Το τελευταίο ποίημα του Βίκτορ Χάρα πριν δολοφονηθεί από τη χούντα του Πινοσέτ

Σου στέλνω μετάφραση του τελευταίου ποιήματος του Victor Jara, το οποίο έγραψε κρατούμενος στο Estadio Chile, λίγες μέρες πριν δολοφονηθεί από τη χούντα του Πινοσέτ. Σύμφωνα με τον συγκρατούμενο του, Boris Navia, δικηγόρο και κομμουνιστή μαχητή, το ποίημα το οποίο είχε βάλει στο σημειωματάριο του ο ίδιος ο Victor Jara αντιγράφηκε σε δύο πακέτα τσιγάρα τα οποία δόθηκαν σε ένα φοιτητή και ένα γιατρό οι οποίοι θα απελευθερώνονταν, ενώ τα πρωτότυπα τα έκρυψε στη σόλα του παπουτσιού του. Ο φοιτητής συνελήφθη με τους στίχους και βασανίστηκε όπως και ο Boris Navia, το άλλο αντίγραφο όμως φυγαδεύτηκε από το στάδιο την ίδια νύχτα. Το ποίημα φέρει δύο τίτλους, "Somos cinco mil" (Είμαστε πέντε χιλιάδες) ή  Estadio Chile (το Στάδιο της Χιλής).
Ειρήνη Φιλιππίδου

Somos cinco mil aquí
en esta pequeña parte la ciudad.
Somos cinco mil.
¿Cuántos somos en total
en las ciudades y en todo el país?
Sólo aquí,
diez mil manos que siembran
y hacen andar las fábricas
Cuánta humanidad
con hambre, frío, pánico, dolor,
presión moral, terror y locura.

Seis de los nuestros se perdieron
en el espacio de las estrellas.
Uno muerto, un golpeado como jamás creí
se podría golpear a un ser humano.
Los otros cuatro quisieron quitarse
todos los temores,
uno saltando al vacío,
otro golpeándose la cabeza contra un muro
pero todos con la mirada fija en la muerte.
¡Qué espanto produce el rostro del fascismo!
Llevan a cabo sus planes con precisión artera
sin importarles nada.
La sangre para ellos son medallas.
La matanza es un acto de heroísmo.
¿Es este el mundo que creaste, Dios mío?
¿Para esto tus siete días de asombro y de trabajo?
En estas cuatro murallas sólo existe un número
que no progresa.
Que lentamente querrá más la muerte.

Pero de pronto me golpea la consciencia
y veo esta marea sin latido
y veo el pulso de las máquinas
y los militares mostrando su rostro de matrona
llena de dulzura.
¿Y México, Cuba y el mundo?
¡Qué griten esta ignominia!
Somos diez mil manos
menos que no producen.
¿Cuántos somos en toda la patria?
La sangre del compañero Presidente
golpea más fuerte que bombas y metrallas.
Así golpeará nuestro puño nuevamente.

***

Είμαστε πέντε χιλιάδες εδώ

σ' αυτή τη μικρή γωνιά της πόλης.

Είμαστε πέντε χιλιάδες.

Πόσοι είμαστε συνολικά

στις πόλεις και σε ολόκληρη τη χώρα;

Μονάχα εδώ,

δέκα χιλιάδες χέρια που σπέρνουν

και λειτουργούν τα εργοστάσια.

Πόση ανθρωπότητα

με πείνα, κρύο, πανικό, πόνο,

 πίεση ηθική, τρομοκρατία και τρέλα.

Έξι από τους ανθρώπους μας χάθηκαν

στ' αστέρια

Ένας νεκρός, χτυπημένος όπως ποτέ δεν πίστευα

πως θα μπορούσε να χτυπηθεί ένας άνθρωπος.

Άλλοι τέσσερις θέλησαν να τερματίσουν τον τρόμο τους

μ' ένα άλμα στο κενό,

άλλος χτυπώντας το κεφάλι του σ' έναν τοίχο,

όμως όλοι με το βλέμμα τους σταθερά στο θάνατο.

Τι τρόμο προκαλεί το πρόσωπο του φασισμού!

Εκτελούν τα σχέδιά τους με πανούργα ακρίβεια

χωρίς να νοιάζονται για τίποτα

Το αίμα γι’ αυτούς είναι μετάλλια.

Η δολοφονία πράξη ηρωισμού.

Αυτός είναι ο κόσμος που δημιούργησες, Θεέ μου;

Γι’ αυτό οι επτά μέρες θαύματος και δουλειάς;

Σ’ αυτούς τους τέσσερις τοίχους υπάρχει μόνο ένας αριθμός

που δεν εξελίσσεται

που σιγά-σιγά θα επιθυμεί όλο και περισσότερο το θάνατο.

Αλλά ξαφνικά η συνείδησή μου ξυπνά

και βλέπω αυτή την παλίρροια χωρίς καρδιοχτύπι

και βλέπω τον παλμό των μηχανών

και το στρατό να δείχνει το  πρόσωπο του

γεμάτο γλυκύτητα

Και το Μεξικό, η Κούβα και ο κόσμος;

Φωνάζουν μ’ αγανάκτηση!

Είμαστε δέκα χιλιάδες χέρια

που δεν μπορούν να παράγουν.

Πόσοι είμαστε σε ολόκληρη τη χώρα;

Το αίμα του συναδέλφου Προέδρου

χτυπάει πιο δυνατά από τις βόμβες και τα θραύσματα

Αυτό θα χτυπήσει ξανά τη γροθιά μας.

Victor Jara
Μετάφραση: Ειρήνη Φιλιππίδου

Ο Lluis Llach του Βασίλη Παπακωνσταντίνου

Σε μετάφραση Ειρήνης Φιλιππίδου, οι ορίτζιναλ στίχοι των δύο τραγουδιών του Lluis Llach που τραγούδησε ο Βασίλης Παπακωνσταντίνου, στον δίσκο "Βασίλης Παπακωνσταντίνου". Στις ελληνικές βερσιόν, "Όλα τα 'χει ο μπαξές" και "Τώρα τώρα" τους στίχους υπέγραψε ο Πάνος Φαλάρας. Αλλά εδώ μιλάμε για τους πρωτότυπους στίχους των δύο τραγουδιών στα Καταλανικά, μεταφρασμένους αποκλειστικά για τους ηρωικούς αναγνώστες των Μ.Π. Ευχαριστούμε Ειρήνη!

Damunt d'una terra
Vailet, et diuen que a les guerres
tan sols hi ha tristeses,
no s'hi guanya mai.
Damunt d'aquesta terra encesa
tot allò que és feble
vol ignorar els mals.

I en Maurici va escoltant
però segueix a terra sense fer-ne cas,
perquè uns altres li han dit tant
que la seva vida és patir sota el fang...

Recorda les raons que un dia
varen canviar el signe
d'aquell temps passat.
Ell ha marcat la teva vida
amb una ferida
que tu has de curar.

I en Maurici va escoltant
i pensa que ja sap el perquè dels mals.
Però se'n torna, està dubtant,
i altres veus ressonen també al seu voltant.

Vailet, no siguis anarquista
i vés a la conquista
de l'honor més alt,
que al teu costat tindràs la força
que ens porta l'ordre
i ens permet la pau.

I en Maurici sap molt bé
que, si només dubta, poca cosa té.
En Maurici sap què fer,
trobarà als companys i sortirà al carrer.

***
Μετάφραση: Ειρήνη Φιλιππίδου


Σε μια γη
Αγόρι, σου λένε ότι στους πολέμους
υπάρχει μόνο θλίψη
δεν κερδίζεις ποτέ.
Σε αυτή την γη που καίει
όλοι οι αδύναμοι
θέλουν να αγνοήσουν το κακό.

Και ο Μαουρίσιο ακούει
αλλά ακόμα κάθεται, αγνοώντας
γιατί άλλοι του έχουν πει πολλές φορές
ότι η ζωή του είναι να υποφέρει στη λάσπη.

Θυμήσου τους λόγους που μια μέρα
άλλαξαν το σημάδι
εκείνου του παρελθόντος.
Έχει σημαδέψει τη ζωή σου
με μια πληγή
που πρέπει να γιατρέψεις.

Και ο Μαουρίσιο συνεχίζει να ακούει
σκέφτεται ότι μπορεί ήδη να ξέρει το λόγο του κακού.
Αλλά γυρίζει πίσω, αμφιβάλλει,
και άλλες φωνές ακούγονται γύρω του.

Αγόρι, μην είσαι αναρχικός
πήγαινε να κατακτήσεις
τις υψηλότερες τιμές
θα έχεις τη δύναμη δίπλα σου
που θα μας φέρει στην τάξη
και θα μας επιτρέψει την ειρήνη.

Και ο Mauricio ξέρει πολύ καλά
ότι, χωρίς αμφιβολία, έχει πολύ λίγα.
Και ο Mauricio ξέρει τι να κάνει,
θα μείνει με τους συντρόφους του και θα βγει στο δρόμο.

L'estaca
L'avi Siset em parlava
de bon matí al portal
mentre el sol esperàvem
i els carros vèiem passar.

Siset, que no veus l'estaca
on estem tots lligats?
Si no podem desfer-nos-en
mai no podrem caminar!

Si estirem tots, ella caurà
i molt de temps no pot durar,
segur que tomba, tomba, tomba
ben corcada deu ser ja.

Si jo l'estiro fort per aquí
i tu l'estires fort per allà,
segur que tomba, tomba, tomba,
i ens podrem alliberar.

Però, Siset, fa molt temps ja,
les mans se'm van escorxant,
i quan la força se me'n va
ella és més ampla i més gran.

Ben cert sé que està podrida
però és que, Siset, pesa tant,
que a cops la força m'oblida.
Torna'm a dir el teu cant:

L'avi Siset ja no diu res,
mal vent que se l'emportà,
ell qui sap cap a quin indret
i jo a sota el portal.

I mentre passen els nous vailets
estiro el coll per cantar
el darrer cant d'en Siset,
el darrer que em va ensenyar.


***
Μετάφραση: Ειρήνη Φιλιππίδου

Ο πάσσαλος
Ο γέρο Σισέτ μου μιλούσε
στην βεράντα την αυγή
καθώς περιμέναμε τον ήλιο ν' ανατείλει
και βλέπαμε τα καμιόνια να περνούν.

Σισέτ δεν βλέπεις τον πάσσαλο
που είμαστε όλοι δεμένοι;
Αν δεν ελευθερωθούμε
δεν θα περπατήσουμε ποτέ!

Αν τραβήξουμε όλοι, θα πέσει
και θα κρατήσει για πολύ,
είναι σίγουρο ότι θα πέσει, θα πέσει, θα πέσει
ίσως είναι ήδη σαπισμένος
Αν τραβήξω δυνατά εδώ
και τραβήξεις δυνατά εκεί
είναι σίγουρο ότι θα πέσει, θα πέσει, θα πέσει
και θα απελευθερωθούμε..

Όμως Σισετ, έχει περάσει τόσος καιρός
τα χέρια μου σκίστηκαν
και μόλις τ' αφήνω λίγο
μεγαλώνει και δυναμώνει

ξέρω καλά ότι έχει σαπίσει
αλλά, Σισέτ, ζυγίζει τόσο
που μ' εγκαταλείπουν οι δυνάμεις μου
πες μου ξανά το τραγούδι σου

ο γέρο Σισέτ, τώρα δεν λέει τίποτα
τον πήρε ένας κακός αέρος
εκείνος ήξερε για που
ενώ εγώ μένω ακόμη κάτω από τη σκεπή

κι όταν περνούν οι νέοι,
δυναμώνω τη φωνή μου τραγουδώντας
το τελευταίο τραγούδι του Σισέτ,
το τελευταίο τραγούδι που μου έμαθε.

Από τους "Δύο Κόκορες" στο "Άι Γαρούφαλλό μου"

Επιμέλεια - Μετάφραση: Ειρήνη Φιλιππίδου

Οι δύο κόκορες (1962)

Το πιο εμβληματικό τραγούδι του Chicho Sánchez Ferlosio. Τον συνέλαβαν για δεύτερη φορά στην είσοδο της Φιλοσοφικής Σχολής της Μαδρίτης τον Φεβρουάριο του 1962, ενώ συγκέντρωνε χρήματα για την υποστήριξη του κρατούμενου φοιτητή Luis Gomez Llorente, εκπροσώπου της σχολής και μέλος του ASU (Πανεπιστημιακή ομάδα σοσιαλιστών, μετεξελίχθηκε στο PSOE).

Για τη σύλληψή του το αστυνομικό δελτίο έγραφε:

«Ο JOSÉ ANTONIO SÁNCHEZ FERLOSIO μαρξιστικής ιδεολογίας, συνελήφθη το Νοέμβριο του 1960 για διασπορά συκοφαντιών, τον Φεβρουάριο του 1962 για διενέργεια εράνου υπέρ του κρατούμενου φοιτητή LUIS GÓMEZ LLORENTE».

Σύμφωνα με την άμεση μαρτυρία του Ramon Cotarelo, ο Chicho τραγούδησε το τραγούδι «Οι δύο κόκορες» κάτω από αυτές τις συνθήκες:

«Μερικές δεκάδες φοιτητές συγκεντρώθηκαν αυθόρμητα στους διαδρόμους της σχολής και έκαναν καθιστική διαμαρτυρία για την απελευθέρωση του Luis Gómez Llorente. Ο Chicho πήρε την κιθάρα του, έγινε μια συζήτηση στο μπροστινό αίθριο, και σε μια δήλωση αλληλεγγύης προς τον φυλακισμένο σύντροφό μας άρχισε να τραγουδά το «Κόκορας κόκκινος, κόκορας μαύρος».

Γνωρίζουμε δύο εκδοχές: την σουηδική (1964 και 1974) και αυτήν που κυκλοφόρησε στην Ιταλία (δεν γνωρίζουμε αν ήταν το 1963 ή αργότερα). Η «κοκορομαχία» δεν έτυχε καλής υποδοχής από το PCE (Κομμουνιστικό Κόμμα Ισπανίας) καθώς ήταν ήδη υπέρ της πολιτικής της εθνικής συμφιλίωσης.

Cuando canta el gallo negro

es que ya se acabar el día.

Si cantara el gallo rojo,

otro gallo cantaría

¡Ay! Si es que yo miento,

que el cantar de mi canto

lo borre el viento

¡Ay! Que desencanto,

si me borrara el viento

lo que yo canto.

Se encontraron en la arena

los dos gallos frente a frente.

El gallo negro era grande,

pero el rojo era valiente.

¡Ay! Si es que yo miento,

que el cantar de mi canto

lo borre el viento

Se miraron cara a cara

y atacó el negro primero.

El gallo rojo es valiente,

pero el negro es traicionero.

¡Ay! Si es que yo miento,

que el cantar de mi canto

lo borre el viento

Gallo negro, gallo negro,

gallo negro te lo advierto:

no se rinde un gallo rojo

más que cuando está ya muerto.

¡Ay! Si es que yo miento,

que el cantar de mi canto

lo borre el viento

*******

Όταν τραγουδά ο μαύρος κόκορας

είναι γιατί  η μέρα έχει τελειώσει

Μα αν τραγουδούσε ο κόκκινος κόκορας

κι άλλος κόκορας θα τραγουδούσε.

Αχ! Αν λέω ψέματα,

τότε το τραγούδι μου

ας το σβήσει ο άνεμος

Αχ! τι κρίμα,

αν ο άνεμος σβήσει

αυτό που τραγουδάω.

Συναντήθηκαν στην αρένα

οι δυο κόκορες αντιμέτωποι.

Ο μαύρος κόκορας ήταν μεγάλος,

μα ο κόκκινος γενναίος.

Αχ! Αν λέω ψέματα,

τότε το τραγούδι μου

ας το σβήσει ο άνεμος.

Κοιτάχτηκαν κατά πρόσωπο

κι επιτέθηκε ο μαύρος πρώτος.

Ο κόκκινος κόκορας είναι γενναίος,

μα ο μαύρος ύπουλος.

Αχ! Αν λέω ψέματα,

τότε το τραγούδι μου

ας το σβήσει ο άνεμος

Μαύρε κόκκορα, μαύρε κόκκορα

μαύρε κόκκορα σε προειδοποιώ:

Δεν παραδίνεται ένας κόκορας κόκκινος

παρά μόνο όταν πεθάνει.

Άι! Αν λέω ψέματα,

τότε το τραγούδι μου

ας το σβήσει ο άνεμος

ΥΓ: Τη μουσική του "Οι δύο κόκορες" την παίρνει αυτούσια ο Αργύρης Κουνάδης και με αυτήν μελοποιεί τους αριστουργηματικούς στίχους του Βαγγέλη Γκούφα στο τραγούδι "Εις μνημόσυνον", γνωστό και ως "Άι γαρούφαλλό μου, με την καθηλωτική ερμηνεία της Ελένης Βιτάλη. Το γαρίφαλο δεν είναι ένα "αθώο" λουλούδι - ο Γκούφας αναφέρεται σαφώς στον "άνθρωπο με το γαρίφαλο", τον Νίκο Μπελογιάννη, ο οποίος εκτελέστηκε από το ελληνικό κράτος το 1952. Εν μέσω της δικτατορίας (έτος έκδοσης το 1973), οι συντελεστές του δίσκου "Δεν περισσεύει υπομονή" είχαν κάθε λόγο να θέλουν να κρύψουν την προέλευση της μελωδίας - τον αγώνα κατά του Φράνκο και της ισπανικής Χούντας - και κάπως έτσι ο Κουνάδης αναγράφηκε ως συνθέτης του τραγουδιού, το οποίο παρουσιάστηκε ως διασκευή παραδοσιακής ισπανικής μελωδίας. Εν τέλει, συνθέτης του "Εις μνημόσυνον", ενός από τα πιο σπαρακτικά και συγκλονιστικά ελληνικά τραγούδια, είναι ο Chicho Sánchez Ferlosio, και η διόλου παραδοσιακή μελωδία του προέρχεται από το τόσο κοντινό μας 1962. Άρα, ούτε τραγούδι του Ισπανικού Εμφυλίου είναι - όπως λανθασμένα έχει αναφερθεί πολλάκις - εφόσον το ιστορικό αυτό γεγονός ολοκληρώνεται το 1939.

Θερμές ευχαριστίες στην Ειρήνη Φιλιππίδου για την τόσο κατατοπιστική υπενθύμιση άλλης μιας στιγμής μουσικού διεθνισμού, από τις πολλές που έχει να επιδείξει η ιστορία της μουσικής των λαών.
ηρ.οικ.

Los pájaros perdidos

Επιλογή - Μετάφραση: Ειρήνη Φιλιππίδου
Los pájaros perdidos
Μουσική: Astor Piazzolla
Στίχοι: Mario Trejo

Amo los pájaros perdidos
que vuelven desde el más alla,
a confundirse con un cielo
que nunca más podre recuperar.

Vuelven de nuevo los recuerdos,
las horas jóvenes que di
y desde el mar llega un fantasma
hecho de cosas que amé y perdí.

Todo fue un sueño, un sueño que perdimos,
como perdimos los pájaros y el mar,
un sueño breve y antiguo como el tiempo
que los espejos no pueden reflejar.

Después busqué perderte en tantas otras
y aquella otra y todas eras vos;
por fin logré reconocer cuando un adiós es un adiós,
la soledad me devoró y fuimos dos.

Vuelven los pájaros nocturnos
que vuelan ciegos sobre el mar,
la noche entera es un espejo
que me devuelve tu soledad.

Soy sólo un pájaro perdido
que vuelve desde el más allá
a confundirse con un cielo
que nunca más podré recuperar.

***

Τα χαμένα πουλιά

Αγαπώ τα χαμένα πουλιά
που γυρίζουν από μακρυά,
να ενωθούν μ' έναν ουρανό
που δεν θα επιστρέψω ποτέ.

Οι αναμνήσεις ξαναγυρίζουν
οι ώρες που ξόδεψα απ' τα νιάτα μου
κι ένα φάντασμα έρχεται απ' τη θάλασσα
να κάνει όσα αγάπησα κι έχασα.

Όλα ήταν όνειρο, ένα όνειρο που χάσαμε
όπως χάσαμε τη θάλασσα και τα πουλιά
ένα όνειρο σύντομο και παλιό όπως ο χρόνος
που δεν δείχνουν οι καθρέφτες.

Κι ύστερα σ' έχασα σε τόσα άλλα
κι αυτό το άλλο κι όλα τους ήσουν εσύ
στο τέλος κατάλαβα πως το αντίο είναι αντίο,

η μοναξιά με κατασπάραξε κι ήμασταν δύο.

Γυρίζουν τα πουλιά της νύχτας
πετούν τυφλά πάνω απ' τη θάλασσα
όλο η νύχτα είναι καθρέφτης
που μου φέρνει τη μοναξιά σου.

Είμαι ένα χαμένο πουλί
που γυρίζω από μακρυά
να ενωθώ μ' έναν ουρανό
που δεν θα επιστρέψω ποτέ.

Chavela Vargas - Amanecí en Tus Brazos

Μετάφραση - Επιλογή: Ειρήνη Φιλιππίδου

Amanecí en Tus Brazos
Chavela Vargas

Amanecí otra vez entre tus brazos
Y desperté llorando de alegría
Me cobijé la cara con tus manos
Para seguirte amando todavía
Te despertaste tú casi dormida
Y me querías decir no sé que cosa
Pero callé tu boca con mis besos
Y así pasaron muchas, muchas horas
Cuando llegó la noche
Apareció la luna
Y entró por la ventana
¡Qué cosa tan bonita
Cuando la luz del cielo
Iluminó tu cara!

Yo me volví a meter entre tus brazos
Y me querías decir no sé que cosa
Pero callé tu boca con mis besos

Y así pasaron muchas, muchas horas.

***

Ξημέρωσε στnν αγκαλιά σου
Chavela Vargas

Ξημέρωσε πάλι στην αγκαλιά σου
και ξύπνησα κλαίγοντας από χαρά
έκρυψα το πρόσωπό μου στα χέρια σου
για να συνεχίσω να σ' αγαπώ
Ξύπνησες, σχεδόν κοιμισμένη
ήθελες να μου πεις δεν ξέρω τι
αλλά έκλεισα το στόμα σου με τα φιλιά μου.
Και έτσι πέρασαν πολλές, πολλές ώρες
Όταν ήρθε το βράδυ
εμφανίστηκε το φεγγάρι
και μπήκε από το παράθυρο
Τι όμορφο θέαμα
όταν το φως του ουρανού
φωτίζει το πρόσωπό σου!

Γύρισα για να κρυφτώ στην αγκαλιά σου
και ήθελες να μου πεις δεν ξέρω τι
αλλά έκλεισα το στόμα σου με τα φιλιά μου

Και έτσι πέρασαν πολλές, πολλές ώρες.

Σονέτο του γλυκού παράπονου

Σαν σήμερα εκτελέστηκε το 1936 ο Λόρκα. Σου στέλνω μια μεταφρασούλα από τα "Σονέτα του σκοτεινού έρωτα - Sonetos del amor oscuro". Το σχέδιο είναι του Λόρκα.
Ειρήνη Φιλιππίδου

Soneto de la dulce queja

Tengo miedo a perder la maravilla

de tus ojos de estatua, y el acento

que de noche me pone en la mejilla

la solitaria rosa de tu aliento.

Tengo pena de ser en esta orilla

tronco sin ramas, y lo que más siento

es no tener la flor, pulpa o arcilla,

para el gusano de mi sufrimiento.

Si tú eres el tesoro oculto mío,

si eres mi cruz y mi dolor mojado,

si soy el perro de tu señorío,

no me dejes perder lo que he ganado

y decora las aguas de tu río

con hojas de mi οtoño enajenado


***

Σονέτο του γλυκού παράπονου

Φοβάμαι μήπως χάσω το θαύμα

των γλυπτών ματιών σου, και τη μελωδία

που τη νύχτα στο μάγουλό μου ακουμπά

το μοναχικό ρόδο της αναπνοής σου.

Πονάω που βρίσκομαι σε τούτη την ακτή,

κορμός χωρίς κλαδιά, κι η λύπη μου είναι

που δεν έχω  λουλούδι, λάσπη ή πηλό

για το σαράκι της θλίψης μου.

Αν ο κρυμμένος θησαυρός μου είσαι συ,

αν είσαι εσύ ο σταυρός κι ο νωπός μου πόνος,

αν είμαι εγώ το σκυλί του αρχοντικού σου,

μη μ΄αφήσεις να χάσω ό,τι κέρδισα

και στολίζει τα νερά του ποταμού σου
με φύλλα απ’ το  χαμένο μου φθινόπωρο.

Αποχαιρετισμός στη Sara Montiel

Επιμέλεια - Μετάφραση: Ειρήνη Φιλιππίδου

8 Απριλίου 2013

Πέθανε σήμερα η Sara Montiel, Ισπανίδα ηθοποιός και τραγουδίστρια. Επ' αφορμή, ένα τραγούδι του 1922, που τραγούδησε η Montiel στην ταινία "El ultimo couple" (1957).


Fumando espero

Πρώτη εκτέλεση: 1922

Στίχοι - μουσική: J. Viladomat - Felix Garzo

Fumar es un placer, genial, sensual...

Fumando espero al hombre que yo quiero,
tras los cristales de alegres ventanales
Y mientras fumo mi vida no consumo
porque flotando el humo me suelo adormecer.

Tendida en mi sofá, fumar y amar,
ver a mi amado feliz y enamorado,
sentir sus labios besar con besos sabios.
Y el devaneo sentir con más deseo,
cuando sus ojos siento sedientos de pasión.

Por eso estando mi bien

es mi fumar un eden.

Dame el humo de tu boca

Dame que en mi,

pasión provoca.

Corre que quiero

enloquecer de placer,

sintiendo ese calor

del humo embriagador

que acaba por prender

la llama ardiente del amor.

La hora de inquietud con él no es cruel

sus espirales son sueños celestiales,

y forman nubes que hacia la gloria suben

y envuelta en ella, su chispa es una estrella,

que luce clara y bella con límpido fulgor.

***

Καπνίζω περιμένοντας

Το κάπνισμα είναι μια απόλαυση υπέροχη, αισθησιακή

καπνίζοντας περιμένω τον άντρα που ποθώ,

μέσα απ΄τα κρύσταλλα της μεγάλης τζαμαρίας

κι όσο καπνίζω δεν χαλώ τη ζωή μου

γιατί πλέοντας στον καπνό αποκοιμιέμαι

Ξαπλωμένη στον καναπέ μου, καπνίζοντας και αγαπώντας

βλέπω τον αγαπημένο μου ερωτευμένο κι ευτυχισμένο

νιώθω τα χείλη του να με φιλούν με σοφά φιλιά

και θέλω το παιχνίδι με περισσότερο πόθο

όταν νιώθω τα μάτια του να διψούν για πάθος

Όταν ο καλός μου είναι κοντά,
το κάπνισμα είναι παράδεισος.

Δώσε μου τον καπνό απ' το στόμα σου

δώστον  μου γιατί μέσα μου

προκαλέι το πάθος.

Τρέξε γιατί θέλω

να τρελαθώ από ευχαρίστηση,

νοιώθωντας τη ζέστη

του μεθυστικού καπνου

που ανάβει

την άσβεστη φλόγα του έρωτα.

Η ώρα της ανησυχίας μαζί του δεν είναι σκληρή

τα δαχτυλίδια του είναι όνειρα ουράνια

και φτιάχνουν σύννεφα που ανεβαίνουν πορς τη δόξα

και την περιβαλλουν, η σπίθα του είναι ένα αστέρι

που λάμπει φωτεινό και όμορφο με λάμψη διαυγή.

***

ΥΓ.: Στην αρχική εκδοχή υπάρχει και η παρακάτω στροφή, αλλά για ευνόητους λόγους στην ταινία την έφαγε η λογοκρισία  του Φράνκο!

Tras la batalla

en que el amor estalla,

un cigarrillo

es siempre un descansillo

y aunque parece

que el cuerpo languidece,

tras el cigarro crece

su fuerza, su vigor.

Μετά τη μάχη
όταν η αγάπη κάνει παύση
ένα τσιγαράκι
είναι πάντα μια ξεκούραση
και αν και μοιάζει
να μαραζώνει το σώμα

μετά το τσιγάρο μεγαλώνει

η δύναμη και το σφρίγος του

***

Μία απρόσμενη αναφορά στη Sara Montiel βρίσκουμε στο τραγούδι "Κάρμεν", σε στίχους Λίνας Νικολακοπούλου. Η μουσική είναι του Θανάση Καργίδη και στην ερμηνεία η μοναδική Χριστιάνα.

Όταν έβλεπα την Carmen μες στο σινεμά
με τα μάτια τα βαμμένα, τα χείλη τα γκρενά και γύρω:
όλοι οι άντρες να πέφτουν στην πίστα
κι οι κιθάρες να παίρνουν φωτιά τριγύρω:
κόκκινες χάντρες, βεντάλιες κι ορχήστρα
και τ’ αγόρια κορμάκια σπαθιά Χριστέ μου,

μ’ έπιανε τότε κι εμένα μια λύσσα
και ντρεπόμουν που ήμουν ξανθιά
και είπα "φέρτε μου έναν ταύρο
να του κλέψω την καρδιά".

Κι όταν μου ’φεραν τον ταύρο
πώς να πω το ναι,
που τον λέγαν μόνο Σταύρο
κι όχι Μορίς Ρονέ και λέω:

"Πού ’ν’ οι αρένες, καλέ, κι οι καδένες
και οι μπέρτες κι ο κόσμος, ολέ;" Του λέω:

"Tσάμπα, μωρό μου, οι πρόβες κι οι χτένες
κι οι δαντέλες μες στο καμπριολέ αμίγκο,
γκράτσια, πρέγκο, μα δε θα μπορέσω
στο πλευρό σου να μείνω γιατί
εγώ είμαι η Carmen και τον έρωτα
τον θέλω πειρατή."

Κι έτσι μ’ άφησε κι ο Σταύρος σ’ ένα Ρενό κατρέλ
γιατί αυτός δεν ήταν ταύρος κι ούτε κι εγώ η Μοντιέλ και λέω:

Κοίτα η ζωή τελικά ειρωνία
να ’ναι αλλιώτικη απ’ το σινεμά και παίρνω:
σπόρια, σταφίδες, στραγάλια κι ανία
και πηγαίνω ξανά σινεμά και τότε:

Να σου η Carmen μπροστά στην οθόνη
με σκοτώνει που λέει φλογερά
"Amore mio", την αλήθεια
θα σ’ την πω στο διάλειμμα

Το στοιχειωμένο κεφάλαιο 7 από "Το Κουτσό" του Κορτάσαρ

Julio Cortázar, Rayuela, 1963 (Capítulo 7)

7.

Toco tu boca, con un dedo toco el borde de tu boca, voy dibujándola como si saliera de mi mano, como si por primera vez tu boca se entreabriera, y me basta cerrar los ojos para deshacerlo todo y recomenzar, hago nacer cada vez la boca que deseo, la boca que mi mano elige y te dibuja en la cara, una boca elegida entre todas, con soberana libertad elegida por mí para dibujarla con mi mano en tu cara, y que por un azar que no busco comprender coincide exactamente con tu boca que sonríe por debajo de la que mi mano te dibuja.
Me miras, de cerca me miras, cada vez más de cerca y entonces jugamos al cíclope, nos miramos cada vez más de cerca y los ojos se agrandan, se acercan entre sí, se superponen y los cíclopes se miran, respirando confundidos, las bocas se encuentran y luchan tibiamente, mordiéndose con los labios, apoyando apenas la lengua en los dientes, jugando en sus recintos donde un aire pesado va y viene con un perfume viejo y un silencio. Entonces mis manos buscan hundirse en tu pelo, acariciar lentamente la profundidad de tu pelo mientras nos besamos como si tuviéramos la boca llena de flores o de peces, de movimientos vivos, de fragancia oscura. Y si nos mordemos el dolor es dulce, y si nos ahogamos en un breve y terrible absorber simultáneo del aliento, esa instantánea muerte es bella. Y hay una sola saliva y un solo sabor a fruta madura, y yo te siento temblar contra mí como una luna en el agua.

***

7.

Αγγίζω το στόμα σου, μ’ ένα δάχτυλο αγγίζω την άκρη απ’ το στόμα σου, το σχεδιάζω σαν να γλιστράει απ’ το χέρι μου, σαν να μισανοίγει το στόμα σου για πρώτη φορά και μου αρκεί να κλείσω τα μάτια για να τα σβήσω όλα και να ξαναρχίσω, κάνοντας κάθε φορά να γεννηθεί το στόμα που θέλω, το στόμα που διαλέγει το χέρι μου και το σχεδιάζω στο πρόσωπό σου, ένα στόμα διαλεγμένο ανάμεσα στ’ άλλα, με κυρίαρχη ελευθερία επιλεγμένο από μένα, σχεδιασμένο απ’ το χέρι μου στο πρόσωπό σου, και το οποίο από τύχη που δεν ψάχνω να καταλάβω ταιριάζει ακριβώς με το στόμα σου που χαμογελάει κάτω από το χέρι μου που το σχεδιάζει.
Με κοιτάζεις, με κοιτάζεις από κοντά, κάθε φορά και πιο κοντά και τότε παίζουμε τον κύκλωπα, κοιταζόμαστε κάθε φορά πιο κοντά και τα μάτια μεγαλώνουν, πλησιάζουν έτσι που επικαλύπτονται και οι κύκλωπες κοιτάζονται, αναπνέουν μπλεγμένοι, τα στόματα συναντιούνται και παλεύουν γλυκά, δαγκώνοντας τα χείλη, στηρίζοντας σχεδόν τη γλώσσα στα δόντια, παίζοντας στα κελύφη τους εκεί όπου ένας αέρας βαρύς έρχεται και φεύγει μ’ ένα άρωμα παλιό και σιωπή. Τότε τα χέρια μου ψάχνουν να βουλιάξουν στα μαλλιά σου, χαϊδεύοντας αργά το βάθος τους, ενώ φιλιόμαστε σαν να είναι το στόμα μας γεμάτο λουλούδια ή ψάρια, με κινήσεις έντονες και άρωμα σκοτεινό. Και αν δαγκωνόμαστε ο πόνος είναι γλυκός και αν πνιγόμαστε σ’ ένα σύντομο και τρομερό κύμα της ανάσας μας, αυτός ο στιγμιαίος θάνατος είναι ομορφιά. Και υπάρχει ένα μόνο σάλιο και μια γεύση ώριμου φρούτου και σε νοιώθω να τρέμεις πάνω μου σαν το φεγγάρι στο νερό.


Μετάφραση: Ειρήνη Φιλιππίδου 

Victor Jara - Acqui me quedo

Μετάφραση - επιλογή: Ειρήνη Φιλιππίδου

Aquí me quedo
ποίηση: Pablo Neruda
τραγούδι: Victor Jara
μουσική: Patricio Castillo, Victor Jara

δίσκος: Manifiesto (1974)
κυκλοφόρησε μετά το θάνατο του Jara, βασισμένο στο άλπουμ “tiempos que cambian” που δεν πρόλαβε να ολοκληρώσει καθώς δολοφονήθηκε από το καθεστώς Πινοσέτ.

Yo no quiero la patria dividida
ni por siete cuchillos desangrada
quiero la luz de Chile enarbolada
sobre la nueva casa construida
yo no quiero la patria dividida
ni por siete cuchillos desangrada.

Yo no quiero la patria dividida
cabemos todos en la tierra mía
y que los que se creen prisioneros
se vayan lejos con su melodía
siempre los ricos fueron extranjeros
que se vayan a Miami con sus tías
Yo no quiero la patria dividida
se vayan lejos con su melodía.

Yo no quiero la patria dividida
cabemos todos en la tierra mía
yo me quedo a cantar con los obreros
en esta nueva historia y geografía
en esta nueva historia y geografía

*** 

Εδώ θα μείνω

δεν θέλω την πατρίδα χωρισμένη
ούτε να αιμορραγεί από εφτά μαχαίρια
θέλω το φως της Χιλής υψωμένο
πάνω άπ’ το καινούργιο μας σπίτι
δεν θέλω την πατρίδα χωρισμένη
ούτε να αιμορραγεί από εφτά μαχαίρια

δεν θέλω την πατρίδα χωρισμένη
χωράμε όλοι στη γη μου
κι όσοι νοιώθουν φυλακισμένοι
ας φύγουν μακριά με τη μελωδία της
πάντα οι πλούσιοι ήταν ξένοι
ας πάνε στο Μαϊάμι με τις θείες τους
δεν θέλω την πατρίδα χωρισμένη
ας φύγουν με τη μελωδία της.

δεν θέλω την πατρίδα χωρισμένη
χωράμε όλοι στη γη μου
θα μείνω να τραγουδάω με τους εργάτες
αυτήν τη νέα ιστορία και γεωγραφία
αυτήν τη νέα ιστορία και γεωγραφία

Chavela Vargas - 2 τραγούδια

En el ultimo trago
Ερμηνεία: Chavela Vargas
Στίχοι-Μουσική: Jose Alfredo Jimenez

Tómate esta botella conmigo 
y en el último trago nos vamos 
quiero ver a qué sabe tu olvido 
sin poner en mis ojos tus manos 

esta noche no voy a rogarte 
esta noche te vas que de veras 
que difícil trata de olvidarte 
y que sienta que ya no me quieras 

Nada me han enseñado los años 
siempre caigo en los mismos errores 
otra vez a brindar con extraños 
y a llorar por los mismos dolores 

Tómate esta botella conmigo 
en el último trago me dejas 
esperamos que no haya testigos 
por si acaso te diera vergüenza 

si algún día sin querer tropezamos 
no te agaches ni me hables de frente 
simplemente la mano nos damos 
y después que murmure la gente 

Nada me han enseñado los años 
siempre caigo en los mismos errores 
otra vez a brindar con extraños 
y a llorar por los mismos dolores 

Tómate esta botella conmigo 
y en el último trago nos vamos 

***

Μετάφραση στα Ελληνικά: Ειρήνη Φιλιππίδου

Πιες αυτό το μπουκάλι μαζί μου

και στο τελευταίο ποτό ας φύγουμε

θέλω να δω τι γεύση έχει η λησμονιά σου

δίχως τα χέρια σου ν’ αγγίξουν τα μάτια μου

τούτη τη νύχτα δεν θα σε παρακαλέσω

τούτη τη νύχτα θα δεις πραγματικά

πόσο δύσκολο είναι να σε ξεχάσω

και πως νοιώθω που πια δεν με θέλεις

τίποτα δε μου μάθαν τα χρόνια

πάντα πέφτω στα ίδια τα λάθη

άλλη μια φορά πίνω με αγνώστους

και  θρηνώ για τους ίδιους καημούς

πιες αυτό το μπουκάλι μαζί μου

και στο τελευταίο ποτό άφησε με

ας ελπίσουμε πως δεν υπάρχουν μάρτυρες

αν ίσως σε ντρόπιαζε αυτό

αν μια μέρα τυχαία βρεθούμε

μη κρυφτείς και μη μου μιλήσεις στα ίσια

ας δώσουμε έτσι απλά τα χέρια

και μετά ας σχολιάζει ο κόσμος

τίποτα δε μου μάθαν τα χρόνια

πάντα πέφτω στα ίδια τα λάθη

άλλη μια φορά  πίνω με αγνώστους

και  θρηνώ για τους ίδιους καημούς

πιες αυτό το μπουκάλι μαζί μου

και στο τελευταίο ποτό ας φύγουμε

Somos 

από το soundtrack της ταινίας του Almodovar  “Carne tremula” (Καυτή Σάρκα)

Ερμηνεία: Chavela Vargas

Στίχοι - Μουσική: Mario Clavel

Somos un sueño imposible
Que busca la noche 
Para olvidarse en sus sombras 
Del mundo y de todo 

Somos en nuestra quimera 
Doliente y querida 
Dos hojas que el viento 
Juntó en el otoño 

Somos dos seres en uno 
Que amándose mueren 
Para guardar en secreto 
Lo mucho que quieren 

Peró qué importa la vida
Con esta separación

 Somos dos gotas de llanto 
En una canción 

Nada más 

Eso somos 

Nada más

***

Μετάφραση στα Ελληνικά: Ειρήνη Φιλιππίδου

Είμαστε ένα άπιαστο όνειρο

που ψάχνει τη νύχτα

για να ξεχαστούν στις σκιές τους

ο κόσμος κι όλοι

Είμαστε στη χίμαιρά μας

επώδυνη κι αγαπημένη

δύο φύλλα που ο αέρας

ένωσε το φθινόπωρο

Είμαστε δύο υπάρξεις σε μία

που πεθαίνουν αγαπώντας

για να κρατήσουν μυστικό

αυτό που θέλουν πολύ

Αλλά τι σημασία έχει η ζωή

μ’ αυτό το χωρισμό

είμαστε δυο σταγόνες δάκρυ

σ’ ένα τραγούδι

τίποτα άλλο

αυτό είμαστε

τίποτα άλλο