Συνέντευξη του Πάνου Κατσιμίχα στον Σπύρο Αραβανή

Για όσους είχαν την ατυχία τον Φεβρουάριο του 2008 να μην αγοράσουν το τεύχος 149 του περιοδικού "Δίφωνο" και να μη διαβάσουν τη συνέντευξη των Πάνου Κατσιμίχα και Μάνου Ξυδούς στον Σπύρο Αραβανή, αναδημοσιεύουμε αποσπάσματα από κάποιες χαρακτηριστικές απαντήσεις του Π. Κατσιμίχα. Όσο για το - πραγματικά, όχι σαν κάτι άλλα - συλλεκτικό CD "Μια βραδιά στο προβάδικο" με φρέσκιες επανεκτελέσεις τραγούδιών των δύο καλλιτεχνών που συνόδευε το συγκεκριμένο τεύχος, δυστυχώς αυτό θα πρέπει να το βρείτε μόνοι σας. Αξίζει τον κόπο. Μ.Π.

Σπύρος Αραβανής: Γιατί ψηφίζουν οι φτωχοί αυτούς που τους πηδάνε / κι ύστερα βγαίνουν με πανό και λένε πώς πεινάνε. Πόσο πιστεύετε ότι ευθύνεται και το κοινό της μουσικής για τις επιλογές του· με άλλα λόγια, πόσο ισχύει το σύνδρομο της Στοκχόλμης και στο χώρο της μουσικής;

Πάνος Κατσιμίχας: Κατά κάποιο τρόπο, θα μπορούσαμε να πούμε ότι το σύνδρομο της Στοκχόλμης ισχύει και στο χώρο της μουσικής. Εδώ δεν έχουμε να κάνουμε με ΜΑΤ και μηχανισμούς καταστολής της πολιτικής εξουσίας, αλλά με μηχανισμούς πλύσης εγκεφάλου που ασκείται σε εικοσιτετράωρη βάση από την τηλεόραση, το ραδιόφωνο, τις κινητές τηλεφωνίες κ.λ.π. Αυτή η ανελέητη πλύση εγκεφάλου εξαφανίζει με ψυχαναγκαστικό τρόπο τις όποιες αντιστάσεις του ακροατή. Το αποτέλεσμα είναι να απορροφούμε αμάσητο, ακόμα και να αποθεώνουμε, οτιδήποτε μας πασάρουν τα μέσα και οι χορηγοί τους.
(…)


Και χωρίς τηλεοπτική προβολή παλαιότερα οι δίσκοι σας πούλαγαν πολύ.

Π. Κ.: Ναι, γιατί τότε δεν ζούσαμε την εποχή της τηλεοπτικής δικτατορίας. Η κοινωνία λειτουργούσε από στόμα σε στόμα, κάτι που είναι πάρα πολύ σημαντικό, ενώ το ραδιόφωνο ήταν πολύ πιο ελεύθερο από ό,τι σήμερα, αν και δεν υπήρχε η λεγόμενη ελεύθερη ραδιοφωνία. Σήμερα, τι είναι αυτή η ελεύθερη ραδιοφωνία· για να καταλάβω; Πρέπει να πάω να πληρώσω τον κάθε κερατά για να παίξει τα τραγούδια μου; Μιλάω για το playlist. Μα είναι καλά; Σκεφτόμουν, αν ένα πρωί, μέσω της ΑΕΠΙ, ας πούμε, απαγορεύαμε για ένα μήνα να παίζεται οτιδήποτε στο ραδιόφωνο, τι θα παίζανε αυτοί οι τύποι, πώς θα κάνανε εκπομπές, πώς θα πουλάγανε διαφημίσεις και πώς θα πουλάγανε τρέλα και μούρη; Αλλά, αν το κάναμε όλοι. Όμως, αυτό το όλοι είναι εξωπραγματικό. Δεν συνεννοείται κανείς με κανέναν. Και αυτό είναι μια μεγάλη πληγή του κλάδου μας: η απόλυτη ασυνεννοησία.
(…)


Έχω την εντύπωση ότι σε πολλούς σύγχρονους δίσκους υπάρχουν αναφορές σε αόρατες απειλές, χωρίς να λένε τα πράγματα με το όνομά τους.
Π. Κ.: Τι θα πει να μη λες τα πράγματα με το όνομά τους; Άρα τι; Είσαι ένας μαλάκας που προσπαθεί να κάνει ένα ψευτοεπάγγελμα; Το τραγούδι είναι πολύ δύσκολο είδος τέχνης. Πέρα από τα αισθητικά και τα καλλιτεχνικά του ζητήματα, έχει και μεγάλη κοινωνική σημασία. Ο Ντίλαν, και το λέω συχνά αυτό, είναι ένας από τους δέκα ανθρώπους που σταμάτησαν τον πόλεμο στο Βιετνάμ. Πρέπει να βγει ο τραγουδοποιός να πει τα πράγματα με το όνομά τους, να πάρει την ευθύνη του εαυτού του και να συμμετάσχει στην ευθύνη της κοινωνίας απέναντι σε όσα συμβαίνουν. Γιατί να φταίει πάντα μόνο η εξουσία για όλα; Ποια είναι η δική μας ευθύνη; Δεν έχουμε εμείς καμία συμμετοχή σε αυτήν; Από την άλλη πλευρά, υπάρχει ο κίνδυνος να μας αποκαλέσει κανείς ξερόλες και γραφικούς. Και αυτό είναι ένα τίμημα που – πρέπει να πω – το έχουμε πληρώσει πολλές φορές.
(…)


Λόγω των πωλήσεών σας, δεν θα έπρεπε λογικά να είστε οι χαϊδεμένοι των εταιρειών;
Π. Κ.: Δεν υπήρξαμε ποτέ, από την αρχή μέχρι την αποχώρησή μας, οι χαϊδεμένοι των εταιρειών. Είχαμε πάντα προβλήματα. Μας συμπεριφέρονταν, μέχρι που σταματήσαμε την πορεία μας σαν ντουέτο, λες και ήμασταν ακόμα πρωτοεμφανιζόμενοι. Κι ας ήταν οι πωλήσεις μας, πωλήσεις του στιλ Βίσση και Πανταζή. Γι’ αυτό και θα νομίσει κάποιος ότι έχω 12 δις στην τράπεζα. Πώς να τα έχω, ρε φίλε, με τα κόλλυβα που μας δίνανε για ποσοστό; Αν ζούσα στην Ευρώπη ή στην Αμερική, ναι, θα τα είχα. Αλλά, δεν ήταν μόνο αυτό το πρόβλημά μας. Το σοβαρότερο πρόβλημα είναι ότι δεν μας άφηναν να αναπνεύσουμε. Δεν είχαμε την ελευθερία να συνυπάρξουμε και να συνεργαστούμε με άλλους, παρότι τους λέγαμε: «Αφήστε μας να κάνουμε αυτό που λέει η ψυχή μας, αφού, στην τελική, σ’ εσάς θα γυρίσουν όλα».
(…)


Συνέντευξη του Πάνου Κατσιμίχα στον Σπύρο Αραβανή
Περιοδικό "Δίφωνο", Φεβρουάριος 2008, τεύχος 149, σελ. 37-40.

Ross Daly: Μουσική της Κρήτης

Επιστροφή στην Αθήνα με μια νέα στήλη, τις "Μουσικές του Κόσμου" αφιερωμένη στη συγκεκριμένη ανάλυση συγκεκριμένων μουσικών παραδόσεων. Τα κείμενα που θα δημοσιεύονται θα είναι είτε καινούργια-ανέκδοτα, είτε παλαιότερα που δεν υπάρχουν όμως στο διαδίκτυο. Αρχή με τον Ross Daly και αποσπάσματα από ένα εξαιρετικό εισαγωγικό του κείμενο για τη μουσική της Κρήτης, από το cd “Ross Daly – μουσική της Κρήτης", της FM Records (2004). Μ.Π.

"Η μουσική της Κρήτης είναι μια από τις πιο ζωντανές και ενεργές τοπικές μουσικές παραδόσεις της Ευρώπης σήμερα, παρά το γεγονός ότι είναι σχετικά άγνωστη εκτός Κρήτης. Μιλώντας με καθαρά μουσικά κριτήρια, η μουσική αυτή αντιστοιχεί σε ό,τι ακριβώς θα περίμενε κανείς, δεδομένης της γεωγραφικής θέσης της Κρήτης, δηλαδή στη μέση της Ανατολικής Μεσογείου. Ανήκει ξεκάθαρα στην ευρύτερη οικογένεια των τροπικών μουσικών παραδόσεων που χαρακτηρίζουν την περιοχή, και οι επιρροές άλλων γειτονικών μουσικών παραδόσεων είναι άμεσα αντιληπτές. Το βασικό όργανο της Κρητικής μουσικής σήμερα είναι η λύρα, ένα μικρό τοξωτό με τρεις χορδές που παίζεται κάθετα πάνω στο γόνατο (συχνά συγχέεται με την αρχαία λύρα σε μορφή άρπας, της Μινωικής Κρήτης, ένα όργανο το οποίο φαίνεται να μην έχει την παραμικρή συγγένεια με τη σύγχρονη λύρα). Η λύρα συνήθως συνοδεύεται από ένα μεγάλο λαούτο με μεταλλικές χορδές, αν και στην Κρήτη χρησιμοποιούνται και άλλα πολλά όργανα όπως το βιολί, η ασκομαντούρα (μια μικρή γκάιντα με διπλό αυλό), το σφυροχάμπιολο (μια μικρή καλαμένια φλογέρα), το μαντολίνο, το μπουλγκαρί (ένα νυκτό έγχορδο με μακρύ μπράτσο) και το νταουλάκι (ένα μικρό κρουστό σε σχήμα βαρελιού που παίζεται με μικρά ξύλα).

Η πρώτη γραπτή αναφορά στην Κρητική λύρα βρέθηκε σε κείμενο του 18ου αιώνα και πιστεύεται ότι το όργανο αυτό έφτασε στο νησί εκείνη την περίοδο, αν και αναφορές σχετικά με την ύπαρξή της σε άλλες περιοχές όπως η Θράκη, υπάρχουν ήδη από τον 10ο αιώνα (κάνοντας την έτσι ένα από τα πρώτα τοξωτά όργανα στην ιστορία). Μέσα από ιστορικά κριτήρια, είναι φανερό ότι οι μελωδίες της Κρητικής μουσικής, στην συντριπτική πλειοψηφία τους, χρησιμοποιούνταν ως συνοδεία του χορού, και θα παίζονταν συνήθως σε γιορτές όπως γάμοι, βαφτίσια και πανηγύρια. Ένα άλλο μέρος του ρεπερτορίου αποτελείται από αστικά τραγούδια, συχνά επηρεασμένα από τη μουσική της Μικράς Ασίας, ενώ ένα άλλο τμήμα της από τραγούδια της τάβλας γνωστά ως «ριζίτικα» με προέλευση τις ορεινές περιοχές της Δυτικής επαρχίας Χανίων. Τα τραγούδια αυτά ερμηνεύονταν συνήθως γύρω από ένα τραπέζι, χωρίς τη συνοδεία οργάνων, από έναν τραγουδιστή ο οποίος ξεκινούσε τη μελωδία, ενώ στη συνέχεια όλοι οι άλλοι συμμετέχοντες επαναλάμβαναν χορωδιακά αυτό που είχε τραγουδήσει ο πρώτος.

Ακόμα και σήμερα είναι δυνατόν να βιώσει κανείς την Κρητική μουσική μέσα στο «παραδοσιακό» της περιβάλλον, ωστόσο αυτό γίνεται όλο και πιο σπάνιο. Η ίδια η Κρήτη είναι μια κοινωνία που αλλάζει με εξαιρετικά γοργούς ρυθμούς, μέσα στην οποία η μεγάλη πλειοψηφία των ανθρώπων ενδιαφέρεται έντονα να συμμετέχει πλήρως στην όλο και πιο πολύπλοκη σύγχρονη πραγματικότητα, ενώ ταυτόχρονα ενδιαφέρεται εξίσου για την επιβίωση και τη δημιουργική ανάπτυξη των παραδόσεών της. Τις τελευταίες δεκαετίες έχουν προκύψει πολύ έντονα αμφιλεγόμενα θέματα που συζητιούνται από ανθρώπους τόσο σε πανεπιστημιακές αίθουσες όσο και στα καφενεία και που έχουν να κάνουν με το αν η παράδοση είναι απλώς ένα ενθύμιο του παρελθόντος το οποίο έχουμε την υποχρέωση να φρουρούμε και να διατηρούμε, ή αν αποτελεί μια δυναμική και δημιουργική διαδικασία η οποία έχει άμεση σχέση με το παρόν. Το γεγονός αυτό και μόνο είναι μια ξεκάθαρη ένδειξη ότι η μουσική παράδοση της Κρήτης είναι ακόμα πολύ ζωντανή και ότι οι ίδιοι οι άνθρωποι του νησιού δεν θα ήθελαν καθόλου να τη δουν να υποβαθμίζεται στη θέση μουσειακού αντικειμένου, αλλά ούτε και να απογυμνώνεται από την ταυτότητά της μέσα από τους κοινούς παρονομαστές της σύγχρονης παγκόσμιας pop κουλτούρας.

Τις τελευταίες δεκαετίες πολλοί μουσικοί στην Κρήτη έχουν πειραματιστεί με διάφορους τύπους ενορχήστρωσης, ενώ πολλές φορές έχουν εισάγει νέα όργανα από άλλες πηγές και γενικώς έχουν μια πολύ πιο ανοιχτή προσέγγιση στην παραδοσιακή τους μουσική από ότι θα μπορούσε να γίνει αποδεκτή παλιότερα. Κάποια από αυτά τα πειράματα έγιναν αποδεκτά, κάποια άλλα προκάλεσαν ανάμεικτες αντιδράσεις, ενώ άλλα έχουν απορριφθεί εντελώς. Αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό, αφού δεν είναι όλα τα πειράματα επιτυχή ούτε μπορούν να γίνουν άμεσα αποδεκτές όλες οι νέες ιδέες. Είναι ωστόσο πολύ σημαντικό ότι γενικώς η παραδοσιακή μουσική διατηρεί τη διάστασή της ως ζωντανή τέχνη και ότι δεν αντιμετωπίζεται ως φολκλορικό τεχνούργημα το οποίο καλούμαστε απλώς να μιμηθούμε. Το γεγονός ότι οι σύγχρονοι Κρητικοί μουσικοί είναι πρόθυμοι να επωμιστούν όλο το αναπόφευκτο ρίσκο που εμπλέκεται απαραίτητα στη διαδικασία της δημιουργικής τέχνης είναι από μόνο του εξαιρετικά ενθαρρυντικό και έχει πολύ μεγάλη σημασία για την εξασφάλιση της συνέχισης μιας πραγματικά ζωντανής παράδοσης".
(…)
Ross Daly
Χουδέτσι, 23 Φεβρουαρίου 2004
(από το cd “Ross Daly – μουσική της Κρήτης, FM Records 1697”)

Τετράδιο των ερώτων: Encardia

Ήθελα να κλείσω το ρημαδο-blog για διακοπές, αλλά οι ωραίοι άνθρωποι και τα τραγούδια τους δεν μ' αφήνουν. Ένα post για τους Encardia που θα μεγαλώνει καθώς θα περνούν οι ήσυχες μέρες του Αυγούστου. Ένα προκαταβολικό "ευχαριστώ" στην Αναστασία Δουλφή, τον Κώστα Κωνσταντάτο, τον Βαγγέλη Παπαγεωργίου, τον Γιώργο Θεοδωρακάκο, τον Μιχάλη Κονταξάκη, την Γιάννα Χαμαλέλη και την Κωνσταντίνα Καλκάνη που ένα βράδυ στην Ερμούπολη έδειξαν με τις μουσικές και τους χορούς τους τ' αστέρια. Κι αν δεν με πιστεύετε, κλείστε τα μάτια σας και ακούστε το επόμενο παραδοσιακό, Γκρεκάνικο τραγούδι ερμηνευμένο από τους Encardia με την προσθήκη του Νίκου Πορτοκάλογλου. Agapi mou fidella protini - Αγάπη μου πιστή, πρώτη. Γι' αυτήν, λοιπόν.

Δεν ξέρω αν είναι δείγμα υγείας ή κρίσης, όμως τρία από τα πιο ενεργά συγκροτήματα στην Ελλάδα σήμερα (Ενκαρδία, Λοκομόντο, Αλ Μαχάμπα) ασχολούνται με μουσική που έρχεται έξω από τα σύνορα. Βεβαίως και η μουσική δεν έχει σύνορα, και εξάλλου γιατί να ψάχνουμε τι είναι ελληνικό και τι όχι; Όλα μπερδεύονται γλυκά στο τραγούδι, χώρες, γλώσσες, έρωτες, και ευτυχώς η ελληνική σκηνή συνεχίζει να χωνεύει δημιουργικά τα πιο ετερογενή μουσικά ρεύματα. Ως πότε όμως θα κυριαρχούν οι μοναχικές διαδρομές; Ως πότε θα μας ξελασπώνουν συγκροτήματα που κινούνται έξω από τις γραμμές του mainstream; Γιατί ξεμείναμε από παρέες και συλλογικότητες; Μέχρι να βρούμε απάντηση, ας χαζέψουμε την πανέμορφη φωνή της γλυκύτατης Αναστασίας πλάι στη θρυλική μορφή του Γκρεκάνικου τραγουδιού, τον Ρομπέρτο Λίτσι. Η πιστότητα του ήχου και η απόδοση φωνών και οργάνων αγγίζει το τέλειο, και μιλάμε για μια ζωντανή εμφάνιση. Is oria mu.

Τα τραγούδια που τραγουδούν οι Encardia εκπέμπουν έρωτα. Έναν έρωτα αυθόρμητο, αισθησιακό και ταυτόχρονα αθώο. Στο βίντεο-κλιπ της γνωστής, ανέμελης Pizicarella συναντάμε όλα αυτά, και κάτι παραπάνω. Ανθρώπους που χορεύουν παρέα, μαζί, μικρά παιδάκια και αγαπημένα ζευγαράκια, χωρίς ενοχές και χωρίς την αμηχανία και την αυταρέσκεια που εκφράζουν ολοένα και περισσότερο οι διασκεδάσεις των ανθρώπων. Ε, δεν είναι και μικρό πράγμα αυτό.

Στη σκηνή μιας χώρας όπου το πιο σύντομο ανέκδοτο είναι ο όρος "διεθνής καριέρα" (είχαμε μείνει στη Βίσση, δεν ξέρω ποιος έχει σειρά...), οι Encardia έχουν την ευχέρεια να παρουσιάζονται σε διεθνή φεστιβάλ με 150.000 άτομα από κάτω, όπως το τριήμερο φεστιβάλ "Νύχτες του Τάραντα" στη Νότιο Ιταλία. Και οι υπόλοιποι, τα καλά παιδιά των ΜΜΕ και των μάνατζερς με τις ηχογραφήσεις στα ξένα στούντιο και τις μετακλήσεις έθνικ αστέρων ας πάνε να κουρεύονται... εδώ μιλάει η μουσική των λαών όπου δεν έχουν θέση τα φούμαρα και οι δημόσιες σχέσεις. Εδώ μιλάει η μουσική των λαών. Pizzica di San Vito.

Οι Encardia δεν θα ήταν αυτό που είναι χωρίς το "Χορό της Θάλασσας". Μπερδευτήκατε; Μιλάμε φυσικά για το "Ballo del Mare", το χορευτικό συγκρότημα που συνοδεύει μόνιμα τους Encardia στις δημόσιες εμφανίσεις τους. Απαρτίζεται από την Κωνσταντίνα Καλκάνη και τη Γιάννα Χαμαλέλη, δύο αιθέριες υπάρξεις που μοιάζουν να ήρθαν στον κόσμο από ένα παραμύθι. Για την ακρίβεια, γεννήθηκαν σε έναν δάσος με πλατάνια και αηδόνια και μαυροκόκκινες νεράιδες. Κάποτε, μια κακιά αράχνη ταραντούλα τις τσίμπησε καθώς λούζονταν στη λίμνη. Ευτυχώς, ο καλός μάγος του δάσους τις γιάτρεψε με τα μαγικά του φίλτρα, αλλά ζήτησε και μια χάρη: να έρθουν στην πόλη και να κάνουν τους ανθρώπους χαρούμενους χορεύοντας και διδάσκοντας ταραντέλα. Και τα κορίτσια δεν του χάλασαν το χατίρι. Ballo del Mare, μαζί με τους Encardia - και τον Φοίβο Δεληβοριά - στο Κηποθέατρο Παπάγου. "Δώσε φώτα, δώσε φώτα, δώσε φώτα, δώσε φώτα!".

Έχοντας ήδη φύγει γι' αλλού από τη συναυλία των Encardia στο φεστιβάλ της Άνω Σύρου, τα Μ.Π. κλείνουν το μαγαζί και πάνε για κάνα μπάνιο. Αρχίσαμε με ευχαριστίες, ας τελειώσουμε και μ' αυτές. Αν πετύχετε τον μάγο που έφερε τις μελωδίες και τους χορούς των Encardia και Ballo del Mare στις πόλεις των ανθρώπων, πείτε του ένα "ευχαριστώ" κι από μένα. Αν πάτε προς Ερμούπολη και πετύχετε την Ειρήνη και την Κάτια που με πήγαν σηκωτό στη συναυλία με το θρυλικό άσπρο Volkswagen των Ντιούκς - από άλλο ανέκδοτο ειν' τούτο -, πείτε τους άλλο ένα "ευχαριστώ". Τα υπόλοιπα τον Σεπτέμβρη, με ακόμα περισσότερες μουσικές ριγμένες χωρίς λόγο και αιτία στον απέραντο ωκεανό του διαδικτύου.

Ηρακλής Οικονόμου

όμως δεν ξέρω ποιο στενό να πάρω

...οι γειτονιές δεν είναι γειτονιές.

Καλό Αύγουστο.

Για το "Ζήτω τα λαϊκά κορίτσια" του Παντελή Αμπαζή

ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΑΜΠΑΖΗΣ
ΖΗΤΩ ΤΑ ΛΑΪΚΑ ΚΟΡΙΤΣΙΑ (2CD)
MBI

ΣΥΜΜΕΤΕΧΟΥΝ: ΓΕΡΑΣΙΜΟΣ ΓΕΝΝΑΤΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΓΙΟΚΑΡΙΝΗΣ, ΦΟΙΒΟΣ ΔΕΛΗΒΟΡΙΑΣ, ΜΙΧΑΛΗΣ ΕΜΙΡΛΗΣ, ΠΑΝΤΕΛΗΣ ΘΑΛΑΣΣΙΝΟΣ, ΚΩΣΤΑΣ ΚΟΚΛΑΣ, ΛΑΥΡΕΝΤΗΣ ΜΑΧΑΙΡΙΤΣΑΣ, ΜΙΧΑΛΗΣ ΜΗΤΡΟΥΣΗΣ, ΠΑΝΟΣ ΜΟΥΖΟΥΡΑΚΗΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΜΠΟΣΤΑΝΤΖΟΓΛΟΥ,ΣΑΚΗΣ ΜΠΟΥΛΑΣ, ΓΙΑΝΝΗΣ ΝΤΟΥΝΙΑΣ, ΛΑΚΗΣ ΠΑΠΑΔΟΠΟΥΛΟΣ, ΔΗΜΗΤΡΗΣ ΠΟΥΛΙΚΑΚΟΣ, ΡΕΝΟΣ ΧΑΡΑΛΑΜΠΙΔΗΣ


Ο Παντελής Αμπαζής εμφανίστηκε το 1996 με τον δίσκο «Παντελώς Χειροποίητα». Ακολούθησαν κάποια τραγούδια για τον Πέτρο Γαϊτάνο και η «Ανώτατη Ζαμπετική» πάνω σε ανέκδοτες μελωδίες του Γιώργου Ζαμπέτα. Ο νέος διπλός δίσκος του περιέχει 13 τραγούδια, εκ των οποίων ένα ανέκδοτο του Ζαμπέτα και δύο του Λογό (Γιάννη Λογοθέτη). Ο Αμπαζής υπογράφει στίχους και/ή μουσική στα άλλα δέκα, εκ των οποίων δύο σε μουσική Μωυσή Ασέρ και ένα σε μουσική Γιάννη Γιοκαρίνη. Ως κορυφαίο, διαλέγω το βαρύ "Είμαι μάγκας και γουστάρω" σε στίχου του αείμνηστου Άκου Δασκαλόπουλου και ερμηνεία Γιάννη Ντουνιά. Παρά τους πολλαπλούς συντελεστές, τα τραγούδια ακούγονται ως μια ενότητα (με εξαίρεση το τηλεοπτικό "Ελλάς το μεγαλείο σου"), κυρίως λόγω της προσεγμένης και ομοιογενούς ενορχήστωσης, στην οποία εξέχουσα θέση κατέχουν τα πνευστά. Η ορχήστρα είναι πολυπληθής και με δυνατά ονόματα (Τατασόπουλος, Βαβάτσικας, κ.α.). Και οι στίχοι είναι ευφυείς χωρίς να γίνονται εξυπνακίστικοι, και προπάντων τραγουδιούνται. Μέσα στην επιθεωρησιακή διάστασή τους, ο ακροατής θα ανακαλύψει ένα χιούμορ με σοβαρότητα και μια μαγκιά με αιτία.

Μία ένστασή μου αφορά τις πολλαπλές μουσικές παραπομπές στον Ζαμπέτα. Οι επιρροές στη μουσική είναι θεμιτές, αλλά πρέπει να εγκολπώνονται υπόγεια και να αναπλάθονται, και όχι να αναπαράγονται στερεοτυπικά. Μια άλλη ένσταση αφορά το 2ο CD, το οποίο δεν έχει εμφανή λόγο ύπαρξης. Το ομώνυμο τραγούδι του δίσκου δεν δικαιολογεί την έκδοσή του σε εφτά (7!) διαφορετικές ρυθμικές και ερμηνευτικές εκδοχές. Δωράκι προς το κοινό, ή σουξέ με το ζόρι; Συνολικά πάντως, ο νέος δίσκος του Αμπαζή είναι ευχάριστος και αντι-συμβατικός. Και, απηυδισμένος από το μοντέλο της ψαγμένης και από-ερωτικοποιημένης γυναίκας, προσυπογράφω το ηθικό δίδαγμα: «Ζήτω τα λαϊκά κορίτσια»!

Ηρακλής Οικονόμου

(Περιοδικό ΔΙΦΩΝΟ - "Νέες Κυκλοφορίες")

Για το "Στο δρόμο" του Ηρακλή Κοντού & των Αργοναυτών

ΗΡΑΚΛΗΣ ΚΟΝΤΟΣ & ΟΙ ΑΡΓΟΝΑΥΤΕΣ
ΣΤΟ ΔΡΟΜΟ
ΜΕΤΡΟΝΟΜΟΣ

Έρχομαι από μακριά / και μακριά θα πάω / δεν ζητιανεύω τη δραχμή σας συμπολίτες / μόνο την καλησπέρα σας ζητάω. Από το πρώτο τραγούδι, τον πρώτο στίχο, το πρώτο μέτρο, το cd «Στο Δρόμο» προϊδεάζει για τα δύο κύρια χαρακτηριστικά του: την αβίαστη, πηγαία μελωδικότητά του και την καίρια αλλά ταυτόχρονα λιτή στιχουργική του. Και τα δύο αυτά στοιχεία λείπουν τόσο πολύ από το τραγούδι, και ο συνονόματος Ηρακλής Κοντός και οι συνεργάτες του φαίνεται να τα διαθέτουν άφθονα. Δεν είναι και λίγο αυτό… καθώς σήμερα ένα τραγούδι που μπορεί να τραγουδηθεί και να γίνει αντιληπτό, που μπορεί να αγγίξει δηλαδή, θεωρείται περίπου ως έγκλημα από τους μονίμως προβληματισμένους αλλά δίχως μελωδίες, φλύαρους καλλιτέχνες μας.

Πέρα από την υψηλή αλλά ταυτόχρονα προσβάσιμη τέχνη του Κοντού με μικρά διαμάντια όπως «Το τραγούδι της μάνας» και η «Γλυκειά συνήθεια», δεν λείπουν και οι εκπλήξεις από το δίσκο. Όπως η επανεκτέλεση του αριστουργηματικού «Από έρωτα πεθαίνουν τα κλαριά» του Γιάννη Γλέζου σε ποίηση Φεντερίκο Γκαρσία Λόρκα με τη φωνή του Βασίλη Λέκκα. Όπως το ομώνυμο «Στο δρόμο» σε στίχους και μουσική του Πάνου Κατσιμίχα. Όπως η συμμετοχή του Παντελή Θαλασσινού στην ερμηνεία της «Αμοργού». Όμως, τίποτε από όλα αυτά δεν θα μπορούσε να σταθεί χωρίς τις πολύ καλές ενορχηστρώσεις του δίσκου (με πυρήνα τις κιθάρες και τη φυσαρμόνικα), τις περισσότερες απ’ τις οποίες υπογράφει ο Δημήτρης Μαρινόπουλος. Πρόκειται για το έτερο μέλος του συγκροτήματος «Αργοναύτες», οι οποίοι πρωτοεμφανίστηκαν δισκογραφικά το 2005. Συνολικά, έχουμε εδώ 12 τραγούδια συν ένα μαγευτικό ορχηστρικό («Δονούσα») συν μία αυτοσχεδιαστική εισαγωγή («Αμοργός»), τα οποία θα συγκινήσουν τους νοσταλγούς του καλού ελληνικού τραγουδιού, παραπέμποντας ευθέως στις καλύτερες στιγμές του.

Ηρακλής Οικονόμου

(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Συνέντευξη με τον Γιώργο Σταθόπουλο

"ΤΟ ΤΡΕΝΟ ΤΗΣ ΠΑΡΑΚΜΗΣ ΠΑΕΙ ΠΑΝΤΟΥ"

Ο ΓΙΩΡΓΟΣ ΣΤΑΘΟΠΟΥΛΟΣ ΓΙΑ ΤΟ ΕΡΓΟ ΤΟΥ ΚΑΙ ΤΗ ΣΧΕΣΗ ΜΟΥΣΙΚΗΣ ΚΑΙ ΖΩΓΡΑΦΙΚΗΣ

τη συνέντευξη έλαβε ο Ηρακλής Οικονόμου
(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΔΙΦΩΝΟ, τ. 159, Μάρτιος 2009)

Το όνομα του Γιώργου Σταθόπουλου έχει συνδεθεί ιστορικά με την ακμή του εικαστικού εξώφυλλου στην Ελλάδα. Μόνιμος συνεργάτης του Μάνου Χατζιδάκι, ο Σταθόπουλος φιλοτέχνησε και εξώφυλλα δίσκων άλλων μεγάλων δημιουργών: Θεοδωράκης, Μαμαγκάκης, Κουγιουμτζής, Γρηγορίου, Ξαρχάκος, Μαρκόπουλος, Χάλαρης και άλλοι! Ευτυχώς, συνεχίζει και σήμερα απτόητος να κοσμεί νέες κυκλοφορίες. Στα πλαίσια ενός αφιερώματος για τη σχέση ζωγραφικής και μουσικής στα εξώφυλλα των δίσκων για το περιοδικό «Δίφωνο», μιλήσαμε με τον διακεκριμένο Έλληνα ζωγράφο για τη δική του σχέση με τη μουσική, και για το φαινόμενο των εικαστικών εξωφύλλων στους δίσκους.

Οι ανέκδοτες φωτογραφίες με τον Μάνο Χατζιδάκι προέρχονται από το αρχείο του Γιώργου Σταθόπουλου, τον οποίον και ευχαριστούμε θερμά για την ευγενική παραχώρηση.

 

Πώς και από ποιόν άρχισε η συνύπαρξη των ζωγράφων με την ελληνική μουσική;

Ο πρώτος μουσικός εν Ελλάδι που καθιέρωσε ζωγραφικά εξώφυλλα με το "έτσι θέλω", γιατί είχε τη δύναμη να το κάνει, ήταν ο Μάνος Χατζιδάκις. Οι προηγούμενοι έβαζαν συνήθως μια φωτογραφία, γιατί ήθελαν να διαφημίσουν τη φυσιογνωμία τους. Ο Χατζιδάκις άλλαξε όλη την πρακτική με τον Μόραλη, τον Τσαρούχη, τον Νικολάου, και μετά με τους νεώτερους.

Η γνωριμία σας με τον Χατζιδάκι πώς έγινε;

Εγώ ήμουν φίλος με τον σκηνοθέτη Δημήτρη Βερνίκο, και μέσω αυτού γνώρισα τον Μάνο. Όταν όμως έγινε η γνωριμία μας, εκείνος έφυγε για την Αμερική, και όταν επέστρεψε άρχισε η συνεργασία μας.

Έχετε κάνει εξώφυλλα για πολλούς δίσκους. Κρατάτε αρχείο του έργου σας;

Όχι, δεν έχω αρχείο και δεν πιστεύω στα αρχεία. Είμαι άλλης σχολής. Ό,τι τελειώνει, τελειώνει, και πάμε στο επόμενο. Δεν ζω με αναμνήσεις. Επειδή μ' αρέσει κάθε μέρα να φτιάνω καινούργια πράγματα, τα προηγούμενα τα έχω ήδη ξεχάσει. Μπορεί να επαναλαμβάνω πράγματα, γιατί κάπου τα ίδια πράγματα κάνουμε σε όλη μας τη ζωή, δεν κάνουμε κάτι καινούργιο. Βέβαια, κάθε φορά έχουμε την εντύπωση ότι κάνουμε κάτι καινούργιο, ενώ δεν υπάρχει καινούργιο. Ειδικά στη ζωγραφική έχουν γίνει όλα. Η τέχνη δεν είναι σαν την επιστήμη που εξελίσσεται. Για να βγει ένας άλλος Χατζιδάκις, μπορεί να περάσουν άλλα διακόσια χρόνια.

Τι ήθελε ο Χατζιδάκις να πετύχει μέσα από αυτή την καινοτομία;

Ο Μάνος ήταν ένας σπουδαίος άνθρωπος, ένα μυαλό μοναδικό. Έβλεπε πολύ μακριά. Εγώ δύο ανθρώπους έχω θαυμάσει στη ζωή μου: τον Γκάτσο και τον Χατζιδάκι. Ο Μάνος ήθελε να δώσει μια εικόνα στο μουσικό έργο, δεν περιοριζόταν μόνο στον στίχο και τη μουσική αλλά ήθελε και το αμπαλάζ να είναι σημαντικό. Δεν λέω ότι ό,τι έκανα ήταν σημαντικό, τις αγωνίες του Χατζιδάκι περιγράφω. Δεν ήθελε να βάλει τη φάτσα του. Σου έδινε μια εικαστική εικόνα, την οποία θεωρούσε πιο σημαντική από μια φωτογραφία.

Εσείς πώς το κρίνετε αυτό ως δημιουργός;

Μου αρέσει πιο πολύ να παίρνω ένα δίσκο του Χατζιδάκι και βλέπω το έργο του Τσαρούχη στο εξώφυλλο, παρά έναν άλλο δίσκο με τη φυσιογνωμία ενός τραγουδιστή. Σήμερα βλέπουμε τα σώματα ωραίων γυναικών χωρίς περιεχόμενο. Εσείς τι θα προτιμούσατε σήμερα;

Συμφωνώ. Το κοινό της εποχής πώς υποδέχθηκε αυτό το ρεύμα;

Εδώ είναι το περίεργο και το σπουδαίο. Όταν εμείς είμαστε νέοι, είχαμε μεγάλη αγωνία να πάρουμε το καινούργιο έργο που έβγαινε στις βιτρίνες, ανεξάρτητα από το εξώφυλλο. Ο δίσκος του Χατζιδάκι, του Θεοδωράκη, του Ξαρχάκου, του Σαββόπουλου ήταν γεγονός πριν καν βγει. Είχαμε λαχτάρα να δούμε το εξώφυλλο και να ακούσουμε το δίσκο, τα περιμέναμε με αγωνία. Σήμερα δεν μας ενδιαφέρει, δεν ακούμε, και γι' αυτό δεν πουλάνε οι δίσκοι, δεν φταίει μόνο το ίντερνετ γι' αυτό. Τότε τα δύο μεγάφωνα και το πικάπ ήταν ιερά πράγματα μέσα στο σπίτι.

Εκτός από τον Χατζιδάκι, ποιοι άλλοι λόγοι συνέβαλλαν στην άνοδο του κινήματος;

Ο Χατζιδάκις είχε το κύρος να επιβάλλει κάποια πράγματα. Εκτός απ' αυτόν όμως, ήταν και η εποχή έτοιμη να δεχτεί αυτά τα πράγματα. Σήμερα οι εταιρείες έχουν ένα γραφίστα και τυπώνει τα γράμματα. Πολύ σπάνια ζητάει ένας μουσικός εξώφυλλο από έναν ζωγράφο.

Πότε φτάσαμε στην παρακμή του φαινομένου;

Το τρένο της παρακμής δεν περνάει μόνο από τα εξώφυλλα, πάει παντού. Όταν σημερα ένα cd δεν ξεπερνάει τα 5.000 αντίτυπα, πώς θα καλύψει το κόστος του τυπογραφείου; Πάντα θα υπάρχουν προικισμένοι άνθρωποι, αλλά είναι ανάγκη ο πολίτης, ο λαός, να ζητάει τις δημιουργίες του. Ο λαός αποφασίζει τι θέλει κάθε φορά, και οι ανάγκες του καθορίζουν την αξία του καλλιτέχνη. Ποιος διαβάζει σήμερα ποίηση; Όλα τα βιβλία μπεστ-σέλλερ είναι πλέον παραμύθια που τα διαβάζεις για να περνάς την ώρα σου.

Χρονικά, που τοποθετείται το φαινόμενο που συζητάμε;

Μετά τον πόλεμο, έχουμε πνευματική ακμή στην Ελλάδα η οποία κρατάει περίπου μέχρι το '80, σε όλους τους τομείς: στην ποίηση, στη μουσική, στον κινηματογράφο. Μετά ήρθε ο απότομος πλουτισμός. Οι Έλληνες αγόρασαν αυτοκίνητα, έκαναν μοντέρνα σπίτια, και άρχισαν να διεκδικούν έναν άλλο τρόπο ζωής. Έφυγαν αυτοί, και έφυγαν και οι καλλιτέχνες. Πάντα ο εύκολος πλουτισμός φέρνει παρακμή. Ακόμα κάνω εξώφυλλα, πέρυσι έκανα ένα του Ξαρχάκου, αλλά αυτά είναι οι εξαιρέσεις του κανόνα.

Για έναν άσχετο στα εικαστικά όπως εγώ...

Τι εννοείς; Δεν υπάρχει άσχετος στην τέχνη. Ό,τι δικαίωμα έχεις εσύ πάνω στην τέχνη, έχει και κάποιος που έχει σπουδάσει ζωγραφική. Αυτό είναι το μεγαλείο της τέχνης: ότι ανήκει σε όλους, φτωχούς και πλούσιους, αγράμματους και μορφωμένους. Μπορεί να μην δικαιούσαι ένα ακριβό αυτοκίνητο επειδή δεν βγάζεις τα ανάλογα χρήματα. Αυτό όμως που δικαιούσαι είναι ένα καλό τραγούδι, και αυτό δεν μπορεί να στο στερήσει κανείς. Δεν χρειάζεται κόστος για να εισπράξεις μια καλλιτεχνική συγκίνηση. Θα πας στην Πινακοθήκη, θα πας σε ένα μουσείο, θα ακούσεις ένα τραγούδι από το ραδιόφωνο. Και η τέχνη λειτουργεί διαφορετικά στον καθένα, ο καθένας εισπράττει μια διαφορετική συγκίνηση ανάλογα με τη ψυχή και το μυαλό του.

Ωραία διόρθωση, σας ευχαριστώ! Βέβαια, ξέχασα τώρα την ερώτηση που ήθελα να κάνω...Αλήθεια, η νεότερη γενιά ζωγράφων πώς σας φαίνεται; Ο Ρόκος, ας πούμε;

Πάρα πολύ ωραίοι. Έχω δεί δύο εξώφυλλα του Στέφανου Ρόκου, σε δίσκους του Λεοντή και του Φοίβου Δεληβοριά. Γενικά υπάρχουν ταλαντούχα παιδιά, όμως το σύστημα δεν τους ευνοεί. Και όταν λέω σύστημα, δεν εννοώ την πολιτεία αλλά τον λαό, ο οποίος δεν ενδιαφέρεται. Άξιοι άνθρωποι πάντα θα υπάρχουν. Η τέχνη όμως προοδεύει όταν γίνεται ανάγκη του λαού, εκεί είναι το μεγαλείο. Δεν είναι τέχνη αυτή που ζει μέσα σε πέντε σαλόνια. Αν δεν καθιερωθεί στη συνείδηση του λαού, είναι νεκρή τέχνη. Δεν υπάρχει τέχνη χωρίς το βίωμα. Δεν χρειάζεται να ξέρεις τι λέει η Μερσέντες Σόσα στα τραγούδια της, στο αποκαλύπτει μέσα από την αναπνοή της. Σε συγκινεί γιατί το έχεις μέσα σου, το περιέχεις, και η τέχνη απλά στο αποκαλύπτει.

Πάμε λίγο και στο δικό σας έργο. Δίνατε έτοιμα έργα, ή κατά παραγγελία;

Και τα δύο. Το θέμα είναι καταρχήν το εξώφυλλο να είναι ωραίο, καλαίσθητο, αλλά να βρίσκετα και κοντά στη φιλοσοφία του μουσικού και του ποιητή.

Ποια διαδικασία ακολουθούσατε για τη δημιουργία των κατά παραγγελία έργων;

Άκουγα το έργο πριν βγει και προσπαθούσα να μπω στην ατμόσφαιρά του. Αν ήταν το έργο δραματικό, δεν θα ζωγράφιζα μια πεταλούδα. Την ατμόσφαιρα αποτύπωνα, όχι τη θεματολογία. Το εξώφυλλο του δίσκου δεν το αντιμετώπισα σαν εικονογράφηση ενός παραμυθιού όπου "ο Γιαννάκης παίζει μπάλα" και έχουν ένα παιδάκι που κλωτσάει μια μπάλα. Το κρίσιμο πάντα για το εξώφυλλο ενός δίσκου είναι το τι εκπέμπει το έργο.

Σαν τέχνες, η ζωγραφική και η μουσική έχουν κάποια σχέση;

Όλες οι τέχνες έχουν κάποια σχέση, η γλώσσα διαφέρει. Η μουσική έχει τις νότες, η ποίηση τον λόγο, η ζωγραφική τα χρώματα και το σχέδιο. Οι τέχνες λένε τα ίδια πράγματα με διαφορετική γλώσσα.

Πολύς λόγος έχει γίνει για το θέμα της ελληνικότητας ως καλλιτεχνικό πρόταγμα. Χαρακτηρίζει η ελληνικότητα το έργο σας, και τι σημαίνει αυτό;

Όταν ένας άνθρωπος ζει σε έναν τόπο, τα βιώματά του δεν προέρχονται από αυτό τον τόπο; Άρα, το έργο του θα μεταφέρει την αίσθηση αυτού του τόπου, ο οποίος έχει τόσα πράγματα να μας δείξει -και δεν εννοώ αρχαία αγάλματα και ναούς. Εννοώ την αίσθηση του τόπου, τους ανθρώπους, τον αέρα, τα αρώματα, τα λουλούδια. Αυτός που ζει στη Λαπωνία έχει άλλα βιώματα που μπορεί να είναι και πιο σημαντικά, αλλά πάντως είναι τα δικά του.

Ποια ήταν η σχέση σας με τους εταιριάρχες;

Το προξενιό με τις εταιρείες το έκαναν ο Χατζιδάκις, και οι υπόλοιποι δημιουργοί γενικά. Αν άρεσε στο Χατζιδάκι αυτό που έκανα, ήταν τελειωμένη υπόθεση. Είχαν τέτοιο κύρος και τέτοια δύναμη οι καλλιτέχνες αυτοί που δεν διανοείτο ο Λαμπρόπουλος ή ο Πατσιφάς να διαφωνήσουν. Μόνο οι οικονομικές λεπτομέρειες ήταν προς διαπραγμάτευση, όχι οι καλλιτεχνικές. Οι άνθρωποι των εταιρειών είχαν παιδεία, δεν ήταν τυχαίοι ούτε ο Λαμπρόπουλος, ούτε ο Πατσιφάς. Βέβαια, όταν έκανα εξώφυλλα χωρίς τη μεσολάβηση του συνθέτη, τα πράγματα ήταν αλλιώς, καθώς ήμουν και μικρός όταν ξεκίνησα, 25-26 χρονών. Θα σου πω και κάτι για να γελάσεις. Μια φορά ο Πατσιφάς μου ζήτησε να του κάνω ένα εξώφυλλο, νομίζω για κάποια τραγούδια του Νερούντα. Κάνω το εξώφυλλο, το πάω στον Πατσιφά, το βλέπει και μου λέει: "Τι είναι αυτό; Βιάστηκες, βιάστηκες! Κάτσε δούλεψε να φτιάξεις κάτι καλύτερο". Σε τρεις μέρες πηγαίνω πίσω με το ίδιο εξώφυλλο...το βλέπει και λέει: "Αυτό είναι ωραίο, μπράβο! Έπρεπε να σου βάλω τις φωνές για να κάνεις ένα ωραίο εξώφυλλο!".

Τι έκανε διαχρονική αυτή τη σύνδεση μουσικής και ζωγραφικής στο ελληνικό τραγούδι;

Το περιεχόμενο των δίσκων έκανε διαχρονικά αυτά τα έργα, όχι το εξώφυλλο. Αν το μουσικό έργο δεν είναι καλό, και Πικάσσο να του βάλεις στο εξώφυλλο, δεν ζει. Αν το έργο είναι σημαντικό, δεν έχει ανάγκη από εξώφυλλο. Οι μουσικοί ήθελαν να είναι ωραίο το πακέτο που προσέφεραν, δεν σημαίνει όμως ότι μας είχαν και ανάγκη.

Εσείς τους είχατε; Υπήρξαν τα εξώφυλλα ένα μέσο διεύρυνσης του κοινού σας;

Βέβαια! Όλα αυτά βοηθάνε τον καλλιτέχνη σε όλα τα επίπεδα γιατί το εξώφυλλο βγαίνει στον κόσμο, κάνει γνωστό τον καλλιτέχνη σε ένα ευρύτερο κοινό, αλλά και γιατί προκαλούν τον καλλιτέχνη να βρει ιδέες και να φτιάξει κάτι καινούργιο. Όλα αυτά είναι μια αλληλουχία. Μην ξεχνάς τη λαϊκή παροιμία: "το αγώι ξυπνάει τον αγωγιάτη".

Κάποια από τα μουσικά έργα για τα οποία φιλοτεχνήσατε εξώφυλλα ήταν βαθιά πολιτικά. Του Χατζιδάκι ίσως με έναν έμμεσο τρόπο...

Καθόλου έμμεσο! Μην μπερδεύετε τα πολιτικά με τα κομματικά! Ένα έργο είναι πολιτικό όταν αναφέρεται στους πολίτες και καλλιεργεί το πνεύμα, την αισθητική και τις αξίες τους, και όχι όταν εξυπηρετεί κάποιο κόμμα. Πολιτικά είναι τα έργα που βρίσκονται πέρα από την τρέχουσα πολιτική. Και ο Χατζιδάκις ήταν ο πιο πολιτικός από όλους!

Ωραία! Αυτή η πολιτική διάσταση λοιπόν, πώς εκφράστηκε στο έργο σας;

Αν το έργο μου μεταφέρει τις αξίες ενός πολιτικού δημιουργού, τότε είναι και αυτό πολιτικό.

Η εκκλησία και η κυβέρνηση λογοκρίνουν τον Κώστα Γαβρά

Ούτε η Ακρόπολη, ούτε το Μουσείο της μας αξίζουν. Τέτοιος τόπος, τέτοια ιστορία, τέτοια ομορφιά, και μια κοινωνία ανάξια να ανταποκριθεί στο ελάχιστο σε όλα αυτά, ανάξια να τα εκτιμήσει και να σταθεί στο ύψος τους. Μου 'ρχεται στο νου το απόσπασμα του Καζαντζάκη...αν και θα ήθελα μαζί με τους Ρωμιούς να ξεπλυθεί και η οργανωμένη εκκλησία, καθώς και η κυβέρνησή της (μας)...

"Θάλασσα, χινοπωριάτικη γλύκα, φωτολουσμένα νησιά, διάφανο πέπλο από ψιλή βροχούλα που έντυνε την αθάνατη γύμνια της Ελλάδας. Χαρά στον άνθρωπο, συλλογίζουμαι, που αξιώθηκε, προτού πεθάνει, ν’ αρμενίσει το Αιγαίο.

Πολλές χαρές έχει ο κόσμος ετούτος – γυναίκες, φρούτα, ιδέες· μα να ’ναι χινόπωρο τρυφερό και να σκίζεις το πέλαο ετούτο, μουρμουρίζοντας τ’ όνομα του κάθε νησιού, θαρρώ δεν υπάρχει χαρά που να βυθίζει περισσότερο την καρδιά του ανθρώπου στην Παράδεισο.

Πουθενά αλλού δεν μετατοπίζεσαι τόσο γαληνά και πιο άνετα από την αλήθεια στ’ όνειρο· τα σύνορα αραιώνουν και τα κατάρτια και του πιο σαράβαλου καραβιού πετούν βλαστούς και σταφύλια· αλήθεια, εδώ, στην Ελλάδα, το θάμα είναι ο σίγουρος ανθός της ανάγκης.

Κατά το μεσημέρι η βροχή είχε σταματήσει, έσκισε ο ήλιος τα σύννεφα και πρόβαλε δροσερός, τρυφερός, νιολουσμένος και κανάκιζε με τις αχτίδες του τ’ αγαπημένα νερά και χώματα.

Στεκόμουν στην πλώρα και περιχαιρόμουν, ως την άκρα του ουρανοθάλασσου, το θάμα· και μέσα στο βαπόρι οι τετραπέρατοι Ρωμιοί, τα μάτια τ’ αρπαχτικά, τα ψιλικατζίδικα μυαλά, οι μικροπολιτικοί καβγάδες, ένα ξεκουρδισμένο πιάνο, τίμιες φαρμακερές κυράτσες, μοχθηρή, μονότονη επαρχιώτικη μιζέρια. Σου ερχόταν να πιάσεις το βαπόρι από τις δυο άκρες, να το βουτήξεις στη θάλασσα, να το τινάξεις καλά καλά, να φύγουν όλα τα ζωντανά που το μολεύουν – άνθρωποι, ποντίκια, κορέοι – και να το ανεβάσεις πάλι απάνω στα κύματα, αδειανό και φρεσκοπλυμένο".
Νίκος Καζαντζάκης, Βίος και Πολιτεία του Αλέξη Ζορμπά.

Για την ιστορία, παραθέτω αποσπάσματα από την ανακοίνωση του Κώστα Γαβρά - δυστυχώς πουθενά δεν αναπαράγεται ολόκληρη, μέχρι κι αυτή "λογοκρίθηκε" και κουτσουρεύτηκε από τους δημοσιογράφους -μαζί με την απαίτηση έστω και τώρα, κατόπιν εορτής, οι χουντο-λογοκριτές του Γαβρά να ανακαλέσουν την απαράδεκτη απόφασή τους. Κυβερνο-Παπαδο-Ταλιμπάν με την κακιά σκουριά, κάτω τα ξερά σας από το έργο του Γαβρά και από τα μάρμαρα της Ακρόπολης. Ανάθεμα κι αν καταλάβατε τίποτε απ' αυτά...

ηρ.οικ.

-----

"Βρίσκω πολύ λυπηρό και απαράδεκτο για την Ελλάδα, μια χώρα που είναι και μέλος της Ευρωπαϊκής Ενωσης, αυτό που συνέβη: το να υποκύψει δηλαδή η Πολιτεία στις πιέσεις εκπροσώπων της Εκκλησίας και να προβεί σε αυτήν την πράξη παρέμβασης σ' ένα φίλμ που αναφέρεται σε ιστορικά γεγονότα. Ο,τι απεικονίζεται σε αυτό το μικρό φίλμ είναι ιστορικά αποδεδειγμένο. Αναφέρεται στις καταστροφές που έχει υποστεί ανά τους αιώνες το μνημείο, από τους ανθρώπους. Οι πρώτοι χριστιανοί έκαναν αρκετές καταστροφές στα μνημεία και στα γλυπτά για διάφορους λόγους, ορισμένες φορές επειδή απλώς τους είχε σκανδαλίσει η γύμνια των αγαλμάτων. Η ιδέα του φιλμ ήταν να διατρέξουμε τις καταστροφές που έχει υποστεί το μνημείο από το ανθρώπινο χέρι για να φτάσουμε και στη μέγιστη καταστροφική πράξη του Ελγιν. Τα σημαντικότερα προβλήματα που αντιμετώπισε, άλλωστε, το μνημείο ήταν από τους ανθρώπους. Αν δεν υπήρχαν αυτές οι καταστροφικές παρεμβάσεις ίσως η Ακρόπολη να είχε παραμείνει όπως ήταν στην εποχή του Περικλή, πριν από 2.500 χρόνια. Οσο για τις αντιδράσεις των εκπροσώπων της Εκκλησίας, δεν με ξαφνιάζουν. Η Εκκλησία αρνείται πάντοτε την πραγματικότητα, για να σώσει το δόγμα της. Νόμιζα ότι η Ελλάδα είχε ξεφύγει απ' όλες αυτές τις μικρότητες... Λυπάμαι πολύ!

(...)

Σκοπός μου ήταν να δείξω - βασιζόμενος σε αναμφισβήτητα ιστορικά γεγονότα - ότι η 'σταδιακή συρρίκνωση' του Παρθενώνα δεν πρέπει να αποδοθεί σε τυχόν φθορές μέσα στο χρόνο ή σε ενδεχόμενες αδυναμίες της κατασκευής του αλλά αντίθετα οφείλεται στον φανατισμό των ανθρώπων καθώς και στην βαρβαρότητα των διαδοχικών εισβολέων, χωρίς να ξεχνά κανείς τις ασύστολες λεηλασίες του λόρδου Έλγιν, πρέσβη της Μεγάλης Βρετανίας. Στη σκηνή που κόπηκε βλέπουμε μερικούς 'βανδάλους παλαιοχριστιανούς' να καταστρέφουν τα γλυπτά που κοσμούσαν το αέτωμα του ναού θεωρώντας τα είδωλα και αναπαραστάσεις ακολασίας. Φαίνεται ότι ο ελληνικός κλήρος ζήτησε στη Διοίκηση του Μουσείου της Ακρόπολης όπου προβάλλεται η ταινία να κόψει αυτή τη σκηνή. Η ιστορία επαναλαμβάνεται : οι θρησκόληπτοι που άλλοτε ακρωτηρίαζαν τα αγάλματα, σήμερα επεμβαίνουν και κόβουν τις εικόνες. Το πεδίο των λογοκριτών εμπλουτίσθηκε με ανώτερους δημοσίους λειτουργούς των οποίων το καθήκον είναι η προστασία της Δημοκρατίας. Οι νόμοι που προστατεύουν τα Πνευματικά Δικαιώματα των Δημιουργών ( Droits d'Auteur) απαγορεύουν ρητά οποιαδήποτε αλλαγή σε μία κινηματογραφική ταινία χωρίς τη συγκατάθεση του σκηνοθέτη.

(...)

Θέλω να κάνω σαφές το εξής: ο κύριος σκοπός της ταινίας μου είναι να αποδειχθεί ότι ο λόρδος Eλγιν κατέστρεψε μέρος του ναού και έκλεψε τα αγάλματά του για κερδοσκοπικούς λόγους : ο αγοραστής - δηλαδή ο κλεπταποδόχος - ήταν το αγγλικό κράτος. Τα αγάλματα αποτελούν αναπόσπαστο στοιχείο του Παρθενώνα".

ΚΩΣΤΑΣ ΓΑΒΡΑΣ

Για το "Οι Βωξ τραγουδούν Γιάννη Μαρκόπουλο"

ΒΩΞ
ΟΙ ΒΩΞ ΤΡΑΓΟΥΔΟΥΝ ΓΙΑΝΝΗ ΜΑΡΚΟΠΟΥΛΟ
ΠΑΖΛ

Ο συνθέτης Γιάννης Μαρκόπουλος είναι μια εμβληματική φιγούρα του «έντεχνου» τραγουδιού, όπως αυτό συνδέθηκε ιστορικά με το αίτημα της κοινωνικής χειραφέτησης. Το καλλιτεχνικό του μέγεθος (Θητεία, Ιθαγένεια, Ανεξάρτητα, κ.α.) καθιστά ενδιαφέρουσα όσο και αμφιλεγόμενη την επαναπροσέγγιση δέκα τραγουδιών του που επιχειρούν οι Βωξ μέσα από τον δίσκο Οι Βωξ τραγουδούν Γιάννη Μαρκόπουλο. Σε κάθε επανεκτέλεση, αυτό που προέχει είναι η ύπαρξη μιας διακριτής καλλιτεχνικής σκοπιμότητας, ενός προτάγματος. Ακούγοντας προσεκτικά τον δίσκο, δεν κατάφερα να ανιχνεύσω κάτι τέτοιο. Οι ερμηνείες των μελών του συγκροτήματος (Ζίνα Αρβανιτίδη, Βαγγέλης Καραπέτρος, Δημήτρης Καρράς) κινούνται στα γνώριμα πλαίσια της χαμηλόφωνης αλλά στομφώδους απαγγελίας, χωρίς εξάρσεις. Οι συγκρίσεις με τον Ξυλούρη και τη Λαβίνα είναι αναπόφευκτες... Οι ενορχηστρώσεις έχουν βασικά ως μόνο φυσικό όργανο το βιολί της Μιχαέλας Ρώτα, αφαιρώντας έτσι την αμεσότητα και εκφραστικότητα των πρώτων εκτελέσεων. Κάποια από τα μεταγενέστερα τραγούδια του δίσκου ήταν ήδη αρκούντως ροκ στην πρώτη τους εκτέλεση· ίσως γι’ αυτό οι Βωξ δανείστηκαν αυτούσια την εισαγωγή του πρώτου «Ηλεκτρικού Θησέα». Στον δίσκο συμμετέχουν ο Λάκης Λαζόπουλος στα «Ταρζάν» και «Τουμπου Τουμπουζα», και ο Μάνος Ξυδούς στο «Οι νικημένοι», ένα καινούργιο τραγούδι σε στίχους Οδυσσέα Ιωάννου. Ο Ιωάννου άθελά του αποτύπωσε τον ίδιο τον Μαρκόπουλο των τελευταίων χρόνων: τώρα που στέγνωσε η ψυχή τους / παρακαλάν για μια αγκαλιά / και όχι για επανάσταση. Ευτυχώς που κάποιοι άλλοι νεότεροι συνεχίζουν να παρακαλάν και για τα δύο. Και ο δίσκος των Βωξ τους δίνει μια καλή αφορμή να γνωρίσουν το έργο του Μαρκόπουλου.

Ηρακλής Οικονόμου

(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Η Αρλέτα στον κήπο μας

Η Ανδριάνα, η Ράνια, η Καίτη, ο Μάκης, ο Δημήτρης, ο Ηρακλής και ο έτερος Ηρακλής – πουλμανάκι ολόκληρο! - βρεθήκαμε στο Κηποθέατρο Παπάγου την 13η Ιουλίου 2009 και απολαύσαμε την Αρλέτα με τους φίλους της επί σκηνής. Φίλοι της ο Γιώργης Χριστοδούλου και ο Χρήστος Θηβαίος, μαζί με την ορχήστρα, τον Βασίλη Ρακόπουλο στην ηλεκτρική κιθάρα, τον Πέτρο Βαρθακούρη στο μπάσο, τον Ντίνο Αποστόλου στα πνευστά, και πολύ γνωστό μουσικό στην ακουστική κιθάρα, το όνομα του οποίου αδυνατώ να θυμηθώ σήμερα με 43 βαθμούς υπό σκιά (και ζητώ συγνώμη γι’ αυτό). Και για να μιζεριάσω για τα καλά, αλήθεια, γιατί το Δελτίο Τύπου για τη συναυλία δεν ανέφερε τα μέλη της ορχήστρας; Τόσο πολύ τους σνομπάρουμε πια τους μουσικούς;

Η Αρλέτα είπε κάποιες από τις γνωστές της επιτυχίες, όπως το «Τσάι Γιασεμιού», το «Τραγούδι της Ερήμου» και η «Σερενάτα», στην οποία έγινε πανζουρλισμός από τον νεαρόκοσμο που είχε κατακλύσει την πλατεία. Τραγούδησε επίσης το πρώτο της τραγούδι ever, τα «Μικρά Παιδιά», αλλά και το αριστούργημα των Θεοδωράκη-Αναγνωστάκη, «Δρόμοι Παλιοί». Ο Γιώργης Χριστοδούλου τραγούδησε το «Τραγούδι της Λίμνης» της Ελένης Καραΐνδρου και το «Τυχερό αστέρι» του Κωνσταντίνου Βήτα, μαζί με το «ελαφρό» - τι απαίσιος όρος – «Έτσι ειν’ η ζωή» του Κώστα Γιαννίδη. Ο Χρήστος Θηβαίος τραγούδησε κομμάτια από τους «Πέτρινους Κήπους» μαζί με τον «Γορίλα» και τη «Βροχή μου». Στο τέλος, και οι τρεις μαζί με τον έκτακτο προσκεκλημένο Φοίβο Δεληβοριά τραγούδησαν το «Μπαρ το Ναυάγιο», και κάπου εκεί τραβήξαμε το δρόμο της επιστροφής, χαρούμενοι και πλήρεις.

Να πούμε και καμιά κακία; Εξοργιστικά απαράδεκτος ήχος και ερασιτεχνικά πάμπτωχος φωτισμός. Μου φαίνεται ότι κάποιοι ηχολήπτες ξεχνάνε ότι πυρήνας του καλού ήχου είναι καταρχήν να ακούει η ορχήστρα τον εαυτό της, και μετά να ακούει το κοινό την ορχήστρα. Στην πρώτη μισή ώρα τα τέσσερα μέλη της ορχήστρας κοίταζαν την κονσόλα και έκαναν απεγνωσμένα σήματα στον ηχολήπτη, προφανώς επειδή δεν άκουγαν τίποτα από τα μόνιτόρ τους. Μετά, ένα βασανιστικό «γκρρρρρρρρρρ» κάλυψε το μεγαλύτερο μέρος της συναυλίας, το οποίο μάλλον προερχόταν από το μόνιτορ του μπασίστα. Ευτυχώς, τα πράγματα έφτιαξαν προς το τέλος. Γενικά πάντως, ήχος μηδέν και κάκιστος φωτισμός (με την Αρλέτα πότε στο σκοτάδι και πότε στον προβολέα της ανάκρισης), δείγμα του ότι μάλλον δεν κατάλαβαν οι του Κηποθεάτρου ποιους φιλοξενούσαν πάνω στη σκηνή τους. Το γεγονός ότι όσοι πήγαμε στου Παπάγου θα μέναμε έτσι και αλλιώς ευχαριστημένοι, ακόμα κι αν ακούγαμε μόνο μισό τραγούδι από την αγαπημένη μας Αρλέτα, δεν σημαίνει ότι κάποιοι άλλοι δεν έπρεπε να ανταποκριθούν στα στοιχειώδη.

Επίσης, δεν μου άρεσε ότι ο Θηβαίος δεν μπήκε στον κόπο να τραγουδήσει ένα τραγούδι της Αρλέτας. Εντάξει, το καλοκαιρινό πρόγραμμα ενός γνωστού καλλιτέχνη είναι σίγουρα γεμάτο και οι ώρες για πρόβες λιγοστές. Όμως, ένα τραγουδάκι πάνω, ένα κάτω, δεν κάνει τόσο μεγάλη διαφορά στον κόπο και το χρόνο.

Στα ωραία, τώρα… Συγκλονιστική ήταν η παρουσία της νεολαίας. Μιλάμε για αγοράκια και κοριτσάκια 16, 17, 18 χρονών, που είχαν κατακλύσει το χώρο γύρω από τη σκηνή και τις κερκίδες. Πολύ αισιόδοξο ήταν το μήνυμα, κόντρα στη μοιρολατρεία και την απόσυρση των «μεγάλων» που πιστεύουν ότι οι μάχες είναι για να μη γίνονται ποτέ. Η μάχη του ελληνικού τραγουδιού είναι μπροστά μας και δίπλα μας, και όποιος δε συμμετέχει, πρόβλημά του! Ο νέος άνθρωπος διψάει για καλή μουσική και για ένα μεστό, πειστικό μήνυμα, πέρα από «Ζουζούνια» και «Βασ-Βας» (παρεπιπτόντως, ελπίζω να μην τα φάμε στη μάπα για άλλη μια σεζόν…).

Ισχυρή ήταν και η παρουσία της γενιάς του Πολυτεχνείου, στην οποία απευθύνθηκε η Αρλέτα επί σκηνής. Συγκεκριμένα, ευχαρίστησε τον Κυριάκο Ρόκο και κάποιους άλλους φίλους και φίλες της, τα ονόματα των οποίων δεν συγκράτησα, γιατί «καταφέρνουν και συνεχίζουν σήμερα». Πραγματικό κατόρθωμα για μια γενιά που έζησε το αναποδογύρισμα των πάντων - αλλά και δυστυχώς συμμετείχε σ’ αυτό.

Πιο φορτισμένη στιγμή της συναυλίας ήταν σίγουρα η συνύπαρξη επί σκηνής της Αρλέτας με τον Γιώργη Χριστοδούλου, και το συναισθηματικό ξέσπασμά τους στο τραγούδι «Έτσι ειν’ η ζωή». Κλάμα πολύ και πραγματικό, γενναιόδωρο και αβίαστο, χωρίς σταγόνες σαπουνόπερας για τα μάτια. Και, όχι, δεν ήταν για την Αρλέτα το κλάμα, η οποία ξεπέρασε για τα καλά την περιπέτεια με την υγεία της. Το κλάμα του Χριστοδούλου και της Αρλέτας ήταν για όλους μας.

Το σημαντικότερο: η Αρλέτα είναι καλά και σύντομα θα κυκλοφορήσει καινούργια τραγούδια. Η ικανότητά της να μαγεύει τον κόσμο με τις μελωδίες και τις ιστορίες της είναι εκεί, ίδια και απαράλλαχτη. Το χιούμορ της, ο αυτοσαρκασμός, ακόμα και η πολιτική της θέση – τα άκουσαν ένα χεράκι οι Αμερικάνοι αλλά και η Ελλαδίτσα μας – είναι κι αυτά εκεί, πάντα παρόντα. Εκεί και ο κόσμος που διψάει για ωραία τραγούδια και τιμά με τον τρόπο του όσους καλλιτέχνες τον προάγουν με την αισθητική τους. Η Αρλέτα ήταν και θα είναι μία απ’ αυτούς. ηρ.οικ.

φωτογραφίες: Ράνια