Τετάρτη 29 Ιουλίου 2009

Συνέντευξη με τον Γιώργο Σταθόπουλο






"ΤΟ ΤΡΕΝΟ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ ΠΑΕΙ ΠΑΝΤΟΥ"

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ



τη συνέντευξη έλαβε ο Ηρακλής Οικονόμου
(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΔΙΦΩΝΟ, τ. 159, Μάρτιος 2009)


Το όνομα του Γιώργου Σταθόπουλου έχει συνδεθεί ιστορικά με την ακμή του εικαστικού εξώφυλλου στην Ελλάδα. Μόνιμος συνεργάτης του Μάνου Χατζιδάκι, ο Σταθόπουλος φιλοτέχνησε και εξώφυλλα δίσκων άλλων μεγάλων δημιουργών: Θεοδωράκης, Μαμαγκάκης, Κουγιουμτζής, Γρηγορίου, Ξαρχάκος, Μαρκόπουλος, Χάλαρης και άλλοι! Ευτυχώς, συνεχίζει και σήμερα απτόητος να κοσμεί νέες κυκλοφορίες. Στα πλαίσια ενός αφιερώματος για τη σχέση ζωγραφικής και μουσικής στα εξώφυλλα των δίσκων για το περιοδικό «Δίφωνο», μιλήσαμε με τον διακεκριμένο Έλληνα ζωγράφο για τη δική του σχέση με τη μουσική, και για το φαινόμενο των εικαστικών εξωφύλλων στους δίσκους.

Οι ανέκδοτες φωτογραφίες με τον Μάνο Χατζιδάκι προέρχονται από το αρχείο του Γιώργου Σταθόπουλου, τον οποίον και ευχαριστούμε θερμά για την ευγενική παραχώρηση.


 
Πώς και από ποιόν άρχισε η συνύπαρξη των ζωγράφων με την ελληνική μουσική;

Ο πρώτος μουσικός εν Ελλάδι που καθιέρωσε ζωγραφικά εξώφυλλα με το "έτσι θέλω", γιατί είχε τη δύναμη να το κάνει, ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις. Οι προηγούμενοι έβαζαν συνήθως μια φωτογραφία, γιατί ήθελαν να διαφημίσουν τη φυσιογνωμία τους. Ο Χατζιδάκις άλλαξε όλη την πρακτική με τον Μόραλη, τον Τσαρούχη, τον Νικολάου, και μετά με τους νεώτερους.
Η γνωριμία σας με τον Χατζιδάκι πώς έγινε;

Εγώ ήμουν φίλος με τον σκηνοθέτη Δημήτρη Βερνίκο, και μέσω αυτού γνώρισα τον Μάνο. Όταν όμως έγινε η γνωριμία μας, εκείνος έφυγε για την Αμερική, και όταν επέστρεψε άρχισε η συνεργασία μας.











Έχετε κάνει εξώφυλλα για πολλούς δίσκους. Κρατάτε αρχείο του έργου σας;

Όχι, δεν έχω αρχείο και δεν πιστεύω στα αρχεία. Είμαι άλλης σχολής. Ό,τι τελειώνει, τελειώνει, και πάμε στο επόμενο. Δεν ζω με αναμνήσεις. Επειδή μ' αρέσει κάθε μέρα να φτιάνω καινούργια πράγματα, τα προηγούμενα τα έχω ήδη ξεχάσει. Μπορεί να επαναλαμβάνω πράγματα, γιατί κάπου τα ίδια πράγματα κάνουμε σε όλη μας τη ζωή, δεν κάνουμε κάτι καινούργιο. Βέβαια, κάθε φορά έχουμε την εντύπωση ότι κάνουμε κάτι καινούργιο, ενώ δεν υπάρχει καινούργιο. Ειδικά στη ζωγραφική έχουν γίνει όλα. Η τέχνη δεν είναι σαν την επιστήμη που εξελίσσεται. Για να βγει ένας άλλος Χατζιδάκις, μπορεί να περάσουν άλλα διακόσια χρόνια.

Τι ήθελε ο Χατζιδάκις να πετύχει μέσα από αυτή την καινοτομία;


Ο Μάνος ήταν ένας σπουδαίος άνθρωπος, ένα μυαλό μοναδικό. Έβλεπε πολύ μακριά. Εγώ δύο ανθρώπους έχω θαυμάσει στη ζωή μου: τον Γκάτσο και τον Χατζιδάκι. Ο Μάνος ήθελε να δώσει μια εικόνα στο μουσικό έργο, δεν περιοριζόταν μόνο στον στίχο και τη μουσική αλλά ήθελε και το αμπαλάζ να είναι σημαντικό. Δεν λέω ότι ό,τι έκανα ήταν σημαντικό, τις αγωνίες του Χατζιδάκι περιγράφω. Δεν ήθελε να βάλει τη φάτσα του. Σου έδινε μια εικαστική εικόνα, την οποία θεωρούσε πιο σημαντική από μια φωτογραφία.

Εσείς πώς το κρίνετε αυτό ως δημιουργός;


Μου αρέσει πιο πολύ να παίρνω ένα δίσκο του Χατζιδάκι και βλέπω το έργο του Τσαρούχη στο εξώφυλλο, παρά έναν άλλο δίσκο με τη φυσιογνωμία ενός τραγουδιστή. Σήμερα βλέπουμε τα σώματα ωραίων γυναικών χωρίς περιεχόμενο. Εσείς τι θα προτιμούσατε σήμερα;

Συμφωνώ. Το κοινό της εποχής πώς υποδέχθηκε αυτό το ρεύμα;


Εδώ είναι το περίεργο και το σπουδαίο. Όταν εμείς είμαστε νέοι, είχαμε μεγάλη αγωνία να πάρουμε το καινούργιο έργο που έβγαινε στις βιτρίνες, ανεξάρτητα από το εξώφυλλο. Ο δίσκος του Χατζιδάκι, του Θεοδωράκη, του Ξαρχάκου, του Σαββόπουλου ήταν γεγονός πριν καν βγει. Είχαμε λαχτάρα να δούμε το εξώφυλλο και να ακούσουμε το δίσκο, τα περιμέναμε με αγωνία. Σήμερα δεν μας ενδιαφέρει, δεν ακούμε, και γι' αυτό δεν πουλάνε οι δίσκοι, δεν φταίει μόνο το ίντερνετ γι' αυτό. Τότε τα δύο μεγάφωνα και το πικάπ ήταν ιερά πράγματα μέσα στο σπίτι.


Εκτός από τον Χατζιδάκι, ποιοι άλλοι λόγοι συνέβαλλαν στην άνοδο του κινήματος;

Ο Χατζιδάκις είχε το κύρος να επιβάλλει κάποια πράγματα. Εκτός απ' αυτόν όμως, ήταν και η εποχή έτοιμη να δεχτεί αυτά τα πράγματα. Σήμερα οι εταιρείες έχουν ένα γραφίστα και τυπώνει τα γράμματα. Πολύ σπάνια ζητάει ένας μουσικός εξώφυλλο από έναν ζωγράφο.

Πότε φτάσαμε στην παρακμή του φαινομένου;


Το τρένο της παρακμής δεν περνάει μόνο από τα εξώφυλλα, πάει παντού. Όταν σημερα ένα cd δεν ξεπερνάει τα 5.000 αντίτυπα, πώς θα καλύψει το κόστος του τυπογραφείου; Πάντα θα υπάρχουν προικισμένοι άνθρωποι, αλλά είναι ανάγκη ο πολίτης, ο λαός, να ζητάει τις δημιουργίες του. Ο λαός αποφασίζει τι θέλει κάθε φορά, και οι ανάγκες του καθορίζουν την αξία του καλλιτέχνη. Ποιος διαβάζει σήμερα ποίηση; Όλα τα βιβλία μπεστ-σέλλερ είναι πλέον παραμύθια που τα διαβάζεις για να περνάς την ώρα σου.

Χρονικά, που τοποθετείται το φαινόμενο που συζητάμε;


Μετά τον πόλεμο, έχουμε πνευματική ακμή στην Ελλάδα η οποία κρατάει περίπου μέχρι το '80, σε όλους τους τομείς: στην ποίηση, στη μουσική, στον κινηματογράφο. Μετά ήρθε ο απότομος πλουτισμός. Οι Έλληνες αγόρασαν αυτοκίνητα, έκαναν μοντέρνα σπίτια, και άρχισαν να διεκδικούν έναν άλλο τρόπο ζωής. Έφυγαν αυτοί, και έφυγαν και οι καλλιτέχνες. Πάντα ο εύκολος πλουτισμός φέρνει παρακμή. Ακόμα κάνω εξώφυλλα, πέρυσι έκανα ένα του Ξαρχάκου, αλλά αυτά είναι οι εξαιρέσεις του κανόνα.


Για έναν άσχετο στα εικαστικά όπως εγώ...

Τι εννοείς; Δεν υπάρχει άσχετος στην τέχνη. Ό,τι δικαίωμα έχεις εσύ πάνω στην τέχνη, έχει και κάποιος που έχει σπουδάσει ζωγραφική. Αυτό είναι το μεγαλείο της τέχνης: ότι ανήκει σε όλους, φτωχούς και πλούσιους, αγράμματους και μορφωμένους. Μπορεί να μην δικαιούσαι ένα ακριβό αυτοκίνητο επειδή δεν βγάζεις τα ανάλογα χρήματα. Αυτό όμως που δικαιούσαι είναι ένα καλό τραγούδι, και αυτό δεν μπορεί να στο στερήσει κανείς. Δεν χρειάζεται κόστος για να εισπράξεις μια καλλιτεχνική συγκίνηση. Θα πας στην Πινακοθήκη, θα πας σε ένα μουσείο, θα ακούσεις ένα τραγούδι από το ραδιόφωνο. Και η τέχνη λειτουργεί διαφορετικά στον καθένα, ο καθένας εισπράττει μια διαφορετική συγκίνηση ανάλογα με τη ψυχή και το μυαλό του.

Ωραία διόρθωση, σας ευχαριστώ! Βέβαια, ξέχασα τώρα την ερώτηση που ήθελα να κάνω...Αλήθεια, η νεότερη γενιά ζωγράφων πώς σας φαίνεται; Ο Ρόκος, ας πούμε;


Πάρα πολύ ωραίοι. Έχω δεί δύο εξώφυλλα του Στέφανου Ρόκου, σε δίσκους του Λεοντή και του Φοίβου Δεληβοριά. Γενικά υπάρχουν ταλαντούχα παιδιά, όμως το σύστημα δεν τους ευνοεί. Και όταν λέω σύστημα, δεν εννοώ την πολιτεία αλλά τον λαό, ο οποίος δεν ενδιαφέρεται. Άξιοι άνθρωποι πάντα θα υπάρχουν. Η τέχνη όμως προοδεύει όταν γίνεται ανάγκη του λαού, εκεί είναι το μεγαλείο. Δεν είναι τέχνη αυτή που ζει μέσα σε πέντε σαλόνια. Αν δεν καθιερωθεί στη συνείδηση του λαού, είναι νεκρή τέχνη. Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς το βίωμα. Δεν χρειάζεται να ξέρεις τι λέει η Μερσέντες Σόσα στα τραγούδια της, στο αποκαλύπτει μέσα από την αναπνοή της. Σε συγκινεί γιατί το έχεις μέσα σου, το περιέχεις, και η τέχνη απλά στο αποκαλύπτει.










Πάμε λίγο και στο δικό σας έργο. Δίνατε έτοιμα έργα, ή κατά παραγγελία;

Και τα δύο. Το θέμα είναι καταρχήν το εξώφυλλο να είναι ωραίο, καλαίσθητο, αλλά να βρίσκετα και κοντά στη φιλοσοφία του μουσικού και του ποιητή.
Ποια διαδικασία ακολουθούσατε για τη δημιουργία των κατά παραγγελία έργων;

Άκουγα το έργο πριν βγει και προσπαθούσα να μπω στην ατμόσφαιρά του. Αν ήταν το έργο δραματικό, δεν θα ζωγράφιζα μια πεταλούδα. Την ατμόσφαιρα αποτύπωνα, όχι τη θεματολογία. Το εξώφυλλο του δίσκου δεν το αντιμετώπισα σαν εικονογράφηση ενός παραμυθιού όπου "ο Γιαννάκης παίζει μπάλα" και έχουν ένα παιδάκι που κλωτσάει μια μπάλα. Το κρίσιμο πάντα για το εξώφυλλο ενός δίσκου είναι το τι εκπέμπει το έργο.
Σαν τέχνες, η ζωγραφική και η μουσική έχουν κάποια σχέση;

Όλες οι τέχνες έχουν κάποια σχέση, η γλώσσα διαφέρει. Η μουσική έχει τις νότες, η ποίηση τον λόγο, η ζωγραφική τα χρώματα και το σχέδιο. Οι τέχνες λένε τα ίδια πράγματα με διαφορετική γλώσσα.
Πολύς λόγος έχει γίνει για το θέμα της ελληνικότητας ως καλλιτεχνικό πρόταγμα. Χαρακτηρίζει η ελληνικότητα το έργο σας, και τι σημαίνει αυτό;

Όταν ένας άνθρωπος ζει σε έναν τόπο, τα βιώματά του δεν προέρχονται από αυτό τον τόπο; Άρα, το έργο του θα μεταφέρει την αίσθηση αυτού του τόπου, ο οποίος έχει τόσα πράγματα να μας δείξει -και δεν εννοώ αρχαία αγάλματα και ναούς. Εννοώ την αίσθηση του τόπου, τους ανθρώπους, τον αέρα, τα αρώματα, τα λουλούδια. Αυτός που ζει στη Λαπωνία έχει άλλα βιώματα που μπορεί να είναι και πιο σημαντικά, αλλά πάντως είναι τα δικά του.
Ποια ήταν η σχέση σας με τους εταιριάρχες;

Το προξενιό με τις εταιρείες το έκαναν ο Χατζιδάκις, και οι υπόλοιποι δημιουργοί γενικά. Αν άρεσε στο Χατζιδάκι αυτό που έκανα, ήταν τελειωμένη υπόθεση. Είχαν τέτοιο κύρος και τέτοια δύναμη οι καλλιτέχνες αυτοί που δεν διανοείτο ο Λαμπρόπουλος ή ο Πατσιφάς να διαφωνήσουν. Μόνο οι οικονομικές λεπτομέρειες ήταν προς διαπραγμάτευση, όχι οι καλλιτεχνικές. Οι άνθρωποι των εταιρειών είχαν παιδεία, δεν ήταν τυχαίοι ούτε ο Λαμπρόπουλος, ούτε ο Πατσιφάς. Βέβαια, όταν έκανα εξώφυλλα χωρίς τη μεσολάβηση του συνθέτη, τα πράγματα ήταν αλλιώς, καθώς ήμουν και μικρός όταν ξεκίνησα, 25-26 χρονών. Θα σου πω και κάτι για να γελάσεις. Μια φορά ο Πατσιφάς μου ζήτησε να του κάνω ένα εξώφυλλο, νομίζω για κάποια τραγούδια του Νερούντα. Κάνω το εξώφυλλο, το πάω στον Πατσιφά, το βλέπει και μου λέει: "Τι είναι αυτό; Βιάστηκες, βιάστηκες! Κάτσε δούλεψε να φτιάξεις κάτι καλύτερο". Σε τρεις μέρες πηγαίνω πίσω με το ίδιο εξώφυλλο...το βλέπει και λέει: "Αυτό είναι ωραίο, μπράβο! Έπρεπε να σου βάλω τις φωνές για να κάνεις ένα ωραίο εξώφυλλο!".
Τι έκανε διαχρονική αυτή τη σύνδεση μουσικής και ζωγραφικής στο ελληνικό τραγούδι;

Το περιεχόμενο των δίσκων έκανε διαχρονικά αυτά τα έργα, όχι το εξώφυλλο. Αν το μουσικό έργο δεν είναι καλό, και Πικάσσο να του βάλεις στο εξώφυλλο, δεν ζει. Αν το έργο είναι σημαντικό, δεν έχει ανάγκη από εξώφυλλο. Οι μουσικοί ήθελαν να είναι ωραίο το πακέτο που προσέφεραν, δεν σημαίνει όμως ότι μας είχαν και ανάγκη.
Εσείς τους είχατε; Υπήρξαν τα εξώφυλλα ένα μέσο διεύρυνσης του κοινού σας;

Βέβαια! Όλα αυτά βοηθάνε τον καλλιτέχνη σε όλα τα επίπεδα γιατί το εξώφυλλο βγαίνει στον κόσμο, κάνει γνωστό τον καλλιτέχνη σε ένα ευρύτερο κοινό, αλλά και γιατί προκαλούν τον καλλιτέχνη να βρει ιδέες και να φτιάξει κάτι καινούργιο. Όλα αυτά είναι μια αλληλουχία. Μην ξεχνάς τη λαϊκή παροιμία: "το αγώι ξυπνάει τον αγωγιάτη".
Κάποια από τα μουσικά έργα για τα οποία φιλοτεχνήσατε εξώφυλλα ήταν βαθιά πολιτικά. Του Χατζιδάκι ίσως με έναν έμμεσο τρόπο...

Καθόλου έμμεσο! Μην μπερδεύετε τα πολιτικά με τα κομματικά! Ένα έργο είναι πολιτικό όταν αναφέρεται στους πολίτες και καλλιεργεί το πνεύμα, την αισθητική και τις αξίες τους, και όχι όταν εξυπηρετεί κάποιο κόμμα. Πολιτικά είναι τα έργα που βρίσκονται πέρα από την τρέχουσα πολιτική. Και ο Χατζιδάκις ήταν ο πιο πολιτικός από όλους!
Ωραία! Αυτή η πολιτική διάσταση λοιπόν, πώς εκφράστηκε στο έργο σας;

Αν το έργο μου μεταφέρει τις αξίες ενός πολιτικού δημιουργού, τότε είναι και αυτό πολιτικό.






Τρίτη 28 Ιουλίου 2009

Η εκκλησία και η κυβέρνηση λογοκρίνουν τον Κώστα Γαβρά

Ούτε η Ακρόπολη, ούτε το Μουσείο της μας αξίζουν. Τέτοιος τόπος, τέτοια ιστορία, τέτοια ομορφιά, και μια κοινωνία ανάξια να ανταποκριθεί στο ελάχιστο σε όλα αυτά, ανάξια να τα εκτιμήσει και να σταθεί στο ύψος τους. Μου 'ρχεται στο νου το απόσπασμα του Καζαντζάκη...αν και θα ήθελα μαζί με τους Ρωμιούς να ξεπλυθεί και η οργανωμένη εκκλησία, καθώς και η κυβέρνησή της (μας)...

"Θάλασσα, χινοπωριάτικη γλύκα, φωτολουσμένα νησιά, διάφανο πέπλο από ψιλή βροχούλα που έντυνε την αθάνατη γύμνια της Ελλάδας. Χαρά στον άνθρωπο, συλλογίζουμαι, που αξιώθηκε, προτού πεθάνει, ν’ αρμενίσει το Αιγαίο.
Πολλές χαρές έχει ο κόσμος ετούτος – γυναίκες, φρούτα, ιδέες· μα να ’ναι χινόπωρο τρυφερό και να σκίζεις το πέλαο ετούτο, μουρμουρίζοντας τ’ όνομα του κάθε νησιού, θαρρώ δεν υπάρχει χαρά που να βυθίζει περισσότερο την καρδιά του ανθρώπου στην Παράδεισο.
Πουθενά αλλού δεν μετατοπίζεσαι τόσο γαληνά και πιο άνετα από την αλήθεια στ’ όνειρο· τα σύνορα αραιώνουν και τα κατάρτια και του πιο σαράβαλου καραβιού πετούν βλαστούς και σταφύλια· αλήθεια, εδώ, στην Ελλάδα, το θάμα είναι ο σίγουρος ανθός της ανάγκης.
Κατά το μεσημέρι η βροχή είχε σταματήσει, έσκισε ο ήλιος τα σύννεφα και πρόβαλε δροσερός, τρυφερός, νιολουσμένος και κανάκιζε με τις αχτίδες του τ’ αγαπημένα νερά και χώματα.
Στεκόμουν στην πλώρα και περιχαιρόμουν, ως την άκρα του ουρανοθάλασσου, το θάμα· και μέσα στο βαπόρι οι τετραπέρατοι Ρωμιοί, τα μάτια τ’ αρπαχτικά, τα ψιλικατζίδικα μυαλά, οι μικροπολιτικοί καβγάδες, ένα ξεκουρδισμένο πιάνο, τίμιες φαρμακερές κυράτσες, μοχθηρή, μονότονη επαρχιώτικη μιζέρια. Σου ερχόταν να πιάσεις το βαπόρι από τις δυο άκρες, να το βουτήξεις στη θάλασσα, να το τινάξεις καλά καλά, να φύγουν όλα τα ζωντανά που το μολεύουν – άνθρωποι, ποντίκια, κορέοι – και να το ανεβάσεις πάλι απάνω στα κύματα, αδειανό και φρεσκοπλυμένο".
Νίκος Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά.


Για την ιστορία, παραθέτω αποσπάσματα από την ανακοίνωση του Κώστα Γαβρά - δυστυχώς πουθενά δεν αναπαράγεται ολόκληρη, μέχρι κι αυτή "λογοκρίθηκε" και κουτσουρεύτηκε από τους δημοσιογράφους -μαζί με την απαίτηση έστω και τώρα, κατόπιν εορτής, οι χουντο-λογοκριτές του Γαβρά να ανακαλέσουν την απαράδεκτη απόφασή τους. Κυβερνο-Παπαδο-Ταλιμπάν με την κακιά σκουριά, κάτω τα ξερά σας από το έργο του Γαβρά και από τα μάρμαρα της Ακρόπολης. Ανάθεμα κι αν καταλάβατε τίποτε απ' αυτά...
ηρ.οικ.
-----


"Βρίσκω πολύ λυπηρό και απαράδεκτο για την Ελλάδα, μια χώρα που είναι και μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αυτό που συνέβη: το να υποκύψει δηλαδή η Πολιτεία στις πιέσεις εκπροσώπων της Εκκλησίας και να προβεί σε αυτήν την πράξη παρέμβασης σ' ένα φίλμ που αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα. Ο,τι απεικονίζεται σε αυτό το μικρό φίλμ είναι ιστορικά αποδεδειγμένο. Αναφέρεται στις καταστροφές που έχει υποστεί ανά τους αιώνες το μνημείο, από τους ανθρώπους. Οι πρώτοι χριστιανοί έκαναν αρκετές καταστροφές στα μνημεία και στα γλυπτά για διάφορους λόγους, ορισμένες φορές επειδή απλώς τους είχε σκανδαλίσει η γύμνια των αγαλμάτων. Η ιδέα του φιλμ ήταν να διατρέξουμε τις καταστροφές που έχει υποστεί το μνημείο από το ανθρώπινο χέρι για να φτάσουμε και στη μέγιστη καταστροφική πράξη του Ελγιν. Τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετώπισε, άλλωστε, το μνημείο ήταν από τους ανθρώπους. Αν δεν υπήρχαν αυτές οι καταστροφικές παρεμβάσεις ίσως η Ακρόπολη να είχε παραμείνει όπως ήταν στην εποχή του Περικλή, πριν από 2.500 χρόνια. Οσο για τις αντιδράσεις των εκπροσώπων της Εκκλησίας, δεν με ξαφνιάζουν. Η Εκκλησία αρνείται πάντοτε την πραγματικότητα, για να σώσει το δόγμα της. Νόμιζα ότι η Ελλάδα είχε ξεφύγει απ' όλες αυτές τις μικρότητες... Λυπάμαι πολύ!
(...)

Σκοπός μου ήταν να δείξω - βασιζόμενος σε αναμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα - ότι η 'σταδιακή συρρίκνωση' του Παρθενώνα δεν πρέπει να αποδοθεί σε τυχόν φθορές μέσα στο χρόνο ή σε ενδεχόμενες αδυναμίες της κατασκευής του αλλά αντίθετα οφείλεται στον φανατισμό των ανθρώπων καθώς και στην βαρβαρότητα των διαδοχικών εισβολέων, χωρίς να ξεχνά κανείς τις ασύστολες λεηλασίες του λόρδου Έλγιν, πρέσβη της Μεγάλης Βρετανίας. Στη σκηνή που κόπηκε βλέπουμε μερικούς 'βανδάλους παλαιοχριστιανούς' να καταστρέφουν τα γλυπτά που κοσμούσαν το αέτωμα του ναού θεωρώντας τα είδωλα και αναπαραστάσεις ακολασίας. Φαίνεται ότι ο ελληνικός κλήρος ζήτησε στη Διοίκηση του Μουσείου της Ακρόπολης όπου προβάλλεται η ταινία να κόψει αυτή τη σκηνή. Η ιστορία επαναλαμβάνεται : οι θρησκόληπτοι που άλλοτε ακρωτηρίαζαν τα αγάλματα, σήμερα επεμβαίνουν και κόβουν τις εικόνες. Το πεδίο των λογοκριτών εμπλουτίσθηκε με ανώτερους δημοσίους λειτουργούς των οποίων το καθήκον είναι η προστασία της Δημοκρατίας. Οι νόμοι που προστατεύουν τα Πνευματικά Δικαιώματα των Δημιουργών ( Droits d'Auteur) απαγορεύουν ρητά οποιαδήποτε αλλαγή σε μία κινηματογραφική ταινία χωρίς τη συγκατάθεση του σκηνοθέτη.
(...)

Θέλω να κάνω σαφές το εξής: ο κύριος σκοπός της ταινίας μου είναι να αποδειχθεί ότι ο λόρδος Eλγιν κατέστρεψε μέρος του ναού και έκλεψε τα αγάλματά του για κερδοσκοπικούς λόγους : ο αγοραστής - δηλαδή ο κλεπταποδόχος - ήταν το αγγλικό κράτος. Τα αγάλματα αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο του Παρθενώνα".
ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΒΡΑΣ

Δευτέρα 27 Ιουλίου 2009

Για το "Οι Βωξ τραγουδούν Γιάννη Μαρκόπουλο"




ΒΩΞ
ΟΙ ΒΩΞ ΤΡΑΓΟΥΔΟΥΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟ
ΠΑΖΛ

Ο συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος είναι μια εμβληματική φιγούρα του «έντεχνου» τραγουδιού, όπως αυτό συνδέθηκε ιστορικά με το αίτημα της κοινωνικής χειραφέτησης. Το καλλιτεχνικό του μέγεθος (Θητεία, Ιθαγένεια, Ανεξάρτητα, κ.α.) καθιστά ενδιαφέρουσα όσο και αμφιλεγόμενη την επαναπροσέγγιση δέκα τραγουδιών του που επιχειρούν οι Βωξ μέσα από τον δίσκο Οι Βωξ τραγουδούν Γιάννη Μαρκόπουλο. Σε κάθε επανεκτέλεση, αυτό που προέχει είναι η ύπαρξη μιας διακριτής καλλιτεχνικής σκοπιμότητας, ενός προτάγματος. Ακούγοντας προσεκτικά τον δίσκο, δεν κατάφερα να ανιχνεύσω κάτι τέτοιο. Οι ερμηνείες των μελών του συγκροτήματος (Ζίνα Αρβανιτίδη, Βαγγέλης Καραπέτρος, Δημήτρης Καρράς) κινούνται στα γνώριμα πλαίσια της χαμηλόφωνης αλλά στομφώδους απαγγελίας, χωρίς εξάρσεις. Οι συγκρίσεις με τον Ξυλούρη και τη Λαβίνα είναι αναπόφευκτες... Οι ενορχηστρώσεις έχουν βασικά ως μόνο φυσικό όργανο το βιολί της Μιχαέλας Ρώτα, αφαιρώντας έτσι την αμεσότητα και εκφραστικότητα των πρώτων εκτελέσεων. Κάποια από τα μεταγενέστερα τραγούδια του δίσκου ήταν ήδη αρκούντως ροκ στην πρώτη τους εκτέλεση· ίσως γι’ αυτό οι Βωξ δανείστηκαν αυτούσια την εισαγωγή του πρώτου «Ηλεκτρικού Θησέα». Στον δίσκο συμμετέχουν ο Λάκης Λαζόπουλος στα «Ταρζάν» και «Τουμπου Τουμπουζα», και ο Μάνος Ξυδούς στο «Οι νικημένοι», ένα καινούργιο τραγούδι σε στίχους Οδυσσέα Ιωάννου. Ο Ιωάννου άθελά του αποτύπωσε τον ίδιο τον Μαρκόπουλο των τελευταίων χρόνων: τώρα που στέγνωσε η ψυχή τους / παρακαλάν για μια αγκαλιά / και όχι για επανάσταση. Ευτυχώς που κάποιοι άλλοι νεότεροι συνεχίζουν να παρακαλάν και για τα δύο. Και ο δίσκος των Βωξ τους δίνει μια καλή αφορμή να γνωρίσουν το έργο του Μαρκόπουλου.

Ηρακλής Οικονόμου
(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Κυριακή 26 Ιουλίου 2009

Η Αρλέτα στον κήπο μας




Η Ανδριάνα, η Ράνια, η Καίτη, ο Μάκης, ο Δημήτρης, ο Ηρακλής και ο έτερος Ηρακλής – πουλμανάκι ολόκληρο! - βρεθήκαμε στο Κηποθέατρο Παπάγου την 13η Ιουλίου 2009 και απολαύσαμε την Αρλέτα με τους φίλους της επί σκηνής. Φίλοι της ο Γιώργης Χριστοδούλου και ο Χρήστος Θηβαίος, μαζί με την ορχήστρα, τον Βασίλη Ρακόπουλο στην ηλεκτρική κιθάρα, τον Πέτρο Βαρθακούρη στο μπάσο, τον Ντίνο Αποστόλου στα πνευστά, και πολύ γνωστό μουσικό στην ακουστική κιθάρα, το όνομα του οποίου αδυνατώ να θυμηθώ σήμερα με 43 βαθμούς υπό σκιά (και ζητώ συγνώμη γι’ αυτό). Και για να μιζεριάσω για τα καλά, αλήθεια, γιατί το Δελτίο Τύπου για τη συναυλία δεν ανέφερε τα μέλη της ορχήστρας; Τόσο πολύ τους σνομπάρουμε πια τους μουσικούς;

Η Αρλέτα είπε κάποιες από τις γνωστές της επιτυχίες, όπως το «Τσάι Γιασεμιού», το «Τραγούδι της Ερήμου» και η «Σερενάτα», στην οποία έγινε πανζουρλισμός από τον νεαρόκοσμο που είχε κατακλύσει την πλατεία. Τραγούδησε επίσης το πρώτο της τραγούδι ever, τα «Μικρά Παιδιά», αλλά και το αριστούργημα των Θεοδωράκη-Αναγνωστάκη, «Δρόμοι Παλιοί». Ο Γιώργης Χριστοδούλου τραγούδησε το «Τραγούδι της Λίμνης» της Ελένης Καραΐνδρου και το «Τυχερό αστέρι» του Κωνσταντίνου Βήτα, μαζί με το «ελαφρό» - τι απαίσιος όρος – «Έτσι ειν’ η ζωή» του Κώστα Γιαννίδη. Ο Χρήστος Θηβαίος τραγούδησε κομμάτια από τους «Πέτρινους Κήπους» μαζί με τον «Γορίλα» και τη «Βροχή μου». Στο τέλος, και οι τρεις μαζί με τον έκτακτο προσκεκλημένο Φοίβο Δεληβοριά τραγούδησαν το «Μπαρ το Ναυάγιο», και κάπου εκεί τραβήξαμε το δρόμο της επιστροφής, χαρούμενοι και πλήρεις.








Να πούμε και καμιά κακία; Εξοργιστικά απαράδεκτος ήχος και ερασιτεχνικά πάμπτωχος φωτισμός. Μου φαίνεται ότι κάποιοι ηχολήπτες ξεχνάνε ότι πυρήνας του καλού ήχου είναι καταρχήν να ακούει η ορχήστρα τον εαυτό της, και μετά να ακούει το κοινό την ορχήστρα. Στην πρώτη μισή ώρα τα τέσσερα μέλη της ορχήστρας κοίταζαν την κονσόλα και έκαναν απεγνωσμένα σήματα στον ηχολήπτη, προφανώς επειδή δεν άκουγαν τίποτα από τα μόνιτόρ τους. Μετά, ένα βασανιστικό «γκρρρρρρρρρρ» κάλυψε το μεγαλύτερο μέρος της συναυλίας, το οποίο μάλλον προερχόταν από το μόνιτορ του μπασίστα. Ευτυχώς, τα πράγματα έφτιαξαν προς το τέλος. Γενικά πάντως, ήχος μηδέν και κάκιστος φωτισμός (με την Αρλέτα πότε στο σκοτάδι και πότε στον προβολέα της ανάκρισης), δείγμα του ότι μάλλον δεν κατάλαβαν οι του Κηποθεάτρου ποιους φιλοξενούσαν πάνω στη σκηνή τους. Το γεγονός ότι όσοι πήγαμε στου Παπάγου θα μέναμε έτσι και αλλιώς ευχαριστημένοι, ακόμα κι αν ακούγαμε μόνο μισό τραγούδι από την αγαπημένη μας Αρλέτα, δεν σημαίνει ότι κάποιοι άλλοι δεν έπρεπε να ανταποκριθούν στα στοιχειώδη.

Επίσης, δεν μου άρεσε ότι ο Θηβαίος δεν μπήκε στον κόπο να τραγουδήσει ένα τραγούδι της Αρλέτας. Εντάξει, το καλοκαιρινό πρόγραμμα ενός γνωστού καλλιτέχνη είναι σίγουρα γεμάτο και οι ώρες για πρόβες λιγοστές. Όμως, ένα τραγουδάκι πάνω, ένα κάτω, δεν κάνει τόσο μεγάλη διαφορά στον κόπο και το χρόνο.


Στα ωραία, τώρα… Συγκλονιστική ήταν η παρουσία της νεολαίας. Μιλάμε για αγοράκια και κοριτσάκια 16, 17, 18 χρονών, που είχαν κατακλύσει το χώρο γύρω από τη σκηνή και τις κερκίδες. Πολύ αισιόδοξο ήταν το μήνυμα, κόντρα στη μοιρολατρεία και την απόσυρση των «μεγάλων» που πιστεύουν ότι οι μάχες είναι για να μη γίνονται ποτέ. Η μάχη του ελληνικού τραγουδιού είναι μπροστά μας και δίπλα μας, και όποιος δε συμμετέχει, πρόβλημά του! Ο νέος άνθρωπος διψάει για καλή μουσική και για ένα μεστό, πειστικό μήνυμα, πέρα από «Ζουζούνια» και «Βασ-Βας» (παρεπιπτόντως, ελπίζω να μην τα φάμε στη μάπα για άλλη μια σεζόν…).






Ισχυρή ήταν και η παρουσία της γενιάς του Πολυτεχνείου, στην οποία απευθύνθηκε η Αρλέτα επί σκηνής. Συγκεκριμένα, ευχαρίστησε τον Κυριάκο Ρόκο και κάποιους άλλους φίλους και φίλες της, τα ονόματα των οποίων δεν συγκράτησα, γιατί «καταφέρνουν και συνεχίζουν σήμερα». Πραγματικό κατόρθωμα για μια γενιά που έζησε το αναποδογύρισμα των πάντων - αλλά και δυστυχώς συμμετείχε σ’ αυτό.


Πιο φορτισμένη στιγμή της συναυλίας ήταν σίγουρα η συνύπαρξη επί σκηνής της Αρλέτας με τον Γιώργη Χριστοδούλου, και το συναισθηματικό ξέσπασμά τους στο τραγούδι «Έτσι ειν’ η ζωή». Κλάμα πολύ και πραγματικό, γενναιόδωρο και αβίαστο, χωρίς σταγόνες σαπουνόπερας για τα μάτια. Και, όχι, δεν ήταν για την Αρλέτα το κλάμα, η οποία ξεπέρασε για τα καλά την περιπέτεια με την υγεία της. Το κλάμα του Χριστοδούλου και της Αρλέτας ήταν για όλους μας.

Το σημαντικότερο: η Αρλέτα είναι καλά και σύντομα θα κυκλοφορήσει καινούργια τραγούδια. Η ικανότητά της να μαγεύει τον κόσμο με τις μελωδίες και τις ιστορίες της είναι εκεί, ίδια και απαράλλαχτη. Το χιούμορ της, ο αυτοσαρκασμός, ακόμα και η πολιτική της θέση – τα άκουσαν ένα χεράκι οι Αμερικάνοι αλλά και η Ελλαδίτσα μας – είναι κι αυτά εκεί, πάντα παρόντα. Εκεί και ο κόσμος που διψάει για ωραία τραγούδια και τιμά με τον τρόπο του όσους καλλιτέχνες τον προάγουν με την αισθητική τους. Η Αρλέτα ήταν και θα είναι μία απ’ αυτούς. ηρ.οικ.

φωτογραφίες: Ράνια


Σάββατο 25 Ιουλίου 2009

Για το "Τα θεμέλιά μου στα βουνά" της Γλυκερίας και του Μίκη Θεοδωράκη





ΜΙΚΗΣ ΘΕΟΔΩΡΑΚΗΣ – ΓΛΥΚΕΡΙΑ
ΤΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΜΟΥ ΣΤΑ ΒΟΥΝΑ
LEGEND

Κάθε νέος δίσκος του Μίκη Θεοδωράκη, συνιστά είδηση. Κι’ αυτό, παρά την αλληλοδιαδοχή κάποιων λανθασμένων επιλογών από τον ίδιο και από τους διαχειριστές του έργου του που δεν ταιριάζουν με το αισθητικό φορτίο του συνθέτη. «Τα θεμέλιά μου στα βουνά» είναι ένας διπλός δίσκος με 37 γνωστά τραγούδια, ερμηνευμένα από τη Γλυκερία, με τη συμμετοχή και των Πασχάλη Τερζή και Δημήτρη Μπάση. Ο συνεκτικός κρίκος του δίσκου είναι ο ρυθμός: όλα τα τραγούδια ανήκουν ρυθμικά στις κατηγορίες του ζεϊμπέκικου, του χασάπικου, του ασίκικου και του απτάλικου.

Νομίζω ότι η Γλυκερία, αυτή η σπουδαία ερμηνεύτρια, άξιζε πράγματι να σταθεί πλάι σε αυτά τα τραγούδια, πέρα από τη δημοτική και ρεμπέτικη παράδοση που τόσο επιτυχημένα έχει ερμηνεύσει. Αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να συμμεριστούμε στο σύνολό της τη ρήση του Θεοδωράκη, ότι «αυτά τα τραγούδια… βρήκαν τον ιδανικό τους ερμηνευτή». Κάποια, ναι, τον βρήκαν. Όμως, για άλλα που τραγούδησαν π.χ. ο Γρηγόρης Μπιθικώτσης και ο Στέλιος Καζαντζίδης και που σημάδεψαν την ιστορία ολάκερη του τραγουδιού, δεν μπορεί να ειπωθεί το ίδιο. Η κύρια αξία του δίσκου είναι ηθική, και έγκειται στο γεγονός ότι, επιτέλους, η Γλυκερία τραγουδάει έναν μεγάλο συνθέτη του έντεχνου λαϊκού τραγουδιού. Είναι μια δικαίωση για την ίδια, για τη στιβαρή, βαθιά λαϊκή φωνή, και τη σεμνή παρουσία της. Επίσης, ο δίσκος υπενθυμίζει σε εποχές στεγνές μουσικά τον πλούτο και τους χυμούς του λαϊκού τραγουδιού, όπως το συν-διαμόρφωσε και ο μέγας Θεοδωράκης, ενώ φωτίζει και κάποια λησμονημένα αλλά εξίσου όμορφα τραγούδια του συνθέτη, όπως π.χ. το «Χωρίς Φεγγάρια» από το ιστορικό «Ραντάρ».

Η Λαϊκή Ορχήστρα «Μίκης Θεοδωράκης» ανταποκρίνεται με άνεση και επαγγελματισμό στις απαιτήσεις του έργου του Θεοδωράκη. Στο βιβλιαράκι δεν αναγράφεται το όνομα του ενορχηστρωτή, ίσως γιατί η ενορχήστρωση στη συγκεκριμένη ορχήστρα είναι κυρίως προϊόν συλλογικής δουλειάς. Μεγάλη παράλειψη όμως συνιστά η μη αναγραφή των αρχικών ερμηνευτών. Σημειώστε ότι το τραγούδι που λανθασμένα αναγράφεται στο οπισθόφυλλο ως «Άγγελος Δραπέτης» είναι φυσικά το «Κουτούκι» που τραγούδησε στα «Πικροσάββατα» ο Δημήτρης Μητροπάνος. Τέλος, αναρωτιέμαι τι προσθέτει η επανεκτέλεση του «Κάποτε θα ’ρθουν» από τη Γλυκερία, μερικούς μήνες μόνο μετά την – εξίσου ατυχή - επανεκτέλεση του ίδιου τραγουδιού από τον Γιώργο Νταλάρα. Καλό είναι ένα τραγούδι στοιχειωμένο με την οριακή ερμηνεία ενός Παύλου Σιδηρόπουλου να μένει ανέγγιχτο.


Ηρακλής Οικονόμου
(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Παρασκευή 24 Ιουλίου 2009

Γιορτές του Ενιπέα και της Φολόης στην ορεινή Ηλία

Οι γιορτές του Ενιπέα και της Φολόης 2009
Π ο λ ι τ ι σ μ ό ς κ α ι π ε ρ ι β ά λ λ ο ν



Από αυτή τη χρονιά τα καλοκαίρια στην ορεινή Ηλεία θα έχουν τις δικές τους γιορτές μουσικής και πολιτισμού. Γιορτές που θα συνδυάζουν το φυσικό περιβάλλον με την ιστορία της περιοχής. Στις Μηλιές Ηλείας Δήμου Φολόης, στο δρόμο Μηλεών – Νεράιδας, όπου είναι οι πηγές του ποταμού Ενιπέα, γνωστές σαν Άβρα, θα πραγματοποιηθούν φέτος οι Γιορτές του Ενιπέα και της Φολόης. Περιοχή με σπάνια φυσική ομορφιά που την ενισχύουν οι αφηγήσεις των ντόπιων για τους νερόμυλους της Άβρας, τις νεροτριβές αλλά και τις… νεράιδες.



Ο Ενιπέας κατά τη μυθολογία ήταν ωραιότατος ποτάμιος θεός, που τον ερωτεύθηκε η Τυρώ, κόρη του βασιλιά της Ήλιδας, Σαλμωνέα. Αυτός όμως δεν ανταποκρίθηκε στον έρωτά της, έτσι λοιπόν βρήκε την ευκαιρία ο Ποσειδώνας που ήταν ερωτευμένος μαζί της και παίρνοντας την όψη του Ενιπέα την έκανε δική του στις εκβολές του ποταμού. (Όμηρος: Οδύσσεια λ - 235) . Ακόμη και σήμερα οι τοπικοί μύθοι μιλούν για τον Ενιπέα, έναν ωραίο άνδρα να λούζεται στα νερά του ποταμού.

Στο οροπέδιο Φολόη υπάρχει ένα από τα μεγαλύτερα και σπανιότερα δάση, μοναδικό στα Βαλκάνια όπου κυριαρχεί η ευθύκορμη βελανιδιά (δρυς), την οποία ο λαός της περιοχής ονόμασε Κάπελη, που σημαίνει πυκνό δάσος . Το δρυοδάσος της Φολόης, μυθικός τόπος κατοικίας των Κενταύρων, πήρε το όνομά του από τον Κένταυρο Φόλο. Σύμφωνα με την μυθολογία (Απολλόδωρος: Βιβλιοθήκη Β΄) ο Ηρακλής περνώντας από τη Φολόη για να πιάσει τον Ερυμάνθιο κάπρο, φιλοξενήθηκε από τον Κένταυρο Φόλο ο οποίος του προσέφερε κρασί που πήρε από το κοινό πιθάρι των Κενταύρων.

Οι Γιορτές του Ενιπέα και τις Φολόης θα προσπαθήσουν να βρούμε όλα αυτά τα κρυφά δρομάκια της φύσης που μας οδηγούν μέσα της, στις σπηλιές της, στους ίσκιους της, στους μύλους της αλλά και στα κρυφά δρομάκια της ψυχής και της μνήμης μας. Να σταθούμε ενάντια στις οποιεσδήποτε αυθαιρεσίες της εξουσίας, δημόσιας και ιδιωτικής, που κακοποιούν και σκοτώνουν αυτό που η φύση με την πανάρχαια της υπομονή μας έδωσε.

Σκοπός αυτής της προσπάθειας, που διοργανώνει το μουσικό περιοδικό Μετρονόμος, είναι να φέρει στο προσκήνιο τον πολιτισμό του ανθρώπου στην παραγωγή, στη ζωή, στην έκφρασή του, ότι απέμεινε δηλαδή, αν απέμεινε, μετά από τη λεηλασία που υπέστησαν, το διασυρμό και την σπατάλη, από μια σύγχρονη, παχουλή και αναιδή πολιτιστική κατάσταση που ορίζει την υπερβολή και την πρόσθεση ως προϋπόθεση ύπαρξης οποιασδήποτε εκφραστικής προσπάθειας.

Τα Νερά και οι Νεράϊδες είναι για φέτος η βασική ιδέα που γύρω της θα πραγματοποιηθούν Οι γιορτές του Ενιπέα και της Φολόης. Την Παρασκευή 24 Ιουλίου οι γιορτές θα είναι αφιερωμένες στα Νερά και το Σάββατο 25 Ιουλίου στις Νεράιδες. Αφηγήσεις, μικρά δρώμενα , εικόνες και ζωγραφιές από ανθρώπους του τόπου θα συνθέσουν αυτή την προσπάθεια. Στο τέλος κάθε βραδιάς θα ακολουθήσει μουσική παράσταση από δύο «νεράιδες» του σύγχρονου τραγουδιού μας, που αντιστοιχούν με τη θεματική των γιορτών: Την κυρία Σοφία Παπάζογλου πλαισιομένη από τους μουσικούς Ντάσο Κούρτι, ακορντεόν και Βασίλη Κετεντζόγλου, κιθάρα και την κυρία Λιζέτα Καλημέρη με τους Μουσικώς Χύμα.

ΠΕΡΙΟΔΙΚΟ "ΜΕΤΡΟΝΟΜΟΣ"

Πέμπτη 23 Ιουλίου 2009

Σωτήρης Κακίσης - Τρία ποιήματα από τη συλλογή "Τίγρεις"



Σωτήρης Κακίσης
Τίγρεις
εκδόσεις Ερατώ, σ. 41, 6,27 ευρώ

Οι τίγρεις του Σωτήρη Κακίση είναι η τρυφερότητα η χαμένη και πάντοτε αναδυομένη. Το αιλουροειδές είναι η ψυχή με τις ραβδώσεις της, που θέλει να ξεσχίσει τον ελέφαντα εαυτό: «Εναν ελέφαντα γλυκό σαν κι εμένα τον φοβούνται». Πεζόμορφα ποιήματα παραληρηματικά, σαν σκιές που ζωή ζητούν για να κινηθούν αυτά τα φαντάσματα, οι σκέψεις.
Τα λόγια δεν είναι αρκετά, είναι όμως υπεραρκετές οι εικόνες, όταν εννοούν τον κόσμο ως οντολογικά κοσμήματα στο νόημα της ζωής. Ο ποιητής καθηλώνει τη σκέψη όχι όταν παραμένει μια καθαρή αφαίρεση στον θόλο του εγκεφάλου, αλλά όταν γίνεται οπτική πραγματικότητα, όταν εκβάλλει ως πράξη, παραδομένη στην προστασία της φυσιοκρατίας. Εκεί βρίσκεται το ελάχιστο καταφύγιο του κουρασμένου ανθρώπου που είδε και έπαθε και γνώρισε. Και ο ποιητής είναι η υπέρβαση του βλέπειν, του πάσχειν και του γνωρίζειν.

Μαρία Κούρση
ΕΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠίΑ, Βιβλιοθήκη,
Παρασκευή 15 Μαΐου 2009
-----



των τίγρεων η γενική είναι δόντια πολύ άγρια στων ελαφιών την αλαφράδα συνέχεια από δίπλα, μιά τίγρη από μόνη της μπορεί κοπάδια ήσυχων κι ανήσυχων ποδιών να στείλει χιλιόμετρα πιο πέρα, και σ’ άλλα ξέφωτα, και σ’ άλλα ποτάμια πιο δροσερά, και σ’ άλλη γη της Γης διψασμένα. τρέχει η τίγρη προς όλα τα μέρη σαν βροχή οριζόντια, να δει, να προλάβει, τα πόδια της κάθετα σαν σύννεφα τα περνάει ο αέρας, η ορμή της αόρατα, αέρας διπλός δηλαδή, γίνεται πάλι μιάς ψυχής, μιάς ζωής, ενός ζώου οι κινήσεις, ο διάολος. κι ύστερα κόκκινο πολύ, αέρας βαμμένος, νερό γεμάτο χτεσινό χρόνο, πάλι όμως της Γης τ’ άγια χώματα, την πάντα ακίνητη, απόλυτη αισιοδοξία.
-----



ο ελληνικός λαός δεν μ’ αρέσει. δεν μ’ αρέσει για λαός ο λαός μου, τον θέλω έναν-έναν τον Έλληνα, να μπορώ να τον σφάξω σαν κοτόπουλο εκείνον τον Έλληνα που μες στους λαούς κρύβεται σαν λαός κι αυτός, σαν ένας ακόμα. ύστερα, τα μάτια μας δύο-δύο των ηφαιστείων το κόκκινο άμα θέλουν ας παίρνουν, τότε να μπορώ να ξαναλέω καλύτερα για τους Έλληνες λόγια, σ’ του γυαλού τα βοτσαλάκια να ξανακαθόμαστε δυό-δυό, είπαμε, καβουράκια. ηφαίστεια, μάτια, θεοί, λαοί ολόκληροι δυό άνθρωποι, τέσσερα μάτια. μ’ αρέσει των λαών τα μάτια να μην είναι δεκατέσσερα, τέσσερα μόνο νά ‘ναι, και καλά.
-----



την κυνήγησα πολύ την Κίνα, προς την ανατολή με μιά παλιό-ντακότα μιά ζωή ταξιδεύοντας. κι η Κίνα η πιο σιωπηλή γυναίκα στη Γη απ’ όλες, ποτέ δεν στάθηκε, ποτέ δεν με περίμενε λίγο. από των Ινδιών τις πάντα γκρι, τις πάντα αργές τίγρεις, είπα να μπω στ’ ουρανού το Πεκίνο, να πάρω όλο το στρατό μαζί μου, για τις δικές μου τις πληγές αδιαφορώντας πάλι, τις δικές μου τις ζωές μία-μία χαραμίζοντας. η Κίνα όμως όλο φεύγει, όλο μου ξεφεύγει σαν θεός, σαν ελάφι. η Κίνα πάει όλο και πιο πέρα, από την Ινδία σαν πλοίο ξεκολλάει, σαν τριήρης κίτρινη, χλωμή, σαν ήπειρος άσπρη, σαν κόσμος σκληρός, πολύ σκληρός, άφιλος. σαν γυναίκα αρχαία άφυλη, σαν τίγρης πάντα βαμμένη, χωρίς λόγο πάντα γρήγορη.
-----

Σωτήρης Κακίσης, Τίγρεις, Αθήνα, Εκδόσεις Ερατώ, 2007, σελ. 14, 25, 29.

Τρίτη 21 Ιουλίου 2009

18 ευρώ και 10 λεπτά. Τα ψάχνατε και δεν τα βρίσκατε;

Πολλές φορές είναι καλύτερο να μιλάς και μετά να σιωπάς εν πλήρη ηρεμία, παρά να σιωπάς και μετά να μιλάς με τις τύψεις σου εν πλήρη τρικυμία . Θα προτιμήσω το πρώτο.

Πέρασα σήμερα από δισκοπωλείο κεντρικής αλυσίδας στο αεροδρόμιο της Αθήνας. Το συμπέρασμα είναι σαφές: πλέον, τα παλιά cd (με τις παλιές τιμές) δεν βρίσκονται ούτε με σφαίρες. Τη θέση τους έχουν πάρει δεκάδες «επανεκδόσεις». Τι σημαίνει επανέκδοση; Βασικά, παίρνουμε το παλιό έργο, του κάνουμε - κάποιες φορές - νέα επεξεργασία ήχου, του αλλάζουμε κουτί, αντί για πλαστικό του βάζουμε «οικολογικό» χαρτονάκι (με ολίγο αναπόφευκτο «οικολογικό» πλαστικό), συνήθως κρατάμε το παλιό εξώφυλλο (άρα μηδέν κόστος) ή βάζουμε άλλο (χωρίς την άδεια των αρχικών συντελεστών), και στο τέλος κολλάμε και μια καινούργια τιμή στο οπισθόφυλλο. Τι τιμή; Ε, ψιλοπράγματα, 18 Ευρώ δηλαδή, και 10 λεπτά! Αυτή είναι τουλάχιστον η τιμή με την οποία πωλούνται όλες οι επανεκδόσεις γνωστού δισκογραφικού ομίλου. Όχι ότι η κατάσταση σε άλλον γνωστό δισκογραφικό όμιλο είναι πολύ διαφορετική… απλά εκεί η επανέκδοση πάει ολίγα Ευρώ φτηνότερα. Η ουσία όμως της εκμετάλλευσης δεν αλλάζει.

Το ότι οι επανεκδόσεις δεν είναι επανεκδόσεις – τουλάχιστον όχι όλες, ούτε καν οι περισσότερες - αποδεικνύεται από μια απλή δειγματοληψία. Την έκανα και σας μεταφέρω τα αποτελέσματα: το «Σαμποτάζ» της Πλάτωνος βρίσκεται στο ράφι στην αρχική του έκδοση, στην τιμή των 13 Ευρώ, και σε «επανέκδοση» στην τιμή των 18 Ευρώ. Ίδια cd, δίπλα-δίπλα το καθένα, ίδια έργα, ίδια εξώφυλλα, αλλά 5 Ευρώ διαφορά. Γιατί; Δεν έχω ιδέα. Προφανώς η έκδοση ενός cd σήμερα κοστίζει πολύ πιο φτηνά σε σχέση με 10-15 χρόνια πριν, δεδομένης της τεχνολογικής εξέλιξης. Άρα, αν η πρώτη έκδοση του «Σαμποτάζ» κοστίζει 13 Ευρώ, η «επανέκδοση» θα έπρεπε να κοστίζει 7-8 Ευρώ. Απλά πράγματα.


Κάποιες επανεκδόσεις πράγματι αφορούν έργα που δεν βρίσκονται πια. Όμως, συνυπεύθυνη για την αρχική εξαφάνιση των έργων είναι συχνά και η ίδια η εταιρεία, μέσα από πρακτικές απόσυρσης που εξυπηρετούν στενά οικονομικά δεδομένα. Πολύ φοβάμαι – δεν έχω όμως στοιχεία για να το υποστηρίξω - ότι για χάρη των επανεκδόσεων θυσιάζεται το στοκ των πρώτων εκδόσεων. Όπως για να κρατηθεί ψηλά η τιμή των φρούτων πετάει η Ελλάδα στις χωματερές τα πορτοκάλια της, έτσι υποψιάζομαι ότι πετιέται και ό,τι υπάρχει στις αποθήκες για να βγει ξανά σε «επανέκδοση». Βεβαίως, κάποιες φορές αυτό δεν γίνεται σωστά, και έτσι βρίσκουμε στο ίδιο ράφι δύο «Σαμποτάζ» με 5 Ευρώ διαφορά. Γενικά όμως, νομίζω ότι η δουλειά γίνεται υποδειγματικά, αλλιώς δεν εξηγείται ότι κάθε φορά που πηγαίνω στο δισκάδικο οι παλιές εκδόσεις εξαφανίζονται ολοένα και ταχύτερα, με ρυθμούς καταιγιστικούς! Ή η αγορά δίσκου πηγαίνει θαυμάσια και ο κόσμος ψωνίζει Λοΐζους και Μούτσηδες και Μαμαγκάκηδες με το κιλό – άρα κάποιος μας κοροϊδεύει σε σχέση με τις πραγματικές πωλήσεις των δίσκων -, ή υπάρχουν αρουραίοι στα δισκάδικα που τσιμπολογάνε παλιές εκδόσεις τη νύχτα. Όπως και να’ χει, το συμπέρασμα είναι ίδιο: σε λίγο δεν θα έχει μείνει παλιά έκδοση ούτε για δείγμα, μόνο και μόνο για να αγοράζουμε cd δύο και τριών δεκαετιών δίνοντας ένα μεροκάματο.

Εκτός από ένα θέμα με την τιμή, θέμα υπάρχει και με κάποιες παράλληλες πρακτικές που ολοένα και πληθαίνουν. Πρακτική πρώτη: η επανέκδοση έργων χωρίς την προηγούμενη ενημέρωση του δημιουργού. Ούτε ένα τηλέφωνο δηλαδή, του στυλ "γεια σου, σου επανεκδίδω το τάδε έργο σου". Πρακτική δεύτερη: η επανέκδοση έργων με διαφορετικό εξώφυλλο, χωρίς την άδεια του δημιουργού, λες και το εξώφυλλο δεν αποτελεί μια ενότητα με το μουσικό περιεχόμενο του έργου. Πρακτική τρίτη, και χειρότερη: η επανέκδοση έργων με διαφορετικό τίτλο από τον αρχικό! Θέλετε παράδειγμα; Το είδα σήμερα με τα ίδια μου τα μάτια, και μου 'ρθε σκοτοδίνη. Ο δίσκος της αείμνηστης Βίκυς Μοσχολιού "Λαϊκά τραγούδια απ' όλο τον κόσμο" του 1978 επανεκδόθηκε (άγνωστο το γιατί... πάντως μέχρι πριν από 2-3 μήνες έβρισκα παλιά αντίτυπα στα ράφια) με τον απίθανο τίτλο "Πέρα στους πέρα κάμπους". Από τον ...κάμπο έρχομαι και στην κορυφή κανέλα.

Από περιέργεια, αφού τελείωσα με τα εγχώρια, έκανα βόλτα και στα ράφια με τα ξένα cd. Εκεί έπαθα πραγματική κατάθλιψη. Το καινούργιο cd του Bob Dylan πωλείται με 9 Ευρώ. Οι επανεκδόσεις των Deep Purple (πήρα τη συλλογή “Purplexed” για να ακούσω την 100η επανεκτέλεση του αγαπημένου μου “Child in Time”) πωλούνται προς 7 Ευρώ και 50 λεπτά. Το ίδιο και όλη η υπόλοιπη αφρόκρεμα της κλασικής ροκ, από Floyd και Dylan μέχρι Led και Stones. Πώς γίνεται ρε παιδιά να αγοράζω τα - εισαγόμενα - cd του Leonard Cohen προς 7 Ευρώ, και οι επανεκδόσεις του Γιώργου Μητσάκη και του Μπάμπη Γκολέ να κοστίζουν 18 Ευρώ; Αλλά και πώς γίνεται οι κανονικοί δίσκοι του Γκολέ να κοστίζουν 15 Ευρώ, και οι «επανεκδόσεις» του 18;

Απάντηση σε αυτή την κατάσταση μπορεί να υπάρξει, αλλά απαιτεί συλλογική οργάνωση και κινητοποίηση, η οποία για την ώρα ...δεν προβλέπεται. Κίνημα πολιτισμού δεν υπάρχει, η Αριστερά ασχολείται με τις καρέκλες και δεν έχει καιρό να πει μια λέξη για μουσική και λαϊκή κουλτούρα, και γενικώς κανένας δεν φαίνεται να καίγεται για το ορίτζιναλ μουσικό έργο στην εποχή του παράνομου downloading και των κλεψίτυπων cd. Πάντως, όσοι επιμένουμε να ψωνίζουμε cd νομίμως - και μπράβο μας! -, μπορούμε να διαμαρτυρηθούμε για την τιμή των «επανεκδόσεων» με την αγοραστική μας δύναμη - όση τέλος πάντων μας έχει μείνει. Εγώ σήμερα δεν ακούμπησα ούτε ένα από τα cd των 18 Ευρώ, όχι μόνο επειδή προφανώς δεν περισσεύουν λεφτά, αλλά και επειδή δεν περισσεύει υπομονή. Αντιγράφω από την απόδειξη: Αρλέτα «Εκτός Έδρας & Μετά Τιμής»-7.50 Ευρώ, Στέλλα Χασκίλ «Η χρυσή εποχή»-6.90 Ευρώ, Ελένη Βιτάλη «Χορέψτε γιατί χανόμαστε»-6.90 Ευρώ, Δημήτης Πουλικάκος «Μεταφοραί Εκδρομαί ο Μήτσος»-6.90 Ευρώ, Βίκυ Μοσχολιού «Τραγούδια της Ευτυχίας Παπαγιαννοπούλου»-8.50 Ευρώ, Μελίνα Τανάγρη «Μελίνα, απ’ το μέλι»-6.90 Ευρώ. Δεν ξέρω αν το καταλαβαίνουμε, αλλά η διαφορά του 6.90 από το 18.10 είναι περίπου 150% πιο πάνω! ΕΚΑΤΟΝ ΠΕΝΗΝΤΑ ΤΟΙΣ ΕΚΑΤΟ!!! Με τη βούλα της υψηλής τέχνης! Ευχαριστώ, αλλά δεν θα πάρω. Κάτι τέτοιο ούτε το έψαχνα, ούτε χαίρομαι που το βρήκα.
ηρ. οικ.

ΥΓ (24/8/2009): Παρόλο που το κείμενο είναι μάλλον ξεκάθαρο ως προς τους υπεύθυνους αυτού του φαινομένου, κάποιοι αναγνώστες - αλλά και κάποιοι φίλοι εκτός blog - παραπονέθηκαν για το αντίθετο. Για να το πούμε λιανά, λοιπόν, πρωτομάστορας στο φαινόμενο των επανεκδόσεων ελληνικού ρεπερτορίου είναι η Εταιρεία Γενικών Εκδόσεων - ΛΥΡΑ που ανήκει στον Όμιλο Γιαννίκου. Από κοντά ακολουθεί και η MINOS-EMI, η οποία όμως παράλληλα με τις επανεκδόσεις διαθέτει σε μάλλον χαμηλές τιμές ένα μέρος του τεράστιου στοκ της. Συγκριτικά πάντως, ο μεγαλύτερος όγκος των επανεκδόσεων αυτή τη στιγμή στην Ελλάδα βασίζεται στον κατάλογο της ΛΥΡΑ.

Δευτέρα 20 Ιουλίου 2009

Για το "Κρητών νόστος" του Στέλιου Μπικάκη


ΣΤΕΛΙΟΣ ΜΠΙΚΑΚΗΣ

ΚΡΗΤΩΝ ΝΟΣΤΟΣ
MBI

Ο τελευταίος δίσκος του Κρητικού λυράρη, συνθέτη και τραγουδιστή Στέλιου Μπικάκη περιέχει 14 τραγούδια, τα οποία συνομιλούν τόσο με την Κρητική παράδοση όσο και με τις νεότερες τάσεις του ελληνικού τραγουδιού. Όλα τα τραγούδια ερμηνεύονται από τον Μπικάκη με την έντονα συναισθηματική, «κανταδόρικη» διάθεσή του, εκτός από το «Η κάθε μου αναπνοή» του Γιάννη Σεισάκη, το οποίο ερμηνεύει ο ίδιος. Tο «Να καούν τα ξερά» του πρόσφατα χαμένου Σταμάτη Μεσημέρη σηματοδοτεί και τη στροφή του Κρητικού καλλιτέχνη προς ένα διευρυμένο ρεπερτόριο και ακροατήριο. Όμως, από το «Κρητών Νόστο» δεν λείπουν και πιο παραδοσιακά ακούσματα, όπως συρτά και ριζίτικα. Μεγάλες στιγμές του δίσκου είναι το παραδοσιακό «Ψηλά βουνά», η διασκευή του «Τον καινούριο σου έρωτα» του μεγάλου Κώστα Μουντάκη, και το απογειωτικό χασαποσέρβικο «Κρητικά ακρογιάλια».

Γενικά, ο Μπικάκης έχει καταφέρει να αναδειχθεί σε έναν εκ των κορυφαίων εκπροσώπων της Κρητικής μουσικής, σεβόμενος την κληρονομιά του τόπου του αλλά παραμένοντας ανοιχτός στο καινούργιο. Είναι αναμφισβήτητα δύσκολο να ισορροπείς ανάμεσα στα αιτήματα της αυθεντικότητας και του εκσυγχρονισμού. Ο Μπικάκης όμως κερδίζει το στοίχημα, κρατώντας σαφείς αποστάσεις από την ευτέλεια ενός ψευτο-παραδοσιακού προτύπου που ολοένα και κερδίζει έδαφος στο χώρο της μαζικής μουσικής παραγωγής. Η ενορχήστρωση του Αντώνη Ζαχαράκη στέκεται σύμμαχος σε αυτή την επιτυχή έκβαση, προκρίνοντας τη λύρα, το βιολί και το λαούτο έναντι των οποιονδήποτε ψηφιακών ευκολιών, αλλά και ενσωματώνοντας παράλληλα την «έντεχνη» συνοδεία της ακουστικής κιθάρας. Εξαιρετική είναι η ηχοληψία του Μιχάλη Μαυράκη, που μετατρέπει το στούντιο σε κάτι-σαν-ζωντανή ηχογράφηση. Τέλος, η θεματολογία των στίχων είναι βασικά ερωτική, με αναφορές στην Κρήτη που αποφεύγουν ευτυχώς το φολκλόρ: «Ο τόπος που γεννήθηκα / και μ’ έχει αναθρέψει / ζει με αντάρτικη καρδιά / και ελεύθερη τη σκέψη». Δεν λείπουν και οι πινελιές κοινωνικής κριτικής στο τραγούδι «Οι πολιτικοί»: «Παραμονές των εκλογών / μας αγαπούνε όλοι / μα μόλις πέσει η ψήφος μας / μας παίρνουν οι διαόλοι». Σωστός!


Ηρακλής Οικονόμου

(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Κυριακή 19 Ιουλίου 2009

Για το "Άσπρο μαντήλι ανέμιζε" των Μάριου Τόκα και Κώστα Φασουλά




ΜΑΡΙΟΣ ΤΟΚΑΣ - ΚΩΣΤΑΣ ΦΑΣΟΥΛΑΣ
ΑΣΠΡΟ ΜΑΝΤΗΛΙ ΑΝΕΜΙΖΕLEGEND

Πέρυσι αποχαιρετήσαμε τον Μάριο Τόκα. Πριν φύγει για πάντα, ο Κύπριος συνθέτης πρόλαβε να μας χαρίσει το Άσπρο μαντήλι ανέμιζε, έναν δίσκο σε στίχους του Κώστα Φασουλά και ερμηνεία του Βασίλη Σκουλά. Τα 10 τραγούδια του δίσκου κινούνται μουσικά στο ρεύμα δημιουργικής σύμπλευσης του "έντεχνου" τραγουδιού με στοιχεία της παραδοσιακής μουσικής. Ο Τόκας παρέδωσε ένα δίσκο που δεν παραπέμπει στις μεγάλες λαϊκές επιτυχίες του παρελθόντος, αλλά διαχέει έναν χαμηλόφωνο, κατασταλαγμένο λυρισμό. Ξεχωρίζουν τα μελωδικότερα κομμάτια: Πέρνα με απέναντι στο φως, Σαν δαχτυλίδι, και Ανάμεσα στο γέλιο και το δάκρυ. Υπεύθυνος για τις ενορχηστρωτικές επιλογές του έργου που επικυρώνουν με φυσικά όργανα τη σύμπλευση έντεχνης δημιουργίας και παράδοσης είναι ο Πάρις Περυσινάκης από την Κρήτη, που έχει ήδη παρουσιάσει δισκογραφικά το μουσικό του φορτίο (με πιο πρόσφατο Τ' άστρη του ουρανού). Οι στίχοι του Φασουλά εκφράζουν με λιτότητα το ερωτικό συναίσθημα σε όλες του τις εκφάνσεις. Πλάι στην ερωτική θεματολογία, συναντάμε και την αγωνία του στιχουργού για την πορεία του ελληνικού τραγουδιού: τραγούδι μου απροστάτευτο / φυλάξου απ' τα τραγούδια / αυτά που σε τραυμάτισαν / κι ας μοιάζαν αγγελούδια. Ο Σκουλάς, μια από τις σταθερότερες ερμηνευτικές αξίες της Κρητικής μουσικής, κινείται με άνεση σε ένα πεδίο που δεν μας έχει συνηθίσει μέχρι σήμερα, αν και οι χαμηλές στροφές του δίσκου δεν ταιριάζουν πάντα στο δυναμισμό της φωνής του. Σε δύο τραγούδια συμμετέχουν ο Παντελής Θαλασσινός και η Μαρία Αλεξίου. Συνολικά, στο Άσπρο μαντήλι ανέμιζε ο ακροατής θα συναντήσει ένα ομοιογενές και καλαίσθητο σύνολο χωρίς εξάρσεις, αλλά και τον επίλογο της πορείας ενός ξεχωριστού δημιουργού.


Ηρακλής Οικονόμου
(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)