"Δεν μπορείς να αντισταθείς στον πλούτο" - Συνέντευξη με τον Διονύση Σαββόπουλο

Η συνέντευξη του Διονύση Σαββόπουλου στον Αργύρη Παπαστάθη δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΒΗΜagazino, στις 26 Σεπτεμβρίου 2012.

Αεροδρόμιο «Ελευθέριος Βενιζέλος». Ο Διονύσης Σαββόπουλος φτάνει μαζί με τους άλλους επιβάτες στο σταθμευμένο αεροσκάφος της Aegean. Φοράει κόκκινο καπέλο και στρογγυλά μαύρα γυαλιά. Οι πάντες τον αναγνωρίζουν. Ανεβαίνει με τη σκάλα στο αεροπλάνο και αντί για δεξιά στρίβει αριστερά και μπαίνει στο πιλοτήριο. Το αεροσκάφος τροχοδρομεί. «Ο κυβερνήτης κ. Σαββόπουλος σας καλωσορίζει στην πτήση για Χανιά και σας εύχεται καλό ταξίδι» ακούγεται η φωνή της αεροσυνοδού. Κρύος ιδρώτας λούζει τους επιβάτες. Δεν ξέρουν ότι το αεροπλάνο οδεύει προς απογείωση υπό τις εντολές του Κορνήλιου Σαββόπουλου. Ο Διονύσης βρίσκεται απλώς στο κόκπιτ, με ειδική άδεια, για να δει από κοντά πώς πιλοτάρει ο γιος του.

Την ιστορία μου την είπε φίλος επιβάτης σε εκείνη την πτήση. Τον Σαββόπουλο τον συνάντησα αυτή την εβδομάδα στο γραφείο του στο Κολωνάκι. Η συζήτηση κράτησε πολύ, ξεστράτισε και ξαναγύρισε σε αναμνήσεις, ιστορίες από το παρελθόν και προσωπικές αφηγήσεις. Είχα τη χαρά να τον πετύχω «ανοιχτό» και ορεξάτο για κουβέντα που κράτησε τρεις ώρες.

Του χρόνου το καλοκαίρι συμπληρώνει 50 χρόνια στο ελληνικό τραγούδι. Μεταφράζει πυρετωδώς τον «Πλούτο» του Αριστοφάνη, γράφει καινούργιες μελωδίες και σχεδιάζει να παρουσιάσει μια σαββοπουλική εκδοχή (όπως οι «Αχαρνής» του 1977) στην Επίδαυρο. «Τώρα που και η κουτσή Μαρία εμφανίστηκε στην Επίδαυρο νομίζω ότι μπορώ να πάω κι εγώ» λέει με το γνωστό μεταξύ σοβαρού και αστείου ύφος του.

Σε περιόδους δύσκολες, σε εποχές αμφιβολιών, αναζητήσεων και αγωνίας, όχι για το αύριο, αλλά για το σήμερα, ξεπήδησαν δημιουργοί που αποτύπωσαν τη στιγμή και βοήθησαν τους Ελληνες να καταλάβουν τι τους συμβαίνει. Ο Σαββόπουλος ήταν ένας από αυτούς. Το πέτυχε την περίοδο της δικτατορίας με δίσκους που άφησαν εποχή: «Το περιβόλι του τρελού» (1969), «Μπάλλος» (1970) και «Βρώμικο ψωμί» (1972). Δικαίως λέγεται για αυτόν ότι έγραψε «το σάουντρακ της ζωής» μιας ολόκληρης γενιάς.

Εφέτος, σε μια περίοδο μεγάλης ρευστότητας και κρίσης σε όλα τα επίπεδα, επιλέγει να στραφεί σε μια σταθερή αξία: στον δάσκαλό του, Μάνο Χατζιδάκι. Αύριο, 24 Σεπτεμβρίου, στο Θέατρο Δάσους στη Θεσσαλονίκη και τη Δευτέρα 1 Οκτωβρίου στο Ηρώδειο θα εμφανιστεί με δύο ορχήστρες και δύο χορωδίες για να παρουσιάσει ένα «σκληροπυρηνικό» – όπως λέει – αφιέρωμα στον Χατζιδάκι.

Στην κουβέντα μας αναφέρεται για πρώτη φορά στη γνωριμία του με τον Χατζιδάκι και σε άγνωστα περιστατικά που τους έφεραν πιο κοντά. «Δεν πρόλαβα προτού πεθάνει να του πω πόσο τον θαύμαζα» λέει και αυτή τη φορά το ύφος του είναι σοβαρό.

Ως μαθητής γυμνασίου υπήρξα και εγώ θαυμαστής του Σαββόπουλου. Τον πολιορκούσα σε συναυλίες και εμφανίσεις. Μια φορά τον πέτυχα με χρόνο και διάθεση στα καμαρίνια. Μου έδωσε συμβουλές επαγγελματικού προσανατολισμού που ίσως έπαιξαν ρόλο στο να γίνω δημοσιογράφος, πιστεύω καλύτερος από αυτόν, γιατί αν δεν το ξέρετε, ο Σαββόπουλος υπήρξε και αυτός κάποτε δημοσιογράφος, όπως θα διαπιστώσετε στο τέλος της συνέντευξης.

Α.Π.

Παλιά λέγατε καλύτερα να χρωστάς παρά να σου χρωστάνε. Γιατί αν χρωστάς σε παίρνει ένα τηλέφωνο ο άλλος. Αναθεωρήσατε τελευταία;

Εχω ταράξει στα τηλέφωνα γνωστό μεγαλοεκδότη, δεν λέω το όνομά του, που μου χρωστάει, αλλά φοβάμαι ότι δεν τον ευχαριστούν τα τηλέφωνά μου, κάνει το κορόιδο, κρύβεται. Δεν ξέρω πια τι να κάνω. Εγώ όταν χρωστάω δεν κρύβομαι, απολογούμαι και τα δίνω έστω λίγα λίγα.

Πώς σας φάνηκαν οι αποκαλύψεις για τις φορολογικές δηλώσεις συναδέλφων σας;

Εγώ μπορεί να μην έχω εταιρεία, αλλά δεν θα ήταν κακό να έχω, διότι με την εταιρεία δικαιολογούνται όλα σου τα έξοδα, όπως θα πρέπει να δικαιολογούνται για κάθε πολίτη. Τώρα, αν είναι μαϊμού ή offshore η εταιρεία, να μας κυνηγήσει επιτέλους η Εφορία, αλλά θα παρακαλούσαμε όχι επιλεκτικά, γιατί τότε είναι αλητεία. Είναι αρένα.

Η γενιά σας δεν έζησε πόλεμο, στον Εμφύλιο ήσασταν παιδιά. Τώρα ζούμε χρεοκοπία. Το περιμένατε;

Το 1987 έλεγα σε συνεντεύξεις ότι πάμε για καταστροφή. “Τι είδους καταστροφή;” με ρωτούσαν. Τους απαντούσα ότι μια καταστροφή έρχεται είτε με δόσεις είτε μια και καλή. Πιστεύω και ελπίζω να ζούμε το πρώτο.

Δεν κατάλαβα, τι εννοείτε;

Αν η καταστροφή είναι με δόσεις, έχεις χρόνο να σοβαρευτείς, έστω και αν είναι αργά, και να το αντιμετωπίσεις. Αυτό ελπίζω.

Πολύς κόσμος πιστεύει ότι οι πολιτικοί της Μεταπολίτευσης ήταν όλοι μαζί μια παρέα που κλέβει.

Όχι μια παρέα που κλέβει, μια παρέα που προωθεί την επιπόλαια και ασπόνδυλη πλευρά του εαυτού μας, διότι έχουμε και μια άλλη, αρχοντική πλευρά, μόνο που αυτή δεν εκφράστηκε πολιτικά. Ακόμη.

Όλα αυτά τα χρόνια, όταν τους συναναστρεφόσασταν, περιμένατε φαινόμενα σαν και αυτά του Ακη;

Δεν τους συναναστρεφόμουν. Σε καμιά πρεμιέρα ίσως ή στη δεξίωση που ακολουθεί. Άνθρωποι σαν κι εμάς ήταν. Ακούστε. Ούτε εμείς γεννηθήκαμε ακέραιοι ούτε εκείνοι γεννήθηκαν διεφθαρμένοι. Είναι σχεδόν αδύνατο να αντισταθείς στη δύναμη του πλούτου. Έτσι είναι ο άνθρωπος και εδώ και στο εξωτερικό. Οι περισσότεροι από αυτούς που κατηγορούν εδώ τους πολιτικούς, δεν ξέρω τι θα έκαναν αν είχαν τις ίδιες ευκαιρίες. Γι’ αυτό πρέπει να υπάρχουν θεσμοί και μηχανισμοί τιμωρίας ώστε όποιος βουτάει το δάχτυλο στο μέλι να ρεζιλεύεται δημόσια, αμέσως. Δεν υπάρχει άλλος τρόπος. Δυστυχώς ο αστυνόμος, ο δικαστής και ο δεσμοφύλακας πάνε πακέτο με την ανθρώπινη συνθήκη. Τους χρειαζόμαστε, δυστυχώς.

Βλέπετε φως; Η συγκυβέρνηση πώς σας φαίνεται, έχει πιθανότητες επιτυχίας;

Το εύχομαι.

Μόνο αυτό;

Μόνο.

Η αξιωματική αντιπολίτευση;

Θα ήταν κυβέρνηση, αλλά την εμπόδισε μια κουβέντα: η δραχμή. Φαίνεται πως ο περισσότερος κόσμος φοβάται ότι με μια τέτοια προοπτική μπορούμε να βρεθούμε εκτός δυτικού συστήματος και να γίνουμε ένα κράτος-απόστημα, σαν τον Λίβανο, σαν τη Συρία. Μήπως πρέπει να το ξανασκεφτούν, μη μοιάσουν στο ΠαΣοΚ του ’81 που το πληρώσαμε εν τέλει πολύ ακριβά.

Πώς σας φαίνεται που σχεδόν ένας στους δέκα Ελληνες υποστηρίζει τους υμνητές του Χίτλερ; Η δημοκρατία έχει το δικαίωμα να αμύνεται απέναντι στους φασίστες;

Η άνοδος της Χρυσής Αυγής δεν οφείλεται στις ικανότητές της, αλλά στην αποτυχία του πολιτικού συστήματος. Ο Χίτλερ ήταν άλλο πράγμα, είχε ειδικές ικανότητες, είχε δυστυχώς μεγάλο ταλέντο. Η Χρυσή Αυγή και γενικά η Ακροδεξιά στην Ευρώπη θα ανεβεί κι άλλο, είναι μόδα. Μπροστά στο χάος που φέρνει η παγκοσμιοποίηση, τι να κάνει ο ανθρωπάκος που είναι πατρίς - θρησκεία - οικογένεια, αφού το πολιτικό σύστημα αποτυγχάνει να τον ησυχάσει. Η Χρυσή Αυγή είναι πια κοινοβουλευτικό κόμμα και μόνο κοινοβουλευτικά πρέπει να αντιμετωπίζεται. Καλό θα ήταν να μην έμπαιναν στη Βουλή, τώρα που μπήκαν, πρέπει να αρχίσουμε να σκεφτόμαστε περισσότερο, να βάλουμε επιτέλους στόχους, να κάνουμε αληθινό κράτος.

Ας αφήσουμε την πολιτική όμως. Πώς είναι ο έρωτας στα 68;

Την αγαπάω πιο πολύ.

Πότε γνωριστήκατε με την Ασπα;

Τον Μάρτη του 1967. Ήρθε να μου πάρει συνέντευξη για το μαθητικό τους περιοδικό, εγώ ήμουν 22, εκείνη 17. Αλλά την παραδέχτηκα όταν με έβαλαν φυλακή εκείνον τον Αύγουστο, επί χούντας. Όλοι οι γνωστοί, δικαιολογημένα, είχαν εξαφανιστεί, και μόνο αυτό το κοριτσάκι ερχόταν κάθε μέρα να μου φέρει φαγητό. Στεκόταν στην ουρά ανάμεσα στις γυναίκες των κρατουμένων που ήταν κάπως σαν χήρες και ορφανά του Εμφυλίου με κάτι τσεμπέρια και ταγάρια. Εκείνη έλαμπε. Κάτι ματάκια μοβ, κάτι χείλη μεταξωτά. Ολόκληρος άνδρας κρεμάστηκα από εκείνο το κοριτσάκι.

Πώς γίνεται να κρατήσει μια σχέση 45 χρόνια; Από τι μπορεί να απειληθεί;

Είναι μυστήριο. Κοντέψαμε να χωρίσουμε δεκάδες φορές, ούτε ξέρω πώς κρατηθήκαμε. Κάναμε παιδιά και εγγόνια. Νιώθω ευγνωμοσύνη για την Άσπα.

Όλοι ρωτούν γιατί δεν γράφετε. Από το 1999 έχουμε να δούμε δίσκο. Οι συνθήκες που ζούμε δεν σας εμπνέουν;

Γράφω καινούργια μουσική για τον “Πλούτο” του Αριστοφάνη και τον μεταφράζω από την αρχή ολόκληρο. Το έργο είναι μια σάτιρα για το λάιφσταϊλ και τη μανία του πλούτου.

Άρα με αφορμή τον «Πλούτο» γράφετε κάτι δικό σας, όπως με τους «Αχαρνής». Καλά κατάλαβα;

Ναι, αλλά τώρα θα είναι πλήρης παράσταση, θα ζητήσω την Επίδαυρο, ελπίζω να μου τη δώσουν.

Δηλαδή θα παίζετε κι εσείς;

Τώρα που και η κουτσή Μαρία εμφανίστηκε στην Επίδαυρο, νομίζω ότι μπορώ να πάω κι εγώ.

Ποιον ρόλο θα παίξετε;

Θα φτιάξω μια Παράβαση και θα την ερμηνεύσω. Ο “Πλούτος” είναι το μόνο έργο του Αριστοφάνη που δεν έχει Παράβαση. Πιστεύω ότι ο κόσμος θα δεχόταν από έναν άνθρωπο σαν κι εμένα να κάνει μια Παράβαση στο πνεύμα του ποιητή.

Ποιοι άλλοι θα παίζουν;

Έχω μια σκέψη να καλέσω όσους απέμειναν από τους “Αχαρνής”: τον Μπουλά, τον Ζιώγαλα, τον Λιούγκο, τον Κατσιμίχα, τη Μελίνα Τανάγρη και νεότερους ηθοποιούς φυσικά που θα ταίριαζαν σε ένα τέτοιο εγχείρημα. Τώρα βέβαια όλα αυτά μπορεί να αλλάξουν τελείως. Για τον ρόλο της Πενίας θα ήταν νομίζω πολύ καλός ο Τζιμάκος.

Ο Πανούσης; Δεν έχετε θυμώσει που σας σατιρίζει;

Ναι, αλλά είναι πολύ καλός.

Ποιος είναι ο νέος Σαββόπουλος, από τους νεότερους ποιους ξεχωρίζετε;

Ένας φίλος, γελοιογράφος, με πειράζει. Λέει πως πήρα τη σκυτάλη από τον Χατζιδάκι και τον Θεοδωράκη και τώρα στριφογυρίζω μη ξέροντας πού να τη δώσω. Μα, μεταξύ μας, δεν ξέρω και αν υπάρχει κανείς που να ενδιαφέρεται να την πάρει πια αυτή τη σκυτάλη. Το ’94, στην κηδεία του Χατζιδάκι, ένας γνωστός συνθέτης σκύβει στο αφτί του Γιώργου Χατζιδάκι και ρωτάει: “Μήπως σου είπε ποιον αφήνει διάδοχό του ο Μάνος;”. Είναι συγκινητικό να θεωρείς τον δάσκαλό σου βασιλιά σε θρόνο. Αλλά είναι και χαζό. Διότι στη μουσική δεν υπάρχουν διάδοχοι, καθένας μας είναι ένας. Αυτός δεν είναι λόγος να μην εκφράζουμε αγάπη στους παλαιότερους, όπως δεν είναι λόγος να τους ειρωνευόμαστε, όταν κομπλεξικά νιώθουμε ότι απειλούμαστε από την παρουσία τους.

Γιατί τραγουδάτε Χατζιδάκι εφέτος το φθινόπωρο;

Θέλω να τα πω κι εγώ αυτά τα τραγούδια και ας μη διαθέτω τη φωνή που θα επέλεγε ο ίδιος. Νιώθω την ανάγκη. Κατά σύμπτωση μου το ζήτησε και το Φεστιβάλ της Πάτρας. Δουλέψαμε εξαντλητικά με την Ορχήστρα Νυκτών Οργάνων του Δήμου και τη νεανική και παιδική χορωδία της Πολυφωνικής Πατρών. Επίσης υπάρχει και ένα ροκ γκρουπ μέσα στην παραγωγή, η Βάσω Δημητρίου τα ενορχήστρωσε, 27 τραγούδια του Χατζιδάκι.

Δικά σας δεν λέτε, δεν τα παντρεύετε;

Όχι, μόνο Χατζιδάκις, είναι αφιέρωμα. Είναι σκέτο. Υπάρχει μια αναπάντεχη πράξη αντίστασης μέσα στο έργο του Χατζιδάκι. Διότι αντίσταση δεν είναι μόνο η μούντζα, μπορεί να είναι και το ίδιο σου το επίπεδο, αν έχεις επίπεδο, η ίδια σου η συμπεριφορά, η ίδια σου η έκφραση. Η κορυφαία καλλιτεχνική πράξη αντίστασης στη χυδαιότητα της χούντας των συνταγματαρχών είναι ο “Μεγάλος Ερωτικός” του 1972.

Ισχύει ότι όταν γνωρίσατε τον Χατζιδάκι τού κάνατε επίθεση;

Ήμουν αγενής. Εν ονόματι της ανεξαρτησίας του πνεύματος και της νεότητος, το ’παιξα αφ’ υψηλού και “εναλλακτικός”, ενώ τον θαύμαζα και είχα μεθύσει από τη χαρά που το όνειρό μου να τον συναντήσω γινόταν πραγματικότης. Αντί να του δείξω αυτό, εκστόμιζα διάφορες “απόψεις” ότι π.χ. η καινούργια ενορχήστρωσή του των “Ορνίθων” ήταν χολιγουντιανή ή ότι η “Μυθολογία” ήταν σαν τσιμπιδάκι στα μαλλιά. Εν τω μεταξύ, πρόσεξα ότι είχε λυθεί το κορδόνι του παπουτσιού του και ενώ ποθούσα να σκύψω και να του το δέσω, συνέχισα αγέρωχος με διάφορες “απόψεις”. Το κακό είναι ότι όσο ζούσε δεν τόλμησα να του εκφράσω τα αληθινά μου αισθήματα για αυτόν. Του μιλούσα πάντα σαν ισότιμος ντε και καλά, ενώ ένιωθα κατώτερός του. Ώσπου πέθανε και έχασα την ευκαιρία για πάντα. Όμως με άκουγε πάντα με χαμόγελο και συγκατάβαση. Ίσως είχε καταλάβει την “πόζα” μου, τον βαθύ σεβασμό μου για αυτόν. Αυτό ελπίζω.

Πάντως τουλάχιστον δύο φορές σάς υποστήριξε. Λέγεται ότι όταν παιζόταν στο Τρίτο Πρόγραμμα του ραδιοφώνου, όπου ήταν διευθυντής, το «Μακρύ ζεϊμπέκικο για τον Νίκο», ένα τραγούδι σας που είχε ξεσηκώσει αντιδράσεις από όσους θεώρησαν ότι υποστηρίζατε έναν δολοφόνο, του τηλεφώνησε ο υπουργός Προεδρίας και του ζήτησε να κόψει το τραγούδι στον αέρα. Ισχύει;

Ισχύει. Ο δίσκος δεν μπορούσε να κυκλοφορήσει γιατί ήταν κομμένος από τη λογοκρισία. Αλλά το Τρίτο Πρόγραμμα το έπαιζε, 15 λεπτά τραγούδι. Άναψαν τα τηλέφωνα από την Προεδρία. “Τι παίζετε εκεί, βρε χαμένοι, αφού είναι κομμένο;”. Έτρεξαν οι παραγωγοί και ο Δαβαράκης, έντρομοι στο γραφείο του Χατζιδάκι. “Το και το, Μάνο, τι κάνουμε;”. “Να το παίξετε και αύριο και αν σας πουν τίποτα να τους πείτε ότι το ζήτησε ο ίδιος ο Χατζιδάκις γιατί δεν το ξέρει και θέλει να το ακούσει”. Το ξανάπαιξαν και τον πήρε έξαλλος πια ο ίδιος ο υπουργός. Ο Χατζιδάκις τον άκουγε σιωπηλός. “Τελείωσες;” τον ρωτά. “Ε ναι, Μάνο, τελείωσα”. “Υπουργέ, είσαι βλαξ” και του κλείνει το τηλέφωνο. Γινόταν έξαλλος όταν επενέβαιναν στις επιλογές του, θύμωνε όπως θυμώνουν οι βασιλιάδες.

Το 1989, όταν είχατε δεχθεί επιθέσεις για τον δίσκο «Το κούρεμα» και το τραγούδι «Κωλοέλληνες», και μεγάλο μέρος από το κοινό σας σάς γύριζε την πλάτη, ο Χατζιδάκις σας στήριξε λέγοντας ότι ο δίσκος είναι εξαιρετικός. Τον ευχαριστήσατε ποτέ;

Τον ευχαρίστησα. Πήρα επίσης το μέρος του δημόσια, στις επιθέσεις της “Αυριανής” εναντίον του. Και νωρίτερα, όταν στη δεύτερη θητεία του Καραμανλή ήθελαν να τον κάνουν “ξου”. Θυμάμαι ότι όταν με κάλεσε για έναν μήνα στον “Σείριο” το 1988 έσπευσα αμισθί. Μου έκανε όμως δώρο μια κιθάρα. Ήταν πολύ γενναιόδωρος.

«Χατζιδάκια μ’ Θοδωράκια μ’ εσείς τρώτε και πίνετε και μένα με τρώει η αρκούδα» γράψατε κάποτε. Στο δίπολο Χατζιδάκι - Θεοδωράκη της δεκαετίας του 1960, εσείς ποιόν προτιμούσατε;

Αυτό το σκάρωσα στο κελί, τον Αύγουστο του 1967. Οπτασιάστηκα ότι πέφτουν οι τοίχοι της φυλακής και έρχονται να με γλιτώσουν ο Χατζιδάκις και ο Θεοδωράκης. Ο Μάνος μετά γελούσε με αυτό, ενώ ο Μίκης μου έκανε παράπονα. “Κι εγώ πού νόμιζες ότι ήμουν; Κλειδωμένος επίσης στην Μπουμπουλίνας και έκανα απεργία πείνας. Εσένα σε έτρωγε η αρκούδα κι εμένα ο λύκος” μου είπε. Δίκιο έχει, αλλά ήμουν δαρμένος και κλαμένος και το ωραίο είναι ότι το παιδί που υπήρξα σε εκείνη τη φυλακή, δεν γύρευε βοήθεια από τον μπαμπά του, τον Θεό ή την Ντόιτσε Βέλε, αλλά από τους δασκάλους του.

Σε ποιον από τους δύο ήσασταν πιο κοντά;

Και ο Άγιος Δημήτριος και ο Άγιος Γεώργιος μεγάλη η χάρη τους. Εγώ όμως το είδα το θαύμα από τον Άγιο Δημήτριο. Τον Χατζιδάκι θέλω να πω. Ξεκαθάρισα εγκαίρως με τα μεγάλα διλήμματα της δεκαετίας του 1960. Μεταξύ Beatles και Rolling Stones διάλεξα Beatles, μεταξύ Καζαντζίδη και Μπιθικώτση, τον Μπιθικώτση και μεταξύ Θεοδωράκη και Χατζιδάκι, τον δεύτερο. Τώρα, αν με ρωτάτε ως φυσική παρουσία σε ποιον ήμουν πιο κοντά, με τον Μίκη Θεοδωράκη μάλλον, αφού ήμασταν μαζί στη φυλακή, στις διαδηλώσεις, σε συναυλίες του όπου συμμετείχα, υπέρ απεργών κτλ. Ο Θεοδωράκης με τα τραγούδια του και τη δράση του ενέταξε την Αριστερά στο εθνικό αφήγημα. Αυτή είναι η μεγάλη σημασία του Μίκη Θεοδωράκη. Στα χρόνια μας αυτός την έβαλε στον εθνικό κορμό. Στη χρυσή δεκαετία του ’60, με τον Μίκη Θεοδωράκη, οι αριστεροί έπαψαν να είναι οι “άλλοι”. Ο Μίκης έφερε την Αριστερά στην κεντρική πολιτική και πολιτιστική σκηνή πολύ προτού το ΠαΣοΚ τη διορίσει στο Δημόσιο. Είναι κρίμα που η Αριστερά δεν ακολούθησε το παράδειγμα του Μίκη τότε.

Υπάρχει μια φήμη ότι ως δημοσιογράφος έχετε δημοσιεύσει πλαστή συνέντευξη του Θεοδωράκη. Αληθεύει;

Δυστυχώς ναι. Δούλευα ως ρεπόρτερ στη “Δημοκρατική Αλλαγή” του Τεγόπουλου το 1964 και με είχε πεθάνει στο τρέξιμο ο παλαίμαχος Γιώργος Κορωναίος που ήταν επικεφαλής. Μέσα σε πεντακόσια άλλα, μου γύρευε και συνέντευξη από τον Θεοδωράκη και να του τα πάω όλα “χθες”. Μου βγήκε η γλώσσα, δεν τα προλάβαινα, ήταν και αυστηρός ο Γιώργος και προκειμένου να είμαι συνεπής έκατσα και έγραψα τη συνέντευξη μόνος μου. Και την έδωσα στον Κορωναίο. Ετσι κι αλλιώς τον είχα μάθει απέξω τον Μίκη, όλο τα ίδια και τα ίδια έλεγε. Σπάει όμως ο διάολος το ποδάρι του και εμφανίζεται στα γραφεία, εκεί στην Ομήρου, πανύψηλος ο Μίκης. Τρέχω πλάι του αλλά με προλαβαίνει ο Κορωναίος. “Ευχαριστούμε, Μίκη, για τη συνέντευξη που έδωσες στο παιδί”. Σφίγγω εγώ συνθηματικά και όλος αγωνία τον αγκώνα του Θεοδωράκη, ευτυχώς μπήκε αμέσως στο νόημα. “Ναι, ναι...” λέει στον Κορωναίο και μετά διακριτικά σε μένα: “Φέρ’ τη μου να ρίξω μια ματιά”. Τέλος καλό, όλα καλά. Δημοσιεύτηκε.

 

ΑΠΕΡΓΙΑ

 

Το μόνο που χρειάζεται για να πεθάνεις είναι να 'σαι ζωντανός.

Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να ζεις σαν πεθαμένος.

Μουσικό DVD από το Giusurum

Τρεισήμισι  χρόνια μετά την κυκλοφορία της συλλογής "the indie side of music" το giusurum.blogspot.com επανέρχεται δριμύτερο! Αυτή την φορά με κάτι αρκετά πιο δύσκολο στην υλοποίησή του: ένα DVD με βίντεο από 11 ξεχωριστές μπάντες του χώρου της Ελληνικής ανεξάρτητης σκηνής, Βίντεο που συνήθως δεν βρίσκουν χώρο και χρόνο μετάδοσης από τα "κλασικά" (ο θεός να τα κάνει) ΜΜΕ. Προσπαθήσαν οι παραγωγοί του DVD να περικλείσουν όσο το δυνατόν περισσότερα ρεύματα της μουσικής αυτής, και οι ίδιοι ελπίζουν ότι θα βρούμε ενδιαφέρον το όλο εγχείρημα. Θέλει κι ερώτημα; Για περισσότερες πληροφορίες, παραγγελίες, κλπ., κάνε τώρα κλικ στο σύνδεσμο:

http://giusurum.blogspot.gr/2012/09/live-sessions-giusurum-dvd-giusurum.html

Moosootoo in London

The group moosootoo has started a new residency at  Kalamaras  in Bayswater.  It will be Rebetiko Laiko music afternoons between t 1pm to 5pm approximately.  The venue is stylish and hosts a very special, upbeat  team of shefs and waiters. It is situated less than a minute walk from Bayswater station and very close to the Greek Metropolitan Church of St Sophia - Holy Wisdom. Also close to Queensway station. Kalamaras has an impressive history. In the old days it used to have live music with artists as big as Giorgos Zambetas visiting it and performing there. It was also visited by famous Greek actors like Tzeni Karezi, Giorgos Fountas and Aliki Vougiouklaki and stars like the Beatles. Moosootoo are looking forward to making this venue a hang-out for their group and a place where they can meet with their friends and share the music, the food and the fun of Greek culture. There is no minimum meal-charge, but if you want to eat or drink the there will be a Poikilia (meze platter) on the menu at  £16 to be eaten by one person or to be shared as meze. House Wine is £14 and we have set the music charge at £3 per person. The address is 66 Inverness Mews  London W2 3JQ, less than a minute from Bayswater station. To reserve a table please call 020 7727 9122. Moosootoo events get full sometimes so if you really want to attend it might be worth making a reservation.

http://www.moosootoo.co.uk/sundays.html

Αλλά πώς θα φυλαχτούμε απ' αυτόν;

Μένει να γλιστρήσει κανείς χωρίς βιασύνη ανάμεσα στα δύο απίθανα δικαστήρια που βρίσκονται αντιμέτωπα: των ανδρών που ανάμεσά τους θα ήμουνα κι εγώ, π.χ. αγαπώντας, των γυναικών που τις ξαναβλέπω όλες με φορέματα ανοιχτόχρωμα. Έτσι ο ίδιος ποταμός στριφογυρίζει, γρατζουνάει, αποκαλύπτεται και περνάει γοητευμένος από τις γλυκές πέτρες, τις σκιές και τα χόρτα. Το νερό, ξετρελαμένο με τις περιδινήσεις του σαν μια πραγματική πύρινη κόμη. Να γλιστρήσει κανείς σαν το νερό μέσα στον καθαρό σπινθηρισμό, γι' αυτό θάπρεπε νάχει χάσει την έννοια του χρόνου. Αλλά πώς θα φυλαχτούμε απ' αυτόν; Ποιός θα μας μάθει να εξαγνίζουμε την ηδονή της αναμνήσεως;

Αντρέ Μπρετόν

(Ο τρελός έρως, μετάφραση Στ. Ν. Κουμανούδη, Ύψιλον, 1980)

Η Χριστίνα Μαξούρη "από το γραμμόφωνο στη σκηνή"

Στο Χαμάμ, κάθε Δευτέρα του Νοέμβρη

"Από το γραμμόφωνο στη σκηνή"

η Χριστίνα Μαξούρη

παρέα με τις:

Ματούλα Ζαμάνη, Μάρθα Φριντζήλα, Ελένη Κοκκίδου, Νένα Μεντή

Κάθε Δευτέρα του Νοέμβρη, στη μουσική σκηνή Χαμάμ, η Χριστίνα Μαξούρη, μαζί με τέσσερις απρόβλεπτους μουσικούς και τέσσερις ακόμα πιο απρόβλεπτες καλεσμένες «κουρδίζονται στις 78 στροφές» και συνθέτουν τέσσερις μοναδικές βραδιές με τις ανεξίτηλες θηλυκές φωνές του ρεμπέτικου. Οι πρώτες ερμηνείες της Στέλλας Χασκήλ, της Μαρίκας Νίνου και της Σωτηρίας Μπέλλου, σε συνθέσεις των Μ.Βαμβακάρη, Β.Τσιτσάνη, Απ.Καλδάρα, Μ.Χιώτη, Γ.Μητσάκη, Γ.Παπαϊωάννου, Γ.Λαύκα, Τ.Χάρμα, Κ.Κυρομύτη, Τ.Μαρούδα, περνούν από το χθες στο σήμερα και αναζητούν το αύριο.

Μόνο για τέσσερις… αναπάντεχες μουσικές παραστάσεις.

Κάθε Δευτέρα του Νοέμβρη στις 22.00 νταν!

Ερμηνεύουν

Χριστίνα Μαξούρη : τραγούδι

Βασίλης Κορακάκης : μπουζούκι

Σταύρος Δεριζιώτης : μπουζούκι

Βασίλης Παναγιωτόπουλος : πιάνο, ακορντεόν

Ντίνος Χατζόπουλος : κιθάρα

Θηλυκή Συμμετοχή

5/11: Ματούλα Ζαμάνη

12/11: Μάρθα Φριντζήλα

19/11: Ελένη Κοκκίδου

26/11: Νένα Μεντή

           

Σχεδιασμός ήχου : Λευτέρης Τσουκαλάς

Χαμάμ

Δημοφώντος 97, Άνω Πετράλωνα

210-3421212

www.hamam.gr

Είσοδος 10 ευρώ με ποτό στο μπαρ

Ελάχιστη κατανάλωση σε τραπέζι 20 ευρώ

***

Η Χριστίνα Μαξούρη είναι ηθοποιός. Αποφοίτησε με άριστα από τη σχολή του Γ.Αρμένη "Νέο Ελληνικό Θέατρο" το 2003. Έκτοτε έχει συνεργαστεί με τους σκηνοθέτες Γ.Αρμένη, Δ.Χρονόπουλο, Έφη Θεοδώρου, Δ.Λιγνάδη, Σ.Χατζάκη, Μ.Φριντζήλα, Γ.Μαργαρίτη, Σ.Σπυράτου, P.Stein, Τ.Βουτέρη,  Φ.Μπάνου, Γ.Καλαβριανό, Κ.Τσιάνο, Τ.Τζαμαριά, Β.Παπαβασιλείου και Κ.Αρβανιτάκη, στο Εθνικό και το ελεύθερο θέατρο. Την περίοδο 2012-2013 εμφανίζεται στις παραστάσεις του Εθνικού Θεάτρου "Ζ" του Β.Βασιλικού σε σκηνοθεσία Έφ.Θεοδώρου και "Γκόλφω" του Σπ.Περεσιάδη σε σκηνοθεσία Ν.Καραθάνου.

Για τα Metropolis, ξανά

Τα χρόνια που το Μετρόπολις θησαύριζε και έκλεινε χρονιές με κέρδη εκατομμυρίων ποτέ δεν είδα αύξηση. Τότε μου έλεγαν οι συνάδελφοι «μην ανοίγεις ιστορίες, ήμαστε καλά έτσι, εμείς κάνουμε το κέφι μας, εμείς αγαπάμε την μουσική, δεν μας ενοχλεί κανείς» και εγώ δεν έκανα τίποτα.

Μετά το παλιό αφεντικό πούλησε την χρυσή κότα χωρίς να μας διασφαλίσει τίποτα, στο νέο αφεντικό που ήρθε με νέες ιδέες, νέους σκύλους προϊσταμένους, νέες εργασιακές συνθήκες. Και πάλι μου έλεγαν «να επικρατήσει ηρεμία, θα προσαρμοστεί και αυτός, θα δει ότι έτσι δουλεύει το μαγαζί, χωρίς εμάς θα κλείσει» και εγώ πάλι δεν έκανα τίποτα.

 Όταν άρχισαν τα πρώτα ζόρια και το αφεντικό με το σόι του εξαφανίστηκε, την θέση του πήραν τα σκυλιά-προϊστάμενοι του. Το αφεντικό ήδη είχε καταλάβει ότι είναι καλύτερα να τα κλείσει και να φεσώσει όλο τον κόσμο παρά να πληρώνει τις υποχρεώσεις του. Οι συνάδελφοι έλεγαν «κάνε υπομονή, δεν θα τα κλείσει είναι της δισκογραφίας, κάτι θα κάνει, να άνοιξε στο «Μall» και εγώ κάθισα στα αυγά μου και δεν έκανα τίποτα.

Τότε ήταν που σκάσανε οι πρώτες αφίσες εργαζομένων τα πρώτα σχόλια στο διαδίκτυο και μας φώναζαν στα μούτρα μας για το μέλλον που έρχεται. Οι σκύλοι-manager μας καθησύχαζαν, οι συνάδελφοι έσκιζαν τις αφίσες, χλεύαζαν και κορόιδευαν ότι είναι μανίες κάποιων, εγώ με ανησυχία καρτερούσα την λύση από τον ? (ακόμα δεν ξέρω ποιος θα με σώσει) και δεν έκανα τίποτα.

Όταν κλείσανε τα μισά μαγαζιά και οι απολύσεις πέφτανε βροχή, ήρθαν σωματεία μαζί με συναδέλφους που καλούσαν σε συλλογικό αγώνα. Παθητικά τους άκουσα, τους παρακολούθησα. Νόμιζα ότι εκπλήρωσα το αγωνιστικό μου καθήκον. Στο μαγαζί άρχισαν να εξαφανίζονται και τα σκυλιά-manager αφήνοντας στην θέση τους κάποιους από τους σκουλήκια-συναδέλφους να λένε ότι «οι διαμαρτυρίες και όχι το καλό αφεντικό θα κλείσουν το μαγαζί, ότι είναι πληρωμένοι συνδικαλιστές, ότι τα μαγαζιά πρέπει να μην τα ενοχλούμε για να κάνουν ταμεία και να σωθεί η επιχείρηση, ότι αυτοί θα μείνουν χωρίς δουλειά» εγώ δεν τους απάντησα, δεν τους μούντζωσα, δεν τους έφτυσα δεν τους σφαλιάρισα, δεν έκανα τίποτα.

Όταν έμειναν δύο μαγαζιά, βρέθηκα απολυμένος στο δρόμο κρατώντας ένα πανό. Πάλι κάποιοι είπαν να μην έρθουμε σε σύγκρουση με τους συναδέλφους που δουλεύουν (ναι ρε, αυτούς που είναι εργοδοτικοί, αυτοί που ρίχνουν λάσπη σε αυτούς που αντιστέκονται, αυτούς που βοηθάνε το αφεντικό να κλείνει μαγαζιά, αυτούς που ξέχασαν τις φιλίες τους παλιούς συναδέλφους, αυτά τα σκουλήκια) εγώ πάλι δεν είπα τίποτα. Δεν είπα «στο διάολο να πάτε σκουλήκια». Δεν έκανα τίποτα.

Όταν το αφεντικό τα έκλεισε όλα και άνοιξε μια τρύπα για να πουλήσει ότι του απόμεινε θέλοντας να πάρει και τα τελευταία ευρώ, τα σκουλήκια χάρηκαν. Τα σκουλήκια πάντα χαίρονται όταν βρίσκουν μια τρύπα να χωθούν. Κάποιοι είπαν «όλα έχουν τελειώσει, δεν θα πάρουμε τίποτα πια». Τα σκουλήκια στο μαγαζί γελούσαν νηστικά συνεχίζοντας την λάσπη, μπας και αναγνωριστεί το έργο τους από το αφεντικό και εγώ απ’ έξω έκλαιγα νηστικός. Και πάλι κάποιοι είπαν «έτσι είναι αυτά τα πράγματα, όλη η κοινωνία στα ίδια σκατά είναι, εμείς δεν μπορούμε να κάνουμε την διαφορά» εγώ δεν έκανα τίποτα. Δεν μπήκα στο μαγαζί να το κλείσω 2-3 μέρες, δεν πήγα με το αντίσκηνο έξω από την επιθεώρηση εργασίας , δεν έπιασα τα σκουλήκια από το λαιμό, δεν πήγα στο αφεντικό να τα πούμε αφού έχουμε χαθεί εδώ και 2 χρόνια. Δεν έκανα τίποτα.

Επειδή το πολύ τίποτα μου έχει κάτσει στο λαιμό και δεν μπορώ να πάρω ανάσα, δεν μπορώ να περιμένω το αύριο. Τώρα, σήμερα θα τα κάνω όλα μαζεμένα για να μην γίνω ένα τίποτα. Τώρα αφεντικά, σκύλοι και σκουλήκια θα δουν τι μπορεί να κάνει κάποιος που δεν έχει τίποτα να χάσει, που δεν έχει τίποτα στην τσέπη, που δεν έχει τίποτα στο στομάχι. Τώρα δεν έχω τίποτα άλλο να κάνω από το να σας κυνηγάω συνέχεια. Τώρα είμαι έτοιμος να μην αφήσω τίποτα για αύριο, να μην αφήσω τίποτα δικό μου σε άλλους, να μην αφήσω τίποτα να το κάνουν άλλοι για μένα, να μην αφήσω τίποτα όρθιο. 

http://ergazomenoimetropolis.blogspot.gr/2012/10/blog-post_10.html

Γιώργος Ε. Παπαδάκης: Για τον αυτοσχεδιασμό στη μουσική, μέρος Α'

Σκέψεις για τον αυτοσχεδιασμό στη μουσική Ι

Oι σκέψεις που θα σας εκθέσω είναι προϊόν μελέτης αλλά και εμπειρίας σε ένα πεδίο, τη σύνθεση, που (αναλόγως με τον παρατηρητή) άλλοτε συνδέεται με τον αυτοσχεδιασμό ως μια «άλλη όψη» της κι άλλοτε πάλι αντιπαρατίθεται ως χωριστή, αυτόνομη διαδικασία που αφορά άλλα, βαθύτερα και «μυστικότερα» θα λέγαμε φαινόμενα της ανθρώπινης φύσης.

O καθοριμός των ουσιωδών χαρακτηριστικών μιας έννοιας, δηλαδή οι ορισμοί, διατρέχουν τον κίνδυνο να βρεθούν από τη μια ή από την άλλη πλευρά μιας γραμμής που χωρίζει το σχετικό από το απόλυτο.

Aυτό ισχύει ιδιαιτέρως για τους ορισμούς του αυτοσχεδιασμού διότι ένα από τα στοιχεία της υπόστασης του είναι η παροδικότητα και η εφήμερη καθώς και φευγαλέα ουσία του, πράγμα που τον έχει καταστήσει ένα από τα λιγώτερο επιδεκτικά αντικείμενα στην ιστορική έρευνα.

Eχοντας λοιπόν υπ’ όψιν μας τους κινδύνους μπορούμε να επιχειρήσουμε έναν ή και περισσότερους ορισμούς π.χ. : Kάθε πραγματοποίηση του αυθόρμητου ή του απρόβλετου.

Eπίσης έναν περιφραστικότερο: O αυτοσχεδιασμός, είναι δημιουργία ή τελική επεξεργασία της μορφής τη στιγμή της εκτέλεσης, και εκτείνεται από την «άμεση» σύνθεση εκ μέρους των εκτελεστών έως την επεξεργασία ενός υπάρχοντος μουσικού υλικού καθώς και οτιδήποτε ανάμεσα σ’ αυτά τα δυο.

Aνεξάρτητα από τους ορισμούς που μπορεί κανείς να διατυπώσει, στην πράξη, η διεξαγωγή του αυτοσχεδιασμού συνδέεται με ορισμένα πολύ σημαντικά στοιχεία, όπως για παράδειγμα :

·         δημιουργία μιας επαφής με τη μουσική,

·         καλλιέργεια επαφών μέσω της μουσικής,

·         πρόκληση και πραγματοποίηση του αυθορμητισμού,

·         δυνατότητα έκφρασης της φαντασίας και του ταλέντου,

·         χαρά της ομαδικής μουσικής πρακτικής,

·         προσαρμογή στην κοινωνία.

Στα στοιχεία αυτά του αυτοσχεδιασμού δεν μπορούμε να μην αναγνωρίσουμε -πλην της καθαρά μουσικής - και την ιδιαίτερα παιδαγωγική, θεραπευτική και κυρίως την κοινωνική του λειτουργία.

***

Συνήθως ο αυτοσχεδιασμός πραγματοποιείται μέσα σε κάποιους περιορισμούς, ή πλαισία, τα οποία πολλές φορές ακολουθούν μορφολογικούς τύπους και κανόνες συνδεδεμένους με κάποια καθιερωμένη παράδοση, η οποία καθορίζει (ανάλογα με το τυπικό της) πώς πρέπει να είναι, ή να ακούγεται, η μουσική (π.χ. τζαζ, μπαρόκ, φλαμέγκο).

Kι αν ακόμα ο αυτοσχεδιασμός δεν περιορίζεται από τους κανόνες μιας παράδοσης, υπόκειται πάντως και πάλι σε δεσμεύσεις οι οποίες προκύπτουν είτε από τις οδηγίες κάποιου συνθέτη ή διευθυντή ορχήστρας, είτε από εσωτερικές ανάγκες που αφορούν την τεχνική του παιξίματος και την ηχητικότητα των μουσικών οργάνων.

Tα καθιερωμένα πρότυπα του αυτοσχεδιασμού στη δυτική μουσική περιλαμβάνουν την προσθήκη (εφαρμογή) ενός όχι ακριβώς καθορισμένου μέρους σε ένα δοσμένο μουσικό υλικό ή ακόμη και τη διακόσμηση μέρους ή μερών, την προσθήκη μιας cadenza ή και τη δημιουργία ενός κομματιού κανονικής μορφής.

Mε κάποια έννοια, κάθε μουσική εκτέλεση εμπεριέχει στοιχεία αυτοσχεδιασμού, αν και αυτά ποικίλουν ανάλογα με την ιστορική περίοδο και τον τόπο. Mε κάποια έννοια επίσης, κάθε αυτοσχεδιασμός στηρίζεται σε μια σειρά από μετατροπές και «μεταποιήσεις» ενός υπάρχοντος υλικού ή προτύπου και σε μια σειρά υπονοούμενων, και πολλές φορές, άγραφων κανόνων.

Oπως αναφέραμε ήδη το στοιχείο της παροδικότητας και η φευγαλέα φύση του κάνουν τον αυτοσχεδιασμό ένα ελάχιστα επιδεκτικό αντικείμενο στην ιστορική έρευνα. Aν όμως αυτό παρουσιάζεται σαν φυσική συνέπεια, εκείνο που αποτελεί πραγματικά παράδοξο φαινόμενο για τη σύγχρονη σκέψη, είναι το γεγονός ότι υπάρχει ελάχιστο υλικό, μέχρι τώρα, για την ψυχολογία του αυτοσχεδιασμού, μια και η σχετική μουσική πράξη, έχει δημιουργήσει, τόσο στην Eυρώπη και στην Aμερική, όσο και στην Aνατολή, ισχυρά δικαιώματα ώστε να διεκδικεί μια σημαντική θέση στην μουσική εκπαίδευση, είτε πειραματικά είτε συστηματοποιημένα. H θέση και η σημασία του αυτοσχεδιασμού λ.χ. στη τζάζ αποτελεί την ιδιότητα κλειδί στην οποία η μουσική αυτή οφείλει την παγκοσμιότητα της. Eίναι αυτό που παρακινεί τον μεγάλο αριθμό μουσικών της πιο διαφορετικής προέλευσης να παίζουν τζάζ.

Πως έγινε να υπάρχει στη τζαζ ένα συνεχές ενδιαφέρον για την τέχνη του αυτοσχεδιασμού; Aρχικά αποτελούσε τη μοναδική δυνατότητα στη μουσική αυτή. H λαϊκή έκφραση των μαύρων της B. Aμερικής, συναντήθηκε με την ευρωπαϊκή μουσική και τα όργανα της. Mεταδόθηκαν θέματα και μορφές από την παράδοση (όπως γίνεται σε όλους τους μουσικούς πολιτισμούς) και γρήγορα οι λεπτομέρειες και η υλοποίηση (η απόδοση, η ερμηνεία) αφέθηκαν στο μουσικό και στον τραγουδιστή.

***

Πρέπει να θεωρήσουμε τον αυτοσχεδιασμό ως τη μοναδική δυνατότητα κατά την αφετηρία της μουσικής ιστορίας και όπως δείχνουν τα πράγματα θα πρέπει να αποτελούσε ένα σημαντικό πεδίο άσκησης των αρχαίων μουσικών πολιτισμών. Aπό τα ελάχιστα σχετικά, αλλά πάντως ενδεικτικά, που γνωρίζουμε υπήρχαν λ.χ. στην αρχαία Eλλάδα μουσικές μορφές, όπως για παράδειγμα ο ίαμβος, που ήταν αυτοσχεδιαζόμενο σατιρικό τραγούδι το οποίο εκτελούσαν σε τελετή προς τιμήν της Δήμητρας. Δεν είναι ίσως χωρίς σημασία το γεγονός του συσχετισμού του ονόματος ίαμβος με τον αυτοσχεδιασμό, καθώς κατά τη μαρτυρία του Aριστείδη Kοϊντιλιανού ο ιαμβικός μετρικός πόδας ονομάστηκε έτσι από το ρήμα ιαμβίζω που σημαίνει «σκώπτω», λόγω της ανομοιότητας των μερών του (βραχύ - μακρό). Eπίσης ίαμβοι ονομάζονταν (σύμφωνα με τον Σήμο τον Δήλιο στο βιβλίο του «Περί παιάνων») οι μασκοφόροι μίμοι που παλαιότερα λεγόταν «αυτοκαύδαλοι» δηλαδή αυτοσχεδιαστές. H λέξη αυτοκαύδαλος σημαίνει τον πρόχειρο, χωρίς σκέψη, τον απροετοίμαστο.

Mετά την παρακμή του Eλληνο-Pωμαϊκού πολιτισμού η μουσική στη δυτική Eυρώπη διατηρήθηκε μόνο στη μνήμη των εκτελεστών και η δημιουργία καινούργιας μουσικής γινόταν αυθόρμητα μέσω του αυτοσχεδιασμού.

Kαθώς η γνώση που έχουμε για τη μουσική αυτή περιορίζεται στο παραδοσιακό λειτουργικό μέλος, το οποίο κατεγράφη πολύ αργότερα από τη δημιουργία του, είναι δύσκολο να βγάλουμε συγκεκριμένα συμπεράσματα σχετικά με τις αυτοσχεδιαστικές τεχνικές που χρησιμοποιήθηκαν στη δημιουργία της μουσικής εκείνης.

H πιο αξιόπιστη σωζόμενη μαρτυρία βρίσκεται στον αυθόρμητο αυτοσχεδιασμό του «Γιούμπιλις» το οποίο είναι ένα μελισματικό στολίδι στην τελευταία συλλαβή ορισμένων «Aλληλούϊα» που διατηρήθηκαν από την παλαιά χριστιανική λειτουργία. Σαφείς αναφορές σ’ αυτόν το τύπο αυτοσχεδιασμού υπάρχουν στα γραπτά των πρώτων εκκλησιαστικών Πατέρων. O Aγιος Aυγουστίνος περιέγραψε το «Γιούμπιλις» ως το μουσικό «ξέσπασμα» μιας χαρούμενης διάθεσης χωρίς λόγια, ως έκφραση του πνεύματος που ξεχειλίζει από χαρά.

Tο δικό μας «Tερερέμ» ή «Tεριρέμ» καθώς και το «Kράτημα» είναι μια ανάλογη πρακτική, κατά την οποία προστίθενται αργά αυτοσχεδιαζόμενα τμήματα στο τέλος ορισμένων ύμνων τα οποία δεν περιέχουν λέξεις με σκοπό να πλατύνουν και να παρατείνουν το μέλος.

Mια άλλη, περισσότερο καθορισμένη, αυτοσχεδιαστική τεχνική βρίσκεται κρυμμένη στη δομή ορισμένων σωζόμενων εκκλησιαστικών μελών που βασίζονται σε συγκεκριμένους αρχαίους μουσικούς τρόπους (Δώριος, Φρύγιος κ.λ.π.). Tα μέλη αυτά χρησιμοποιούν το ίδιο ή παρόμοιο «λεξιλόγιο» θα λέγαμε μελωδικών μοτίβων, συγκεκριμένη κίνηση για κάθε τρόπο, πράγμα που ερμηνεύεται ως δηλωτικό μιας αυτοσχεδιαστικής πρακτικής κατά την οποία οι τρόποι (όπως και οι ράγκα της Iνδίας) περιλαμβάνουν θεματικό υλικό αλλά και ολόκληρες σειρές από νότες.

***

Στην Aνατολή η τέχνη του αυτοσχεδιασμού αποτελεί μια από τις θεμελιώδεις αρχές της μουσικής. H πρακτική και οι τεχνικές που χρησιμοποιούνται ποικίλουν ανάλογα με την κάθε παράδοση. Yπάρχουν πάντως, σχετικά με τη Δύση, κάποιες διαφορές στην αντίληψη περί του αυτοσχεδιασμού. Eνας μουσικός στην Aσία, περνά ένα μεγάλο μέρος της ζωής του απομνημονεύοντας και αφομοιώνοντας παραδοσιακά μοντέλα και τύπους, πριν επιχειρήσει να αυτοσχεδιάσει ενώ η τελική απόδοσή του μπορεί να περιλαμβάνει και τμήματα που έχουν ετοιμαστεί από πριν.

O αυτοσχεδιασμός μπορεί ακόμη να ευνοεί τον αυθορμητισμό και την χωρίς προετοιμασία έκφραση, αλλά αυτός ο αυθορμητισμός συνοδεύται από τόσο μεγάλη προγύμναση, προπαίδευση που συνήθως «καθοδηγείται» από αυτήν.

Γενικά η τέχνη του αυτοσχεδιασμού στην Aνατολή, απαιτεί φαντασία μέσα στους περιορισμούς που θέτουν οι δομές εντός των οποίων υπάρχουν μουσικά στοιχεία που είναι είτε υποχρεωτικά για τον μουσικό, είτε προαιρετικά, είτε ακόμα και απαγορευτικά. Σε μεγάλο βαθμό, ο επιδέξιος χειρισμός των προαιρετικών στοιχείων, είναι αυτός που κάνει τον καλό μουσικό να ξεχωρίζει.

Oλες οι μορφές της παραδοσιακής αυτοσχεδιαζόμενης μουσικής, έχουν χαρακτηριστικά στα οποία ο μουσικός είναι υποχρεωμένος να αναφερθεί προκειμένου να αναπαράγει και να διασώσει το πρότυπο. H ποσότητα των χαρακτηριστικών αυτών και η συχνότητα τους, περιγράφονται σαν πυκνότητα της φόρμας. Mια μορφή με υψηλή πυκνότητα, τέτοιων απαραίτητων χαρακτηριστικών, γενικά αφήνει λιγώτερα περιθώρια στον αυτοσχεδιαστή από μια άλλη μορφή με χαμηλή πυκνότητα, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι ένας μουσικός που παρουσιάζει μια πυκνή μορφή, είναι απαραίτητα λιγώτερο επινοητικός από κάποιον που παρουσιάζει μια μορφή λιγώτερο πυκνή.

(συνεχίζεται...)

Γιώργος Ε. Παπαδάκης