολους, παρα μονο για οσους θα ειναι αρκετα ισχυροι και αρκετα πλουσιοι, ωστε να τα αποκτησουν και να τα κρατανε για τον εαυτο τους, πολυ συχνα δε, στρεφοντας τα εναντιον των λιγωτερο προνομιουχων. Το αποτελεσμα θα ειναι οτι θα διευρυνθει ακομα περισσοτερο η ψαλιδα αναμεσα στην γνωση και στην αμαθεια, αναμεσα στην ευμαρεια και στην δυστυχια, αναμεσα στην επιβιωση και στον θανατο. Νοουμενος ο ανθρωπος συνολικα ως ειδος μπορει να κανει –και κανει-  τεραστια αλματα, αυτα τα αλματα ομως δεν καταμεριζονται ποτε ισοτιμα αναμεσα στις επιμερους ομαδες, αναμεσα στις επιμερους “ρατσες” ανθρωπων που καθοριζονται απο την κοινωνικη διαστρωματωση κι απο τα “μιμιδια” (δηλαδη απο τα πολιτιστικα στερεοτυπα που καθοριζουν τις μεταβολες, την εξελιξη ή την στασιμοτητα ή, ακομα, την εξαφανιση των κοινωνιων, στα πλαισια ενος πολιτισμου που λειτουργει ως μια “δευτερη φυση”). Καποιες τεχνικες καινοτομιες και υλικες βελτιωσεις της ζωης, που εμφανιζονται αρχικα στα προνομιουχα στρωματα, μπορει να διαχεονται σταδιακα –και υπο ορους-  και στα υπολοιπα, δεν διαχεονται ομως ολες, με αποτελεσμα να παραμενει ανοιχτη η ψαλιδα των κοινωνικων και των μορφωτικων διακρισεων. Η τηλεοραση, τα κινητα τηλεφωνα, ακομα και η ασπιρινη ή τα αντιβιωτικα, κλπ, μπορουν να φτανουν και στα πιο απομακρυσμενα και φτωχα μερη της γης, τα πιο εξειδικευμενα φαρμακα ομως κι η πιο εξειδικευμενη γνωση παραμενουν ως επι το πλειστον στα χερια των προνομιουχων ομαδων, γι αυτο ενα 20% των Αμερικανων χαρακτηριζεται απο λειτουργικο αναλφαβητισμο και πιστευει οτι η ηλιος γυρναει γυρω απο την Γη (βασει ερευνων!), γι αυτο οι δεισιδαιμονιες, οι θρησκευτικοι φανατισμοι κι οι προληψεις δεν εχουν εξαλειφθει –ακομα και  στην “πολιτισμενη” Δυση- γι αυτο 200 οικογενειες εχουν προσωπικο εισοδημα οσο το ακαθαριστο εθνικο προϊον της Κινας, γι αυτο το 0,7% του πληθυσμου κατεχει το 42% του παγκοσμιου πλουτου και γι αυτο ο μεσος ορος ζωης στην Αφρικη ειναι γυρω στα 37 χρονια, ενω ο μεσος ορος ζωης στην Ιαπωνια ειναι γυρω στα 85 !  Ετσι, για να μην ξεχνιωμαστε.


Kι αφου ξεκινησα αυτες τις σκεψεις με αφορμη την μουσικη, ας ξαναγυρισω σ’ αυτην κι ας παρατηρησω και το εξης:  Ναι, η σημερινη τεχνολογια μπορει να διευκολυνει σε μεγαλο βαθμο την συνθεση μουσικης, προσφεροντας στον συνθετη ενα τεραστιο πλουτο ηχητικων πηγων και μεγαλες διευκολυνσεις στον χειρισμο του υλικου του, πραγματα που εχουν καθοριστικη σημασια και γι αυτη καθεαυτη την μυθοποιημενη εννοια της “εμπνευσης”. Να ομως που η ιδια ακριβως τεχνολογια που -ειδικα στον χωρο των μεσων μαζικης επικοινωνιας- την διαχειριζονται και την ελεγχουν οι ιδιες κλειστες ομαδες των προνομιουχων κοινωνικων στρωματων, συνεβαλε στην αναπτυξη του συγχρονου μαζικου πολιτισμου ο οποιος τεινει να ισοπεδωνει τα παντα, να εκμηδενιζει και να ακυρωνει τις σημασιες, τις αξιες και τα νοηματα, να μετατρεπει την εννοια της ιστοριας σε ελεγχομενο ρεπορταζ και να οδηγει στην συλλογικη απαθεια και στην συλλογικη αμνησια, οδηγωντας την ανθρωποτητα σε ενα νεο μεσαιωνα. Ετσι, ενω  ποτε δεν ηταν πιο ευκολη η δημιουργια κι η διαδοση της μουσικης, ποτε επισης δεν ηταν πιο μικρη η σημασια κι η επιδραση της στις ατομικες συνειδησεις. Ετσι, παλι για να μην ξεχνιωμαστε !

 

Αθηνα, Ιανουαριος 2016

Σάββατο, 9 Ιανουαρίου 2021

Η άλλη οπτική (11)





Μανώλης Γιάνναρος






Κόμπος στο λαιμό που τον κρατάς στο χέρι σαν χαρτάκι τσιγάρου,
να τον χαιδέψεις, να του βάλεις καπνό, να τον σαλιώσεις και να τον ανάψεις.
Να εκτονωθεί σε ρουφηξιές γρήγορες κι εκπνοές αργές.
Κι έτσι πέρασε κι εκείνη η μέρα του καυγά.

Μέλια Πουρή

Παρασκευή, 8 Ιανουαρίου 2021

Ο Δημήτρης Κουτσούμπας για τον Θάνο Μικρούτσικο

 




"Εδώ είναι οι άνθρωποί σου που αγωνίζονται να αλλάξουν τον κόσμο συντροφιά με τη μουσική σου" - Απόσπασμα της ομιλίας του Δημήτρη Κουτσούμπα στη συναυλία που αφιέρωσε ο Θάνος Μικρούτσικος για τα 100 χρόνια του ΚΚΕ, τον Μάρτιο του 2018.


Αγαπητέ Θάνο,

Είχες δίκιο όταν στο φετινό Φεστιβάλ της ΚΝΕ δήλωνες: «Εδώ είναι ο κόσμος μου, εδώ είναι οι άνθρωποί μου».

Πραγματικά, εδώ είναι οι άνθρωποι, που πάνω από 43 χρόνια - το τελευταίο μισό δηλαδή ολόκληρης σχεδόν της ζωής του Κόμματός μας - εμπνέονται, εμψυχώνονται, αισθάνονται, κατανοούν τον κόσμο και αγωνίζονται να τον αλλάξουν, συντροφιά με τη μουσική σου, μέσα και από τη μουσική σου.

Στις απεργίες, στις πορείες, στις συγκεντρώσεις.

Στις αντιιμπεριαλιστικές συναυλίες, όπως σ' εκείνες ενάντια στον πόλεμο και τον διαμελισμό της Γιουγκοσλαβίας που από τους πρώτους έδωσες το «παρών»!

Και φυσικά στα Φεστιβάλ της ΚΝΕ.

Εδώ βρίσκεται ο κόσμος που επικροτεί απόλυτα το σκοπό, τον οποίο από το ξεκίνημά σου όρισες για την τέχνη σου.

Να μην εξαντλείται σε θρηνωδίες για τη βάρβαρη πραγματικότητα, αλλά να αποκαλύπτει τις αιτίες της.

Να βοηθά τους ανθρώπους να επενεργήσουν σ' αυτήν την πραγματικότητα, να την ανατρέψουν, να την εξανθρωπίσουν.

Κι αυτό είναι φυσικό.

Γιατί σ' αυτόν το σκοπό είναι - 100 χρόνια τώρα - στρατευμένη και η πολιτική του Κόμματός μας, του ΚΚΕ.

Σε θυμόμαστε το 1977, όταν για πρώτη φορά πήρες μέρος στο Φεστιβάλ της ΚΝΕ και μάλιστα ως μέλος της Οργανωτικής του Επιτροπής.

Να συμμετέχεις στην κοινή προσπάθεια, για να παρουσιάζονται στο Φεστιβάλ πρωτότυπες καλλιτεχνικές δουλειές, δηλώνοντας πως σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να χαρίσουμε την πρωτοπορία της τέχνης στους αστούς.

Εδώ βρίσκεται λοιπόν κι ο κόσμος που αναγνωρίζει τη μεγάλη συνεισφορά σου στη διεύρυνση της πολιτιστικής φυσιογνωμίας μας.

Στην ανάπτυξη μιας αληθινά πρωτοπόρας - σε μορφή και περιεχόμενο - τέχνης.

Μακριά από την αστική ψευτοκουλτουριάρικη πρωτοπορία.

Η οποία επιχειρεί με επιφανειακές ανανεώσεις - αποκλειστικά στη μορφή - να κάνει δήθεν ευχάριστο το αμετάβλητο περιεχόμενο της τέχνης της: Τη συντηρητική ιδεολογία που τη διαπνέει.

Το ίδιο ακριβώς, δηλαδή, που κάνει και η αστική πολιτική. Που με τεχνάσματα στη μορφή και κάθε είδους απάτες προσπαθεί να συσκοτίσει το εκμεταλλευτικό περιεχόμενο της καπιταλιστικής κυριαρχίας.

Στο κάτω κάτω, εδώ είναι οι άνθρωποί σου.


Η πρωτοπόρα τέχνη αναπτύσσεται μόνο μέσα από το δεσμό της με την εργατική τάξη

Γιατί μεγάλη, πρωτοπόρα τέχνη αναπτύσσεται μόνο μέσα από το δεσμό της με τα πιο πρωτοπόρα στοιχεία της ανερχόμενης τάξης, της εργατικής.

Που έχουν ανάγκη να συλλάβουν το σύνολο της κοινωνικής πραγματικότητας.

Σε όλες τις όψεις και σε ολόκληρο το πεδίο της, για να την κατακτήσουν.

Πραγματικά, είναι πλήθος τα έργα του Θάνου Μικρούτσικου που γι' αυτούς τους λόγους αγαπήσαμε και αγαπάμε: Τα πολιτικά τραγούδια. «Η καντάτα για τη Μακρόνησο». Η «Σπουδή στον Μαγιακόβσκη». «Φουέντε Οβεχούνα». «Τροπάρια για φονιάδες». «Μουσική πράξη στον Μπρεχτ». «Τα τραγούδια της λευτεριάς». «Ο σταυρός του νότου» και «Οι γραμμές των οριζόντων». «Εμπάργκο». «Η αγάπη είναι ζάλη». «Συγγνώμη για την άμυνα». «Στου αιώνα την παράγκα». «Θάλασσα στη σκάλα». «Ο Αμλετ της σελήνης». «Ο Σχοινοβάτης». «Υπέροχα Μονάχοι» και τόσα άλλα.

Βέβαια, δεν είναι εύκολο να γνωρίζει κανείς όλο το έργο του Μικρούτσικου.

Αφού, εκτός από τα εκατοντάδες τραγούδια σε στίχους των σημαντικότερων Ελλήνων και ξένων ποιητών, έχει συνθέσει μουσική για θέατρο στην Ελλάδα και το εξωτερικό. Για μπαλέτο, κινηματογράφο, τηλεόραση. Αλλά και δεκάδες έργα πειραματικής μουσικής, καθώς και όπερα.

Εμπνευσμένα επίσης από την ποίηση μεγάλων δημιουργών.

Οπως ο Ρίτσος, ο Καβάφης, ο Σεφέρης, ο Σικελιανός, ο Χειμωνάς, ο Μπρεχτ, ο Λόρκα, ο Ρεμπό.

Αν και πολυγραφότατος ο Θάνος Μικρούτσικος , δεν επαναλαμβάνεται.

Αν και απόλυτα καταξιωμένος, δεν επαναπαύεται.

Είναι ακαταπόνητος και απαιτητικότατος από τον εαυτό του, τον οποίο σε κάθε έργο του καταφέρνει να τον ξεπερνά διαλεκτικά.

Ετσι που να τον εμπεριέχει, αλλά σε ένα καινούριο, παραπάνω κάθε φορά επίπεδο.

Οπως όλοι οι μεγάλοι δημιουργοί, έχει κατακτήσει το δικό του, μοναδικό αποτύπωμα στη μουσική.

Μέσα από τη συνύπαρξη παραδοσιακής και σύγχρονης γλώσσας.

Τη δημιουργική αφομοίωση μιας μεγάλης γκάμας αναφορών:

Από τη βυζαντινή μουσική και το δημοτικό τραγούδι, έως το ρεμπέτικο, την τζαζ, τη ροκ.

Αλλά και κλασικών μνημών και ατονικής μουσικής.


Το νέο περιεχόμενο είναι αυτό που του υπαγορεύει την ανανέωση στη φόρμα

Από την πρώτη κιόλας μεγάλη δισκογραφική δουλειά του - τα «Πολιτικά Τραγούδια» (1975) - εντυπωσίασε με το μελωδικό δυναμισμό του.

Την άνεσή του να εναλλάσσει τους στιβαρούς, επικούς τόνους με λυρικούς και τρυφερούς.

Προβάλλοντας καίρια τον ποιητικό λόγο, έτσι που τα νοήματά του να χαράζονται ανεξίτηλα στη μνήμη.

Το «Ετσι κι αλλιώς η Γη θα γίνει κόκκινη» έγινε σύνθημα που έως τις μέρες μας υποδηλώνει την αφοσίωση στην πάλη που θα επιβάλει τον επαναστατικό μετασχηματισμό της κοινωνίας, τη νίκη της εργατικής εξουσίας.

Το έργο, όμως, που με την πρωτοποριακή φόρμα του, ένα χρόνο μετά, το 1976, έκανε ολοφάνερη την τάση του Θάνου Μικρούτσικου να ανοίξει νέους δρόμους στη μουσική μας πραγματικότητα είναι «Η Καντάτα για τη Μακρόνησο».

Οταν ακούς αυτό το μείγμα της αλλόκοτης, ατονικής μουσικής, με τις απόκοσμες κραυγές και τους ψίθυρους των ηθοποιών, είναι σα να ζεις όλο τον εφιάλτη, όλο τον παραλογισμό και τη φρίκη της Μακρονήσου.

Κι αμέσως μετά, πέφτει το τονικό και υπέροχα μελωδικό τραγούδι του Ντικ, με τον εξαίσιο στίχο του Ρίτσου.

«Να μην ξεχάσουμε το σκύλο μας το Ντικ, της ομάδας του Μούδρου, που τον σκοτώσαν οι χωροφυλάκοι, γιατί αγάπαγε πολύ τους εξόριστους».

Σα να έρχεται από έναν διαφορετικό κόσμο, ψυχικού μεγαλείου και ηθικής ανάτασης.

Που στην κτηνωδία των βασανιστών, αντιπαραθέτει την ελπίδα και την ανθρωπιά του.

Υπογραμμίζοντας έτσι μουσικά την τέλεια διάσταση του κόσμου αυτού, με τον παλιό, εκμεταλλευτικό κόσμο της βαρβαρότητας.

Παρότι ο Ρίτσος, με μετριοφροσύνη, είχε εντάξει τα ποιήματα του «Πέτρινου Χρόνου» στον τόμο με τα «Επικαιρικά» έργα του, ο Μικρούτσικος συνέλαβε και απέδωσε, και μουσικά, τη διαχρονική αξία τους, αποκαλύπτοντας το εσωτερικό τους στρώμα.

Το εγκώμιο στο νέο, τον κομμουνιστικό ανθρωπισμό, που μπορεί να ανθίζει και να αναπτύσσεται κάτω και από τις πιο ακραίες συνθήκες πόνου και απόγνωσης, κατανικώντας ακόμη και το θάνατο.

Οπως ο κομμουνιστικός ανθρωπισμός έρχεται από το μέλλον, έτσι και η φόρμα της «Καντάτας» φέρνει έως τις μέρες μας στοιχεία του μέλλοντος στη μελοποίηση.

Πρωτοποριακή είναι η φόρμα και στη «Σπουδή σε ποιήματα του Βλαδίμηρου Μαγιακόβσκη», του ποιητή της Οκτωβριανής Σοσιαλιστικής Επανάστασης, αυτού του μεγαλύτερου κατορθώματος στην ανθρώπινη Ιστορία, μεταφρασμένα από τον Γιάννη Ρίτσο.

Και δε θα μπορούσε να είναι διαφορετικά. Γιατί, για τον Μικρούτσικο, η φόρμα ενός έργου δεν είναι τίποτε άλλο πέρα από την τέλεια οργάνωση του περιεχομένου του.

Το νέο περιεχόμενο που εισηγείται στην τέχνη είναι αυτό που του υπαγορεύει την ανανέωση στη φόρμα και όχι κάποια επιδίωξη να εντυπωσιάσει με εξωτερικούς, τυπικούς, άρα ψεύτικους, νεοτερισμούς.


Η προνομιακή σχέση του με τον Μπρεχτ

Θα αναρωτηθεί ίσως κανείς δικαιολογημένα: Σε μια περίοδο που το πολιτικό τραγούδι βρισκόταν στον κολοφώνα της δόξας του, τι το καινούργιο έφερε ο Μικρούτσικος στο περιεχόμενο, που δεν το είχαν οι άλλοι σημαντικοί συνθέτες μας;

Κι όμως. Προσέξτε:

Πόσοι είναι εκείνοι που μελοποίησαν Μπρεχτ πρωτογενώς, έξω από τις ανάγκες κάποιας θεατρικής παράστασης;

Εως το 2011, που κυκλοφόρησε ένας ακόμη δίσκος μελοποιημένου Μπρεχτ - του Τάσου Γκρους - ήταν ένας και μοναδικός: Ο Θάνος Μικρούτσικος .

Αυτή η προνομιακή σχέση του με τον Μπρεχτ - «τον σημαντικότερο και υποδειγματικότερο μαρξιστή καλλιτέχνη του 20ού αιώνα», σύμφωνα με τους χαρακτηρισμούς του ίδιου του συνθέτη, κατά την εξαιρετική εισήγησή του στο Επιστημονικό Συνέδριο της ΚΕ του ΚΚΕ για τον Μπρεχτ με θέμα την αποστασιοποίηση στη μουσική - προσδίδει κάτι πιο βαθύ και προωθημένο στη δημιουργία του.

Είναι η διακηρυγμένη από τον ίδιο φιλοδοξία, που πρώτος ο Μπρεχτ εισήγαγε στην τέχνη, να συμβάλει, μέσα από αυτή, στη διαμόρφωση συνειδητοποιημένου και ενεργητικού κοινού.

Ικανού όχι μόνο να κατανοεί, αλλά και να αλλάξει τον κόσμο.

Για να καταστρέψει ο Μπρεχτ την πλαστή συνείδηση που δημιουργούν οι καπιταλιστικές σχέσεις παραγωγής, επιστρατεύει τη μέθοδο της αποστασιοποίησης στην τέχνη του θεάτρου.

Που σημαίνει τη χρησιμοποίηση διαφόρων τεχνικών και ευρημάτων, που αποσκοπούν να αποδομήσουν παγιωμένες αντιλήψεις, για το κοινωνικά παραδεκτό και αυτονόητο.

Τεχνικών που δεν αφήνουν το κοινό να παρασυρθεί από το μύθο και να ταυτιστεί συναισθηματικά με τους χαρακτήρες.

Για να μπορέσει να δει από απόσταση, με κριτική ματιά, τις διαδραματιζόμενες κοινωνικές καταστάσεις.

Και να πάρει θέση απέναντί τους, αποκτώντας τελικά ανατρεπτική συνείδηση.

Στην ίδια κατεύθυνση εργάστηκαν και οι συνεργάτες του Μπρεχτ στη μουσική: Οι σπουδαίοι συνθέτες Κουρτ Βάιλ, Χανς Αϊσλερ και Πολ Ντεσάου.

Καρπός της μελέτης και της βαθιάς αφομοίωσης, από τον Θάνο Μικρούτσικο, των τρόπων που λειτουργεί η αποστασιοποίηση στη μουσική - μια μελέτη που καθόρισε γενικότερα την ιδεολογική και αισθητική του συγκρότηση - είναι το έργο του «Μουσική Πράξη στον Μπρεχτ».

Ενα έργο - τομή στη σύγχρονη μουσική πραγματικότητα, στο οποίο η πρωτοπόρα, επαναστατική ποίηση βρίσκει την πρωτοπόρα, επαναστατική μουσική αναλογία της, στον υψηλότερο βαθμό.


Η διαλεκτική σχέση έμπνευσης - σκέψης, καρδιάς και μυαλού διαπερνά τη δημιουργία του

Από τη δεκαετία του '70 άλλαξαν πολλά πράγματα στην πολιτική και κοινωνική ζωή μας.

Φυσικά και στο έργο του Θάνου Μικρούτσικου.

Σε μια πορεία συμπεριέλαβε και άλλους στόχους.

Οπως το να εισχωρήσει στο βάθος των καταστάσεων και της ανθρώπινης ψυχής.

Ομως, ποτέ δεν εγκατέλειψε την αρχική επιδίωξή του, να οξύνει την κριτική μας στάση απέναντι στην πραγματικότητα.

Αν προσπαθήσει κανείς να προσδιορίσει ποιο είναι το στοιχείο που κάνει την τέχνη του Μικρούτσικου να ξεχωρίζει, το ειδοποιό χαρακτηριστικό της, θα κατέληγε στην ικανότητά του να δημιουργεί πιο βαθιά και σταθερά συναισθήματα, που πηγάζουν από τη σκέψη.

Είναι η διαλεκτική σχέση έμπνευσης - σκέψης, καρδιάς και μυαλού, που διαπερνά τη δημιουργία του.

Μια σκέψη που μας υποχρεώνει να την κινητοποιούμε σε δύο επίπεδα, το ιδεολογικό και το αισθητικό.

Οπου το ένα διεισδύει στο άλλο, προσκαλώντας μας να συμμετέχουμε στην προσπάθεια της δημιουργίας του.

Οχι τυχαία, οι στίχοι που διαλέγει για να μελοποιήσει δεν είναι και οι ευκολότεροι.

Ξεκινώντας από τους κορυφαίους της ποίησης που προαναφέρθηκαν και φτάνοντας μέχρι τους σύγχρονους ποιητές και στιχουργούς μας, όπως ο αξέχαστος Αλκης Αλκαίος, τον οποίο πρώτος ανακάλυψε από κάποια ποιήματά του δημοσιευμένα στον «Ριζοσπάστη».

Επίσης, ο Μάνος Ελευθερίου, ο Κώστας Τριπολίτης, ο Οδυσσέας Ιωάννου, η Λίνα Νικολακοπούλου, ο Γιώργος Κακουλίδης, ο Φώντας Λάδης και άλλοι.

Η επιτυχία είναι πως παρ' όλη τη δυσκολία της γραφής και της εκτέλεσής της, η μουσική του κατορθώνει να επικοινωνεί θαυμάσια με τους απλούς, λαϊκούς ανθρώπους.

Οπως στο παράδειγμα της «Ρόζας» και της «Πιρόγας».

Αποδείχνοντας ότι γνήσια λαϊκό δεν είναι το πολύ εύκολα κατανοητό. Ο,τι δηλαδή, σε τελευταία ανάλυση, αναπαράγει τη νωθρότητα του μυαλού. Ο,τι συμμορφώνεται με το άνωθεν επιβεβλημένο, κυρίαρχο γούστο - φορέα της αστικής ιδεολογίας.

Γνήσια λαϊκό είναι αυτό που υπηρετεί το γιγάντιο πλέγμα των λαϊκών συμφερόντων, από τα πιο φανερά έως τα πιο μύχια, όπως έλεγε κι ο Μπρεχτ.

Θα ήταν παράλειψη να μη γίνει αναφορά εδώ στο πιο δημοφιλές έργο του:

Τον «Σταυρό του Νότου» και τις «Γραμμές των Οριζόντων» που το ακολούθησε, συμπληρωμένο και ξαναδουλεμένο, έργα που καταξιώνουν την ποίηση του Καββαδία.

Αναδείχνοντας το βαθύτερο υπαρξιακό και κοινωνικό περιεχόμενό της: Την αιτία της συμπάθειάς του για τους ναυαγούς της θάλασσας και της ζωής, που είναι το μίσος για τους δυνάστες τους και ο θαυμασμός για εκείνους που αρνούνται τις συμβάσεις.

Κι ακόμη μεγαλύτερος για εκείνους που παλεύουν για μια ελεύθερη και δίκαιη ζωή, στην έξοχη μελοποίηση του Φεντερίκο Γκαρθία Λόρκα.


Το μεγάλο ταλέντο είναι συνδυασμός πολλών ικανοτήτων και προϊόν σκληρής εργασίας και μελέτης

Επιβεβαιώνοντας την αλήθεια:

Οτι το μεγάλο ταλέντο είναι συνδυασμός πολλών ικανοτήτων και προϊόν σκληρής εργασίας και μελέτης. Ο Θάνος Μικρούτσικος , εκτός από κορυφαίος συνθέτης με διεθνή αναγνώριση και σταδιοδρομία, διαθέτει και ένα πλήθος άλλα χαρίσματα.

Πρώτα πρώτα είναι εξαιρετικός πιανίστας.

Επειτα, αν και τα τραγούδια του τα έχουν ερμηνεύσει ορισμένοι από τους μεγαλύτερους τραγουδιστές μας, με πρώτη την ανεπανάληπτη Μαρία Δημητριάδη - αυτή τη λέαινα του πολιτικού τραγουδιού - κι έπειτα τον αλησμόνητο Δημήτρη Μητροπάνο, ο Μικρούτσικος είναι ο καλύτερος ερμηνευτής μιας μεγάλης κατηγορίας τραγουδιών του.

Η θεατρικότητά του, οι κινήσεις του και γενικότερα η παρουσία του στη σκηνή είναι συναρπαστική.

Εκτός από τις σπουδές του στα μαθηματικά και τη μουσική, είναι ένας βαθιά μορφωμένος και πλατιά καλλιεργημένος άνθρωπος σε πολλούς τομείς της ανθρώπινης δημιουργίας.

Από την οικονομία, τη φιλοσοφία, έως την αισθητική και τη λογοτεχνία.

Η επιμέλειά του στις μουσικο-ποιητικές παραστάσεις για τον Μπρεχτ και τον Χικμέτ, που έγιναν στον Περισσό, ήταν άψογη.


Γιάννης Ρίτσος, ο Δάσκαλός του

Στο 1ο Επιστημονικό Συνέδριο της ΚΕ του ΚΚΕ για τα 100 χρόνια από τη γέννηση του Γιάννη Ρίτσου διαπιστώσαμε ότι αυτός που έδωσε την πιο εύστοχη και συγκροτημένη αντίληψη της σκέψης του ποιητή, αυτός που ξεκλείδωσε τους κώδικές του, ήταν ο Μικρούτσικος με το CD που επιμελήθηκε το 2001: «Γιάννης Ρίτσος: Του απείρου εραστής».

Διόλου παράξενο. Γιατί η πλούσια μουσική εργασία που έχει κάνει πάνω στην ποίηση και τις μεταφράσεις του Ρίτσου δεν περιορίζεται στη σύνθεση τραγουδιών.

Αφορά κυρίως ανέκδοτα έργα μουσικής δωματίου. Οπως και την όπερά του «Η επιστροφή της Ελένης».

Πέρα από την αγάπη και το θαυμασμό που τρέφει γι' αυτόν - τον οποίο θεωρεί από τις μεγαλύτερες ποιητικές φυσιογνωμίες του 20ού αιώνα.

Από όλους τους σπουδαίους ανθρώπους της τέχνης που γνώρισε στη ζωή του στην Ελλάδα και το εξωτερικό, αυτόν θεωρεί τον Δάσκαλό του.

Τον άνθρωπο που του συμπαραστάθηκε με τις συμβουλές του, σε οριακές καμπές της ζωής του, που του έλυσε κρίσιμα ερωτήματα και αντιφάσεις, στα πρώτα χρόνια της καλλιτεχνικής του διαδρομής.

Και σε θέματα σχέσης της τέχνης με την πολιτική, της ενότητας μορφής και περιεχομένου, της σημασίας που έχει η σύγχρονη κάθε φορά μορφή για το έργο τέχνης.

Αυτή η συνδημιουργία τους, που σήμερα θα απολαύσουμε, «έσκισε τον όγκο» των 42 ετών από τότε που πρωτοπαρουσιάστηκε.

Και θα συνεχίσει να τον σκίζει, ορατή ακόμη για χρόνια πολλά.

Οταν θα χτίζουμε τις «αυριανές μας φάμπρικες, τα λαϊκά μέγαρα, τα κόκκινα στάδια».

Οταν θα δικαιωθεί ο σκοπός στον οποίο αφιέρωσαν το έργο τους.

Είναι έργο που εξέφρασε την ουσία όχι μόνο μιας συγκεκριμένης περιόδου, αλλά ολόκληρης της ιστορικής εποχής μας.

Και γι' αυτό, όπως όλα τα μεγάλα καλλιτεχνικά έργα που πέτυχαν αντίστοιχους στόχους, αποτελεί Μνημείο.

Ενα Μνημείο δόξας γι' αυτούς που το ενέπνευσαν, τις χιλιάδες των κομμουνιστών και κομμουνιστριών που βασανίστηκαν, εξορίστηκαν, εκτελέστηκαν από τους δεινόσαυρους και τους γύπες της αστικής πολιτικής.

Παλεύοντας να κάνουν πραγματικότητα τον πιο προωθημένο στόχο της ανθρωπότητας.

Ενα Μνημείο δόξας, στην ανυποχώρητη, ακόμη και στις πιο άγριες καταστάσεις, εκατοντάχρονη πάλη του Κόμματός μας για το σοσιαλισμό - κομμουνισμό.

Που συνεχίζεται σήμερα, πιο ώριμη, μέσα από την πείρα και τα συμπεράσματα της διαδρομής του.

Σε πείσμα όσων πιστεύουν ότι μπορεί «η Ιστορία να γίνει σιωπή»...