Η άλλη οπτική (8)

Μανώλης Γιάνναρος

http://mgiannaros.blogspot.com/

Έσκασαν μύτη κι οι δύο με πουκάμισα το δεύτερο βράδυ,
στο πρώτο ραντεβού εκείνος φόραγε φανέλα με το 7.
Κι όλες αυτές οι μικρές λεπτομέρειες των πρώτων συναντήσεων
και των στίξεων του δέρματος αιωρούνταν στο σύμπαν τους
σαν εξαπτέρυγα που κρατάνε τσίλιες μην έρθει ξένο βέλος.

Μέλια Πουρή

Ειρήνη Φιλιππίδου: Άνθρωπος με ήλιο

Ειρήνη Φιλιππίδου, "Άνθρωπος με ήλιο", φύλλο χαλκού σε πέτρα, 2000

Πολλά δε θέλει ο άνθρωπος

Ποίηση: Οδυσσέας Ελύτης

Μουσική: Δημήτρης Λάγιος

Ερμηνεία: Νίκος Δημητράτος

Δίσκος: "Ο ήλιος ο ηλιάτορας"

Πολλά δε θέλει ο άνθρωπος
να 'ν' ήμερος να 'ναι άκακος

λίγο φαΐ λίγο κρασί
Χριστούγεννα κι Ανάσταση

κι όπου φωλιάσει και σταθεί
κανείς να μην του φτάνει εκεί

Μα ήρθαν αλλιώς τα πράματα
τονε ξυπνάν χαράματα

τον παν τον φέρνουν πίσω μπρος
του τρώνε και το λίγο βιος

κι από το στόμα τη μπουκιά
πάνω στην ώρα τη γλυκιά

του τηνε παίρνουνε κι αυτή
χαρά στους που 'ναι οι Δυνατοί!

Χαρά στους που 'ναι οι Δυνατοί

γι΄αυτούς δεν έχει "εγώ" κι "εσύ"

Χαρά στους που 'ναι οι Δυνατοί
γι’ αυτούς δεν έχει χόρταση.

Γκαϊφύλλιας: Κάθε πρωί

Στο δεύτερο δίσκο του συγκροτήματος "Βαρέα και Ανθυγιεινά", με τίτλο "Επαρχιακά μπλουζ ερώτων και νόστου", ο τραγουδοποιός Θανάσης Γκαϊφύλλιας, ερμηνεύει το "Κάθε Πρωί", ένα τραγούδι βασισμένο στην ποίηση και προσωπικότητα του Μίλτου Σαχτούρη, σε στίχους και μουσική των Βασίλη και Δημήτρη Ευφροσυνίδη.

Ερωτικόν

Τι θέλω να πω; Θέλω να πω ν’ αγαπήσεις! Μες στην παλίρροια των εικόνων, μες στον κατακλυσμό, να διαλέξεις έναν θεό, μια θεά, έστω Δώδεκα Καλλονές σαν καλλιστεία, και να κοιτάξετε να συνδεθείτε μαζί τους, στην κορφή του Αραράτ ή στην Ατλαντίδα, στο κάτω-κάτω της γραφής.

(…)

Γιατί, αυτό είναι: Να ’μαστε προσωπικοί και πληγωμένοι, επιθετικοί και θετικότατοι, παρόντες και συνδεδεμένοι, να ανήκουμε, σαν πίνακας ζωγραφικός, σε κάποιον.

(…)

Σωτήρης Κακίσης

Δώδεκα εικόνες γυμνές σαν τ’ αστέρια

Το πλήρες κείμενο ΕΔΩ

Συναυλία-αφιέρωμα στον Αλέκο Ξένο

Την Τετάρτη 17 Οκτώβρη, στις 19.30 (ώρα προσέλευσης 19.00), στην έδρα του ΚΚΕ στον Περισσό θα πραγματοποιηθεί συναυλία κλασικής μουσικής, στο πλαίσιο των εκδηλώσεων για τη συμπλήρωση 100 χρόνων ζωής και δράσης του κόμματος. Η συναυλία αποτελεί φόρο τιμής στον σπουδαίο Ελληνα συνθέτη Αλέκο Ξένο, που αφιέρωσε τη ζωή και το έργο του στην πάλη για την κοινωνική απελευθέρωση.

Στη συναυλία θα παρουσιαστούν έργα των Αλέκου Ξένου και Λούντβιχ βαν Μπετόβεν. Τα έργα θα ερμηνεύσει η Εθνική Συμφωνική Ορχήστρα της ΕΡΤ, υπό τη διεύθυνση του μαέστρου Χρήστου Κολοβού.

Τα έργα που θα ακουστούν

Αλέκος Ξένος (1912 - 1995):

- «Κύπρος Ελλάδα μας», συμφωνικό ποίημα (1964), το οποίο είναι αφιερωμένο στον αγώνα του κυπριακού λαού απέναντι στην αγγλική κατοχή.

- «Ο Διγενής δεν Πέθανε», συμφωνικό ποίημα (1952), αφιερωμένο στον εκτελεσμένο κομμουνιστή Νίκο Μπελογιάννη.

Λούντβιχ βαν Μπετόβεν (1770 - 1827):

- Συμφωνία αρ. 5, σε ντο ελ., έργο 67 (Ι. Allegro con brio ΙΙ. Andante con moto ΙΙΙ. Allegro IV. Allegro).

Επίσης, για τη συγκεκριμένη συναυλία, ο συνθέτης, μαέστρος και ενορχηστρωτής Σπύρος Μαυρόπουλος ενορχήστρωσε για μεγάλη ορχήστρα τη «Διεθνή».

Η είσοδος στην εκδήλωση είναι ελεύθερη.

Θανάσης Μωραΐτης: Για το CD "Νανουρίσματα"

Για το CD «Νανουρίσματα»

Περιλαμβάνει 48 νανουρίσματα ηχογραφημένα από το 1930 έως το 1998 τραγουδισμένα από ερασιτέχνες τραγουδιστές.

Επιμέλεια ενθέτου, παραγωγής, έκδοσης: Μάρκος Φ. Δραγούμης, Θανάσης Μωραΐτης 

Έκδοση: Φίλοι Μουσικού Λαογραφικού Αρχείου Μέλπως Μερλιέ, Φεβρουάριος 2004

Πολλές γυναίκες περιβάλουν με την αγάπη τους και τη βοήθειά τους τις δραστηριότητές μας στο Μουσικό Λαογραφικό Αρχείο (ΜΛΑ). Κάποτε, έρχεται η πολυπόθητη στιγμή γι’ αυτές και τον κόσμο όλο, από καταβολής του, να γεννήσουν τα μωράκια τους. Τότε αρχίζει ένα άνευ προηγουμένου παρακαλετό, σχεδόν ίδιο με το κλάμα του μωρού που θά ’ρθει, με σκοπό να τους κάνουμε μία κασέτα με ανέκδοτες ηχογραφήσεις γυναικών που νανουρίζουν τα παιδιά τους. Μεγάλος μπελάς, γιατί δεν είναι κι εύκολο να γίνει αυτή η κασέτα αν δεν χάσουμε πολλές ώρες από τα παντοτινά επείγοντα. Πασαλείμματα στην αρχή, πιο επισταμένα αργότερα και σιγά-σιγά οριστικοποιήθηκε μία κασέτα με όλα τα νανουρίσματα (περίπου 100) που υπήρχαν στο ΜΛΑ.

Ήρθε το πλήρωμα του χρόνου για να μας αποδείξει ακόμα μία φορά ότι, όλα γίνονται κατά πώς έχει διαταχτεί να γίνουν και κανείς θνητός δεν μπορεί να το εμποδίσει αυτό. Όχι μόνο δεν χάσαμε το χρόνο μας, κάνοντας τη χάρη στις γυναίκες, κόρες ή φίλες, αντίθετα, μας υπέδειξαν τον τρόπο να εκφράσουμε έμμεσα την ευγνωμοσύνη μας που αναλογεί όχι μόνον στη Δανάη, στην Ελένη, στη Ναταλία, στη Μιλάγρος (αναφέρω όσες μας πρωτοπίεσαν), αλλά σε όλες τις γυναίκες, μέσω ενός CD, δώρου-ύμνου στη γυναίκα-μητέρα.

Θανάσης Μωραΐτης

Πλάκα, Δεκέμβριος 2003

Σαν Μάρκο Πόλο - Ο ανέκδοτος κύκλος τραγουδιών του Σωτήρη Κακίση

Σωτήρης Κακίσης - ΣΑΝ ΜάΡΚΟ ΠόΛΟ

*Οι στίχοι αυτοί με τον γενικό τίτλο "Σαν Μάρκο Πόλο" είχαν δοθεί στον Στέλιο Βαμβακάρη για μελοποίηση. Δεν έχουν ηχογραφηθεί. Σ.Κ. 

Copyright 1999 Σωτήρης Κακίσης

ΜΕ ΧέΡΙΑ ΟΛόΓΥΡΑ.

Στα χέρια, στα δάχτυλα,

περνάει η ζωή σου.

Κινήσεις που χάνονται,

σταγόνες aβύσσου.

Στα χέρια, στα δάχτυλα,

αισθήματα, πάθη.

Του αέρα νοήματα,

επίμονα λάθη.

Στα χέρια, στα δάχτυλα,

εικόνες και χάδια.

Φιλιά πάντ’ αόρατα,

ψυχές στα σκοτάδια.

R

Σε βλέπω στον ύπνο μου

θεά στην Ινδία.

Με χέρια και δάχτυλα

πολλά, σαν μαγεία.

Σε βλέπω στον ύπνο μου,

αργά πλησιάζεις.

Με χέρια ολόγυρα

σφιχτά μ’ αγκαλιάζεις.

ΤΣΙΓάΡΑ ΑόΡΑΤΑ.

Καπνός, αγάπη μου,

η αγάπη όλη.

Καπνός κι ο έρωτας

σ’ αυτή την πόλη.

Καπνός στα χέρια μου,

που κιτρινίζουν,

που σιγοκαίγονται

όταν σ’ αγγίζουν.

R

Τσιγάρα μοιάζουνε τα δάχτυλά μου,

που αναβοσβήνουνε με την καρδιά μου.

Τσιγάρα σέρτικα, τσιγάρα αρχαία,

όπως στα όνειρα τα πιό σπουδαία.

Τσιγάρα αόρατα, πυγολαμπίδες,

είν’ οι κινήσεις μου, μαύρες αχτίδες.

Τσιγάρα επίμονα, για να σε καίνε,

σκιές οι κάφτρες τους, για να σου λένε.

Τσιγάρα οι σκέψεις μου μες στο μυαλό μου,

ιδέες πού ’σβησαν, γόπες του δρόμου.

Τσιγάρα δύσκολα, για να θυμάμαι,

πώς σ’ ερωτεύτηκα, εκεί που θα ’μαι.

ΚΕΡάΣΙΑ ΚΙ ΑΛΕΠΟύΔΕΣ!

  

Τις κερασιές οι αλεπούδες

τις ξέρουνε καλά:

τις ξέρουν σαν το σπίτι τους,

κεράσι και γωνιά...

Τις κερασιές στο δρόμο μου

τις βλέπω σαν παιδιά:

τις βλέπω σαν να παίζουνε

κρυφτό, ερωτικά...

R

Κεράσια και τα μάτια σου

στην άκρη του Θεού.

Κεράσια και τα νύχια σου,

μικρή μου αλεπού!

ΕΔώ ΕίΝΑΙ ΔύΣΚΟΛΑ.

Εδώ είναι δύσκολα που έχω φτάσει,

εδώ μου φαίνονται όλα σκληρά.

Εδώ είναι δύσκολα, δύσκολη φάση,

αποφασίζουμε οριστικά.

Εδώ είναι δύσκολα, γιατί είναι όλοι,

όσοι με πρόδωσαν είναι εδώ.

Εδώ είναι δύσκολα, σ’ αυτή την πόλη

νοιώθω πως βρίσκομαι χωρίς σκοπό.

Εδώ είναι δύσκολα, κι όποιος δεν ξέρει

δύσκολο είναι να μη χαθεί.

Εδώ είναι δύσκολα, και υποφέρει

όποιος δεν έζησε λίγη ζωή.

R

Τώρα μετράω απ’ τα σαράντα,

και δεν αρχίζω απ’ την αρχή.

Εσύ που γνώρισα πριν τα τριάντα

έλα να είμαστε λίγο μαζί.

Ο ΚόΣΜΟΣ ΜΕ έΡΩΤΑ.

Παράξενες μέρες

σ’ αυτή την Αθήνα.

Αιχμάλωτα πρόσωπα,

παντού, σε βιτρίνα.

Παράξενες μέρες

σ’ αυτό το ταξίδι.

Λιμάνια ακατοίκητα,

κι η νύχτα ένα φίδι.

Παράξενες μέρες

σ’ αυτά πια τα χρόνια.

Κορίτσια πανέμορφα,

μα κρύα σαν χιόνια.

R

Εγώ σ’ ερωτεύτηκα,

ας είσαι και ψέμα.

Εδώ θα μοιράσουμε

το ίδιο το αίμα.

Εγώ σ’ ερωτεύτηκα,

ας είσαι μια ξένη.

Ο κόσμος με έρωτα

μονάχα ανασαίνει.

ΣΑΝ ΜάΡΚΟ ΠόΛΟ. 

Μεγάλη περιπέτεια ο έρωτας μ’ εσένα.

Χιονίζει όλο και φωτιά δεν άναψες για μένα.

Μεγάλη η απόφαση που πήρα να σ’ αντέξω.

Ψηλά είναι τα κάστρα σου, κι εσύ δεν βγαίνεις έξω.

Μεγάλο μυθιστόρημα, μεγάλη εκστρατεία.

Ατέλειωτη σαν θάλασσα, σαν μαύρη τρικυμία.

R

Μες στην καρδιά σου σαν Μάρκο Πόλο

στην Κίνα μέσα περιπλανιέμαι.

Όλα τα βλέπω, κι όλα τ’ αρνιέμαι!

ΑΛΛΟύ ΣΤΟ ΣύΜΠΑΝ.

Τί κάνω κάτω και τριγυρνάω

μες στο σκοτάδι,

τί κάνω εδώ;

Τί κάνω, πες μου, τί περιμένω

μέσα στον Άδη,

και πώς μπορώ;

R

Είμ’ αστροναύτης και δεν το ξέρω,

δεν εκτοξεύομαι και υποφέρω!

Το πάρε-δώσε με πεθαμένους

στον Κάτω Κόσμο

είναι κακό.

Είναι το φως μου αλλού στο Σύμπαν,

και μ’ ένα χάδι

το βρίσκω εγώ.

ΜΠΟΡώ ΝΑ ΠΕΘάΝΩ.

Λεφτά πια στην τσέπη μου

δεν θέλω, δεν βάζω.

Μου φτάνουν τα σύννεφα

ψηλά, να ρεμβάζω.

Λεφτά πια στα χέρια μου

δεν θέλω, δεν πιάνω.

Μου φτάνει η θάλασσα,

μπορώ να πεθάνω.

Λεφτά πια στο δρόμο μου

δεν θέλω, ας πάνε.

Μου φτάνει ο έρωτας,

καρδιές που ξυπνάνε.

R

Κρατάνε τα σύννεφα νερό σαν χρυσάφι,

και κρύβει η θάλασσα παρθένα εδάφη.

Του κόσμου τα δύσκολα εδώ ξεπληρώνουν

μονάχα όσα πράγματα γλυκά σε πληγώνουν.

ΧΩΡίΣ ΕΜέΝΑ.

Είχα ένα φίλο με βαποράκι,

στη μέση της λίμνης είχε σταθεί.

Πάνω του βγήκε το φεγγαράκι,

και συζητούσαν σαν φίλοι παλιοί.

Είχα ένα φίλο πολύ ωραίο,

που ησυχία δεν είχε στη Γη.

Ανέβαινε πάντα σ’ ένα στηθαίο,

και προσπαθούσε ν’ ανυψωθεί. 

R

Αυτός ο φίλος είναι στ’ αστέρια,

πέταξε κάποτε, με τα πολλά.

Μαθαίνω όμως πως πέρα στ’ αστέρια

χωρίς εμένα δεν πάει καλά.

ΧΡΥΣή ΒΡΟΧή.

Για σένα, αγάπη μου, χρυσή βροχή

να γίνω ήθελα, μαγευτική.

Το κόλπο σκέφτηκα κι εγώ του Δία,

τη μεταμφίεση για γοητεία.

Για σένα, αγάπη μου, κάθε φορά

άλλος θα γίνομαι, μ’ ίδια καρδιά.

Τα πιο υπέροχα στοιχεία της φύσης,

αγρίμια αθάνατα, πουλιά της Δύσης.

Γίνομαι, αγάπη μου, ταύρος θεός,

αρχαίος Έλληνας, ερωτικός.

Κι εσύ πανέμορφη ξανά Ευρώπη,

πάντα στα μάτια μου άγνωστοι τόποι!

R

Για σένα έβαλα φτερά στην πλάτη,

πετάω σαν Πήγασος πάνω απ’ τα κράτη.

Ύστερα, Κένταυρος στην Πιερία,

και ζώο κι άνθρωπος, διπλή ιστορία:

μισός κι ολόκληρος, τραυματισμένος,

θεός κι ημίθεος, μα ερωτευμένος.

ακριβές απουσίες... - μια μουσική παράσταση του Σπύρου Κουρκουνάκη

ακριβές απουσίες…

Με τον τίτλο αυτό ξεκινάνε στις 15 Οκτωβρίου στο Tivoli οι μουσικές παραστάσεις για όλη την χειμερινή περίοδο από Οκτώβριο του 2018 έως και τον Απρίλιο του 2019. Θέμα τους είναι η παρουσίαση αντιπροσωπευτικών τραγουδιών ιστορικών δημιουργών του ελληνικού τραγουδιού που δεν ζούνε πια και η απουσία τους είναι παραπάνω από αισθητή. Η (καλή) αρχή γίνεται με τα τραγούδια του Γιώργου Ζαμπέτα, τις Δευτέρες 15 και 29 Οκτωβρίου και την Δευτέρα 12 Νοεμβρίου, πάντα στις οχτώμιση το βράδυ.

Στόχος των μουσικών αυτών παραστάσεων είναι, εκτός φυσικά από την παρουσίαση των ίδιων των τραγουδιών, η περιγραφή μέσα από αυτά των συνθηκών υπό τις οποίες δημιουργήθηκαν και έπαιξαν καθοριστικό ρόλο στην καλλιτεχνική εξέλιξη των δημιουργών τους.

Οι επόμενες δύο μουσικές παραστάσεις της σειράς είναι αφιερωμένες στον Γιώργο Μητσάκη (πάντα Δευτέρα στις 8:30) στις 26 Νοεμβρίου και στις 10 και 17 Δεκεμβρίου, και στον Απόστολο Καλδάρα ημέρα και ώρα των μουσικών μας παραστάσεων με δύο διαφορετικά προγράμματα, από 21 Ιανουαρίου έως και 15 Απριλίου, επτά συνολικά βραδιές. 

Επισημαίνουμε ότι η ημέρα και ώρα των μουσικών αυτών παραστάσεων έχει επιλεγεί ούτως ώστε να διευκολύνονται οι ακροατές που εργάζονται την επόμενη μέρα και να μπορούν, εκτός των άλλων και για προφανείς οικονομικούς λόγους, να χρησιμοποιούν τα μέσα μαζικής μεταφοράς και για την επιστροφή τους.

Συντελεστές των μουσικών αυτών παραστάσεων είναι ο Κώστας Μάντζιος και η Γεωργία Γρηγοριάδου στο τραγούδι, ο Θανάσης Γεωργάρας στο μπουζούκι, ο Γιάννης Καράμπελας στο ακκορντεόν και ο Αλέξανδρος Μαούτσος στην κιθάρα. Τα προγράμματα έχει επιμεληθεί ο Σπύρος Κουρκουνάκης, ο οποίος παίζει και πιάνο.

Οφείλουμε τέλος πάμπολλες ευχαριστίες στο Θανάση Συλιβό και το περιοδικό "Μετρονόμος", καθώς και στον Σπύρο Χώλη και το παλαιοδισκοπωλείο του "Μικρός Ερωτικός" ( Καλλιδρομίου 30) για την διαρκή και συνεχή συμπαράστασή τους στις μουσικές μας δραστηριότητες όλα αυτά τα χρόνια.

***

μάλιστα κύριε…

Ο Γιώργος Ζαμπέτας έχει συνδεθεί με την εικόνα του διασκεδαστή, του γελωτοποιού θα έλεγε κανείς, ακόμα και του καραγκιόζη (με την καθημερινή, συνηθισμένη έννοια της λέξης), αλλά η πραγματικότητα δεν είναι ακριβώς αυτή. Πίσω από τη βιτρίνα της σάτιρας και του (αυτο)σαρκασμού κρύβεται σχεδόν πάντα και η altera pars. Με την πρώτη ακρόαση των τραγουδιών του δεν μας αποκαλύπτεται η βαθύτατη ευαισθησία του και οι όχι και τόσο ευχάριστες εμπειρίες των παιδικών και νεανικών του χρόνων, πολύ περισσότερο δε η πικρία του για το πόσο τον αγνόησαν σχεδόν οι πάντες κατά την τελευταία περίοδο της ζωής του. Όμως ο προσεκτικός και εξ ίσου ευαίσθητος ακροατής μπορεί να διακρίνει όλα τα παραπάνω πίσω από τη βιτρίνα της διασκέδασης. Ας μην ξεχνούμε άλλωστε ότι η διασκέδαση πόρρω απέχει από την ψυχαγωγία (= αγωγή ψυχής).

Ο Ζαμπέτας ξεχώρισε αμέσως για την ξεχωριστή και απολύτως διακριτή ικανότητά του ως παίκτη, πριν ακόμα εμφανίσει τα πρώτα του μεγάλα τραγούδια. Στόλισε με το προσωπικό του ύφος τον τελικό ήχο σε εργασίες των περισσότερων συνθετών στις αρχές της δεκαετίας του ’60 (Χατζιδάκις, Θεοδωράκης, Ξαρχάκος κ.ά.). Από το 1963 μέχρι και το 1972 συμμετείχε, ως συνθέτης, εκτελεστής ή ακόμα και ηθοποιός μικρών ρόλων, σε περίπου 140 ταινίες της εποχής, αριθμός απίστευτος, αν αναλογιστεί κάποιος ότι ταυτόχρονα έπρεπε να συνθέτει, να κάνει πρόβες, να ηχογραφεί και να εργάζεται σχεδόν καθημερινά στα νυχτερινά μαγαζιά. Επίσης, στις συνεργασίες του θα αναγνωρί-σουμε το λόγο των περισσότερων μεγάλων χειριστών του ελληνικού λόγου του καιρού του (Βασιλειάδης-Τσάντας, Χριστοδούλου, Παπαγιαννοπούλου, Παπα-δόπουλος, Σακελλάριος, Πρετεντέρης κ.ά.).

Θα ξεκινήσουμε τη μουσική μας παράσταση που παρουσιάζει μέρος του έργου του Γιώργου Ζαμπέτα με τραγούδια του που βοηθάνε την παρουσίαση των μουσικών που συμμετέχουν και θα ακολουθήσουν αυτά που σχετίζονται με την οικονομική κρίση, γραμμένα πριν από περισσότερα από 40 χρόνια (sic). Αμέσως μετά, τα τραγούδια τα οποία έγραψε για τις ταινίες της εποχής, από το 1963 ως το 1972. Στο δεύτερο μέρος θα ξεκινήσουμε με κάποια ελάχιστα γνωστά τραγούδια του, αλλά θα συνεχίσουμε και θα κλείσουμε με πολλές από τις μεγάλες του επιτυχίες, τα λεγόμενα και σουξέ, που όλοι μας ξέρουμε και έχουμε τραγουδήσει. Τα υπόλοιπα επί σκηνής, ή μάλλον επί πάλκου.

Σπύρος Κουρκουνάκης

ευχάριστο / δυσάρεστο

Και παλαιότερα υπήρχαν "χαρούμενα" τραγούδια, αλλά ως συμπλήρωμα, ως ένα διάλειμμα από την κανονικότητα. Το τραγούδι-καλαμπούρι τείνει να αναδειχθεί στη νέα κανονικότητα, και η εξέλιξη αυτή δεν είναι διόλου αθώα. Για την ακρίβεια, παραμορφώνει αυτιά και συνειδήσεις ακυρώνοντας τις δύο βασικές λειτουργίες του τραγουδιού: την ερωτική επιθυμία και την κοινωνική διαμαρτυρία. Το πρόβλημα με τα σουίνγκ και τις χαρούμενες διασκευές δεν είναι απλώς η αγοραία ευκολία που εμπεριέχουν - είναι η μετάβαση προς ένα μοντέλο ακροατή που θα νοιώθει οικεία μόνο με ό,τι του φτιάχνει τη διάθεση. Η έξωση του ερωτικού παραπόνου και της κοινωνικής αμφισβήτησης από το mainstream «έντεχνο» τραγούδι, η αναγωγή του δίπολου «ευχάριστο» / «δυσάρεστο» σε κανόνα αντίληψης της τέχνης, είναι μια οδοντιατρικής ακρίβειας απονεύρωση που αντανακλά - όσο και αναπαράγει - βαθιά προβληματικά ανθρωπολογικά και κοινωνικά δεδομένα.

ηρ.οικ.

Γιώργος Ε. Παπαδάκης: Οι αδικημένοι λαϊκοί τραγουδοποιοί

Βαγγέλης Παπάζογλου

Οι αδικημένοι λαϊκοί τραγουδοποιοί

Ο Γάλλος λογοτέχνης Jean Cocteau έγραψε πως πρέπει να πιστεύουμε στην τύχη. Πώς αλλιώς, λέει, μπορούμε να εξηγήσουμε την επιτυχία εκείνων που αντιπαθούμε; Ο Βαγγέλης Παπάζογλου, πάντως, θα συμφωνούσε μάλλον με τους επιστήμονες εκείνους που είπαν πως ο Θεός παίζει ζάρια με το Σύμπαν.

Ο άνθρωπος αυτός έκανε το καλό και το έριχνε στο γιαλό. Σμυρνιός και πατριώτης, στα 28 του πήγε εθελοντής στη μικρασιατική εκστρατεία. Φημισμένος μουσικός στη Σμύρνη, γλίτωσε από τις σφαγές των Τούρκων κι ήρθε στην Ελλάδα, όπου τον περίμενε η γνωστή μοίρα των προσφύγων. Κι εδώ «εθελοντής» στη δημιουργία όχι μόνο ωραίων λαϊκών τραγουδιών αλλά και (μαζί με τον Τούντα) παράγων διαμόρφωσης και καθιέρωσης ενός στιλ λαϊκής μουσικής που επικράτησε πριν ανακατευτούν τα μπουζούκια. Ο Τούντας όμως, που δεν το έκανε εθελοντικά, συναποκόμισε όλη τη σχετική δόξα αλλά και την ύλη. Ο Παπάζογλου φαίνεται ότι περίμενε να τον ανταμείψει η ζωή ή, έστω, η ωραία... κοιμωμένη Πολιτεία. Αντ' αυτού, πολλοί συνάδελφοί του οικειοποιήθηκαν προς όφελός τους πολλά τραγούδια του (έχουν δημοσιευτεί αυτά). Ο ίδιος πέθανε φυματικός διότι τον τσάκισε η πείνα στην Κατοχή. Η γυναίκα του Αγγελική έχει πει το εξής χαρακτηριστικό, σε συνέντευξη που έδωσε στον Τάσο Σχορέλη: «Φτάσαμε στο σημείο να ευχαριστούμε αυτούς που δεν μας έκλεψαν, διότι... δεν μας έκλεψαν...». Αδικημένος και από τα ζάρια του Θεού και από τους δίσκους των γραμμοφώνων.

Και δεν είναι ο μόνος. Πόσοι γνωρίζουν ότι ο Δημήτρης Γκόγκος ή Μπαγιαντέρας αναγκάστηκε κάποτε να βγει στην επαιτεία; Πολλά τα άδικα που γνώρισε: Τον αδίκησε πρώτον το παρατσούκλι «Μπαγιαντέρας», το οποίο του βγάλανε διότι του άρεσε η οπερέτα του Εριχ Κάλμαν «Μπαγιαντέρα» και έπαιζε στο μπουζούκι το ομώνυμο τραγούδι της. Άδικο επίσης το ότι, αν και έγραψε τραγούδια που γνώρισαν πολύ μεγάλη επιτυχία (Ζούσα μοναχός χωρίς αγάπη, Χατζηκυριάκειο, Σα μαγεμένο το μυαλό μου, κ.ά.), δεν εισέπραξε τα ηθικά (αλλά κυρίως υλικά) οφέλη που αντιστοίχως άλλοι συνάδελφοί του εκαρπώθησαν. Ήταν επίσης άδικο που ήταν κάποτε παλαιστής και... μικρόσωμος. Η μεγαλύτερη όμως ατυχία της ζωής του ήταν ότι τυφλώθηκε το 1941, και μάλιστα πάνω στο πάλκο, την ώρα που τραγουδούσε.

Τριπλά αδικημένος ο γνωστός επίσης Μικρασιάτης μουσικός Γιάννης Ετσιρείδης ή Ιντζιρίδης, ή ακόμα Γιοβάν Τσαούς, φυσιογνωμία του λαϊκού τραγουδιού την περίοδο 1923-1940: Πρώτον διότι, ενώ όλα πήγαιναν καλά γι' αυτόν -ήτοι 18 χρόνων ήταν φημισμένος σ' όλη τη Μικρά Ασία, σε σημείο να τον καλεί ο σουλτάνος Αμπντούλ Χαμίτ να παίξει στα χαρέμια του μαζί με έναν τραγουδιστή ονόματι Μπουχράν. Μάλιστα είναι χαρακτηριστικό ότι από όλους όσοι έπαιζαν στο σεράι του Χαμίτ, οι μόνοι που δεν ευνουχήθηκαν ήταν ο Μπουχράν, ένας άλλος τυχερός, ονόματι Ζουρναλή Μεμέτ και ο Γιοβάν Τσαούς. «Χαλάλι τους», έλεγε ο Χαμίτ. Ενώ λοιπόν όλα πήγαιναν καλά, έρχεται η μικρασιατική τραγωδία και ο Γιοβάν βρέθηκε από τα παλάτια του Χαμίτ στα προσφυγικά υπόστεγα του Πειραιά. Δεύτερον, διότι δεν ζούσε από τη δουλειά του μουσικού αλλά έκανε το ράφτη, με βοηθό τη γυναίκα του. Κι όμως ήταν ταλαντούχος (έπαιζε ταμπουρά, βιολί, σάζι, ούτι, μπουζούκι, ταμπούρ αλλά και πιάνο), έγραφε κι έπαιζε για το κέφι του. Πολύ λίγα τραγούδια βγήκαν στ' όνομά του (Η Ελένη η ζωντοχήρα, Πέντε μάγκες στον Περαία κ.ά.) ενώ άλλα του τα κλέβανε, όπως λέει ο Τάσος Σχορέλης αλλά και άλλοι συνάδελφοί του που ήξεραν τα πράγματα από πρώτο χέρι. Όλοι οι παλαιοί μουσικοί παραδέχονται ότι δεν ήταν μόνο ένας από τους καλύτερους μουσικούς και συνθέτες της εποχής του αλλά και ένας μεγάλος αγνοημένος. Τρίτον, και χειρότερο άδικο, είναι ότι πέθανε ξαφνικά τον Οκτώβριο του 1942 από δηλητηρίαση: Έφαγε τηγανόψωμο που έφτιαξε με χαλασμένο αλεύρι που το βρήκε σε ένα βομβαρδισμένο πλοίο στον Πειραιά. Λίγες ώρες αργότερα, από την ίδια αιτία, πέθανε και η γυναίκα του. Αυτό κι αν είναι θεϊκή ζαριά!

Η ιστορία του λαϊκού τραγουδιού έχει να παρουσιάσει κι άλλους «άτυχους» και αδικημένους, τόσο από τους δίσκους όσο κι απ' την κοινωνία. Και μια και είπαμε κοινωνία, η ιστορία του τραγουδιού έχει και το εξής παράδοξο σχετικά με την αδικία: Κανείς δεν θα έλεγε πως ο Στέλιος Καζαντζίδης υπήρξε αδικημένος, ωστόσο ο ρόλος του αδικημένου και του άτυχου, στο τραγούδι, του εξασφάλισε την πιο μεγάλη δικαίωση στο ρόλο του τραγουδιστή.

Γιώργος Ε. Παπαδάκης