Συνέντευξη του Κώστα Συνολάκη στον Σωτήρη Κακίση

 (Κώστας Συνολάκης - φώτο: Χάρης Παπαδημητρακόπουλος)

Κώστας Συνολάκης:

«Δικός μας κι ο Κατακλυσμός του Νώε»...

από τον ΣΩΤήΡΗ ΚΑΚίΣΗ.

  

Πριν λίγα χρόνια η λέξη αλλά κι η ίδια η έννοια τσουνάμι στον πολύ κόσμο ήταν παντελώς άγνωστη. Να όμως που η Γη των εκατομμυρίων ετών έχει τη δική της ζωή, τον δικό της, άσχετο τελείως από τον πολιτισμό του ανθρώπου συχνά, τρόπο. Το παλιρροιακό κύμα, λοιπόν, που επιτίθεται στην ξηρά με του Ποσειδώνα τη δύναμη μετά από σεισμό και καταστρέφει, μας ξαναθύμισε την ύπαρξή του με δολοφονική το 2004 μανία.

Ο καθηγητής Κώστας Συνολάκης της Καλιφόρνια αλλά και της Κρήτης, ο κάθε τρις και λίγο στο CNN πια, βλέπει την ιστορία αυτού εδώ του τρίτου από τον ‘Ηλιο πλανήτη ως ενιαία κι αδιάσπαστη υπόθεση. Προσπαθεί μελετώντας ένα τόσο πλούσιο αλλά συχνά θολό παρελθόν να αποκρυπτογραφήσει για το παρόν και το μέλλον γεωλογικά σημεία και σήματα. Να μιλήσει κι αυτός με αμεσότητα και σαφήνεια για της δικής του επιστήμης τις ανακαλύψεις, τις από τον Πλάτωνα ώς σήμερα εντυπωσιακότατες ιδέες:

-Πριν μερικά χρόνια, κύριε Συνολάκη, θα μας φαινότανε σχεδόν αστεία η ειδίκευσή σας η πανεπιστημιακή: ποιός ήξερε τότε για τσουνάμια και παλιρροιακά κύματα, εκτός ίσως από τους ιστορικούς και τους αρχαιολόγους;

ΚώΣΤΑΣ ΣΥΝΟΛάΚΗΣ: Η αλήθεια είναι πως κι εμένα παλιότερα, όταν έλεγα ότι μελετούσα τα τσουνάμι, με κοιτούσαν οι περισσότεροι συνάδελφοι και φίλοι σχεδόν με οίκτο. Η συνηθισμένη τους ερώτηση ήταν: -Τώρα, πώς έμπλεξες μ’ αυτά τα πράγματα εσύ;

-Νέο παιδί, κι ελπιδοφόρο...

-Κάπως έτσι. Η άλλη όμως αλήθεια είναι πως τσουνάμι γίνονταν από πάντοτε, στον Ειρηνικό μάλιστα περίπου ένα το χρόνο. Κι από τότε που αρχίσαμε να τα μετράμε κι επιστημονικά, αποδείχτηκε πως γίνονται δύο με τρία τσουνάμι παγκοσμίως κάθε χρόνο. Είναι κάπως σαν τους σεισμούς, δηλαδή: γίνονται πολλοί, και κάποια στιγμή κι ένας πολύ μεγάλος.

-Έτσι, να μας απελπίζετε, να μην ησυχάζουμε, ιδιαίτερα εμείς εδώ γύρω, ποτέ !

-Εντάξει με τους σεισμούς. Αλλά στην Ελλάδα και στη Μεσόγειο δεν πολυ-κινδυνεύουμε με κάτι αντίστοιχο αυτού που είδαμε πρόσφατα στη Σουμάτρα. Βέβαια, είχαμε κι ένα πολύ μεγάλο τσουνάμι το 1755, το οποίο μάλιστα άλλαξε όλη την ευρωπαϊκή τότε σκέψη. Ο Βολταίρος στην Καντίντ του αναφέρεται στο τσουνάμι αυτό, και στο σεισμό της Λισαβώνας. Σκότωσε 60.000 ανθρώπους, δηλαδή, εκείνη την εποχή, έναν στους οκτώ χιλιάδες κατοίκους της Γης. Με αντίστοιχη αναλογία, το τσουνάμι το τωρινό του 2004, σκότωσε έναν στους 24.000 κατοίκους της Γης: 250.000 περίπου άτομα.

-Τρομακτικά νούμερα, μεταξύ μας. Πάντως, κι αν δεν ξέραμε τη λέξη τσουνάμι οι πολλοί, ξέραμε για την καταστροφή ολόκληρου του Μινωικού πολιτισμού, από την έκρηξη του ηφαιστείου της Θήρας, μια φορά κι έναν καιρό.

-Ακριβώς. Και αυτό από τη θεωρία του Μαρινάτου, αυτού του απίστευτα μεγάλου κατ’ εμέ Έλληνα επιστήμονα. Μιλάμε για έναν αρχαιολόγο με μηδενική στη γεωλογία εκπαίδευση, με τελείως κλασσικές σπουδές, ο οποίος βρίσκοντας λίγη θαλάσσια άμμο πάνω σ’ έναν τοίχο σε μια μινωική βίλα άρχισε να σκέφτεται τη θεωρία του αυτήν ολόκληρη. Κι έχοντας ακούσει κάτι και για το τσουνάμι του 19^ου αιώνα στην Κρακατόα, έκανε την τρομερή αυτή σύνδεση. Κι ας μη δέχονταν οι γεωλόγοι ως πρόσφατα σχεδόν πως τα αυτά παλιρροιακά κύματα εναποθέτουν άμμο στην ξηρά.

-Εδώ τώρα βρήκανε στάχτη από τη Σαντορίνη στη Συρία, νομίζω;

-Ναι. Γιατί όλα πια μελετώνται υπό διαφορετικά πρίσματα, κι εξετάζονται πια επιστημονικά. Βέβαια, υπάρχουν πάντα κι αμφιβολίες. Π.χ., έχουμε αμφιβολία για το τι έγινε το 1998 σ’ ένα μεγάλο τσουνάμι στην Παπούα-Νέα Γουινέα, όπου είχα πάει κι εγώ επί τόπου μιά ‘βδομάδα αργότερα: εκεί ακόμα δεν ξέρουμε ακριβώς τι έγινε. Φανταστείτε, λοιπόν, πόσο θολά είναι τα πράγματα για ένα τσουνάμι, που είχε γίνει 3μιση χιλιάδες χρόνια πριν.

-Και που είστε ακόμα μπερδεμένοι για τις σωστές χρονολογίες, λόγω του αναξιόπιστου ξαφνικά μετρήματος των ...Φαραώ;

-Ναι. Γιατί τα τελευταία χρόνια έχει αναπτυχθεί πολύ η επιστήμη της γεω-αρχαιολογίας. Από αυτήν πλευρά, ο Μαρινάτος ήταν πραγματικά πρωτοπόρος, πενήντα χρόνια πριν. Από τα εκάστοτε, λοιπόν, ευρήματα προσπαθεί κανείς να εξηγήσει την Ιστορία. Ο ραδιενεργός όμως άνθρακας 14 που μας συντροφεύει στις αναλύσεις μας τα τελευταία χρόνια, διαφωνεί ξαφνικά με τους αιγυπτιολόγους. Στην Κρήτη πάντως γίνεται πολλή δουλειά από τους αρχαιολόγους στο μινωικό παλάτι στο Παλαίκαστρο. Και τείνουμε να καταλήξουμε πως η έκρηξη του ηφαιστείου της Σαντορίνης και το παλιρροιακό κύμα που ακολούθησε συνέβησαν γύρω στα 1620 π.Χ., σύν-πλην.

-Κι είπανε τότε οι αρχαίοι Αιγύπτιοι πως σταματήσαν πια νά ‘ρχονται οι  «Κεφτιού, από τη Μεγάλη Πράσινη», όπως αποκαλούσαν τη θάλασσα εκείνοι. Τι φοβερό όμως κι αυτό: κάπου νά ‘σαι, κι ένα κύμα, αν δεν σε πνίξει κι εσένα τον ίδιο, να σου εξαφανίζει τελείως τους γείτονες !

-Κι οι Φοίνικες εξαφανίζονται την ίδια εποχή. Η δε καταστροφή της Θήρας παντελώς, του Χονγκ-Κονγκ της εποχής δηλαδή, του μεγαλύτερου τότε ανταλλακτικού κέντρου εμπορίου, συνθλίβει το οικονομικό, ας πούμε, σύμπαν της Μεσογείου όλης. Χαθήκανε και τα πλοία τα κρητικά, κι αλλάζει έτσι η ιστορία του κόσμου τελείως. Αν δεν είχε γίνει αυτό, μπορεί νά ‘μασταν –ποιός ξέρει;- ακόμα μινωίτες, να γράφαμε στη γραμμική γραφή ‘Αλφα...

-Και να πηδάγαμε πάνω από ταύρους, χωρίς να τους δολοφονούμε σαν ‘Ιβηρες; Άρα, για σήμερα, που ο κόσμος έχει την τάση να νοιώθει ως ...παραπλανημένος μικροαστός ασφαλής; Εντάξει, για τους σεισμούς κάτι ξέρουμε. Με τα τσουνάμι όμως τι γίνεται;

-Για να σας καθησυχάσω, κύριε Κακίση, οι πιθανότητες να πάει ένας σύγχρονος άνθρωπος από τσουνάμι είναι αντίστοιχες με το να τον τσιμπήσει φίδι σε μια πόλη μέσα.

-Μεγάλοι αρουραίοι πάντως στα Τάκο Μπελ της Νέας Υόρκης από τσιμπήματα είδαμε πως πάνε καλά.

-Ναι. Το ερώτημα πόσο ασφαλείς είμαστε είναι μεγάλο. Γιατί δεν είμαστε όντως ασφαλείς από πάρα πολλά πράγματα. Αλλά, όπως μαθαίνουμε από πολύ μικροί, ακόμα και τα παιδιά της πόλης, πως καλό είναι τα φίδια να τ’ αποφεύγουμε και πως όταν είμαστε στην εξοχή και πιάσει καταιγίδα καλό είναι κάπως να κοιτάξουμε να προφυλαχτούμε από τους κεραυνούς, έτσι πρέπει να μάθουμε από παιδιά και κάνα-δυό πράγματα για τα εν λόγω παλιρροιακά κύματα.

-Όπως;

-Όπως ότι, αν είμαστε κοντά σε κάποια θάλασσα κι αισθανθούμε ένα σεισμό, δεν βλάπτει ν’ απομακρυνθούμε από την παραλία αυτή. Ιδίως αν δούμε το νερό να συμπεριφέρεται περίεργα, μια γρήγορη π.χ. άμπωτη να τραβάει προς τα μέσα την ακτογραμμή. Μιλάμε για κάποιες βασικές πάλι γνώσεις, κάποια στιγμή ίσως όμως σωτήριες για τη ζωή μας.’Αμεσα πάντως δεν κινδυνεύουμε, αν και στο Αιγαίο γίνονται ένα ή δύο τσουνάμι κάθε εκατό χρόνια. Αν τύχει άρα νά ‘μαστε σε κάνα νησί-

-‘Η σε κάνα πλοίο μέσα;

-Α, στο πλοίο μέσα, αγαπητέ μου, θα είστε πολύ ασφαλής, υπό την προϋπόθεση να βρίσκεστε λίγο μακριά από την ξηρά. Στο πλοίο πιθανώς να μην το καταλάβετε και καθόλου, θ’ ανεβοκατεβείτε ίσως λίγο, αλλά πέραν τούτου ουδέν. Γιατί η ταχύτητα του κύματος εξαρτάται από το βάθος, κι η μάζα της θάλασσας μαζεύεται πάρα πολύ στη στεριά μόνο κοντά. Φανταστείτε ότι περπατάτε, δηλαδή, και σκοντάφτετε: τότε το πίσω σας πόδι έρχεται και χτυπάει στο μπροστινό, κι έτσι πέφτετε κάτω. Ο συνωστισμός κυμάτων κοντά στην ξηρά δημιουργεί τα επικίνδυνα αυτά φαινόμενα. Αλλά στο καράβι μέσα, σε ανοιχτή μάλιστα θάλασσα, μια χαρά θα είστε.

-Εκτός αν το καράβι λέγεται Σαμίνα ή Sea Diamond…

-Ε, ναι. Βέβαια, στο λιμάνι μέσα της Σαντορίνης με τσουνάμι τα ρεύματα πολλά θα μπορούσαν και στα πλοία να κάνουν. ‘Αλλωστε, όπως θα ξέρετε κι εσείς ο ίδιος ως δεινός κολυμβητής, είναι πολύ δύσκολο να πάει κανείς κόντρα σ’ ένα θαλάσσιο ρεύμα. ‘Ετσι δεν πνίγηκε κι ο Σέλεϋ, κολυμπώντας με τον Μπάιρον στον Βόσπορο; Επειδή δεν είχανε υπολογίσει καλά τα μεγάλα κι εκεί ρεύματα.

-Κι η Νάταλι Γουντ έτσι;

-Κι η Νάταλι Γουντ, σωστά. Έξω από το Λος Άντζελες, στο νησί Καταλίνα. Το ’82-’83, αν θυμάμαι καλά.

-Παρεμπιπτόντως, για ν’ αφήσουμε και λίγο τα νερά, για τις τελευταίες μας εν Ελλάδι καταστροφές τι λέτε; Για τις φωτιές πώς σκέφτεστε;

-Η πυρκαγιά στην Πάρνηθα ήταν μια προβλέψιμη καταστροφή. Τα δάση συχνά καίγονται. Aυτό που δημιουργεί ερωτηματικά είναι σε τι οφείλεται η έλλειψη προετοιμασίας, και στην pre facto αξιολόγηση του κινδύνου, και στον επιχειρησιακό συντονισμό. Δεν πιστεύω όμως πως θα είχαμε τα ίδια αποτελέσματα αν, φερ’ ειπείν, υπήρχαν στους ελάχιστους δασικούς δρόμους κάθε 200μ. πυροσβεστικοί κρουνοί με ικανή παροχή, ή αν η πυροσβεστική έκανε real-time προσομοιώσεις της διάδοσης της φωτιάς. Σε όλες τις φυσικές καταστροφές οι βασικές αρχές είναι τρεις: προετοιμασια, προετοιμασία, προετοιμασία ! Στην Καλιφόρνια π.χ., γίνονται ασκήσεις, όπου παρουσιάζεται ένα ακραίο σενάριο, όπως περίπου κάνουν εδώ οι ένοπλες δυνάμεις. Οι ειδικοί της πολιτικής προστασίας, πυροσβεστικής, αστυνομίας -δασικής υπηρεσίας και ακτοφυλακής, αν χρειάζεται- και οι σχετικοί πανεπιστημιακοί παρακολουθούν την εξέλιξη του φαινομένου στον προσομοιωτή και παίρνουν αποφάσεις, που με την σειρά τους επηρεάζουν την προσομοίωση και την περαιτέρω εξέλιξη. Έτσι παρατηρούν και κάποιες απρόβλεπτες δυσκολίες και αποφασίζουν πού χρειάζονται επένδυσεις σε υλικό και εκπαίδευση.

-Ενώ εδώ;

-Στην Ελλάδα έχουμε μάθει να υποτιμούμε το ανθρώπινο δυναμικό και να αρκούμεθα στην τεχνολογία. Αγοράζουμε ελικόπτερα και αεροπλάνα για πολιτική προστασία, αλλά αμφιβάλλω αν ποτέ έχει γίνει μεγάλης κλίμακας άσκηση για δασοπυρόσβεση. Και με την πιο σύγχρονη όμως τεχνολογία, τις πιο κρίσιμες αποφάσεις πάλι άνθρωποι τις παίρνουν. Εκεί πρέπει να επενδύσουμε, και γι’ αυτό χρειάζεται αξιοκρατία στο ανθρώπινο δυναμικό, ώς την κορυφή της αλυσίδας.

-Οπότε;

-Θα είναι πολύ πολύ δύσκολο να ξαναφτιάξουμε την Πάρνηθα των παιδικών μας χρόνων. Οι εξαγγελίες δε του ΥΠΕΧΩΔΕ εμένα μου θυμίζουν τι είχε πει ο μεγάλος της αεροναυπηγικής, ο  Φον Κάρμαν, όταν καταστράφηκε λόγω συντονισμού με στροβίλους από ανέμους η γέφυρα της Τακόμα  στην Ουάσιγντον το 1939, και ο τότε κυβερνήτης σε ένα άκρως πολιτικό λόγο είχε αναγγείλει ότι η γέφυρα θα ξανακτιστεί στο ίδιο σημείο, με τον ίδιο εντυπωσιακό  τρόπο. Ο Φον Κάρμαν τους είπε τότε: «-Αν την ξανακτίσετε με τον ίδιο τρόπο τη γέφυρα και στο ιδιο σημείο, όπως εξαγγείλατε, η γέφυρα θα πέσει πάλι, ακριβώς με τον ίδιο τρόπο ». Μήπως δηλαδή πρέπει να ακούσουμε τους πραγματικά τεχνογνώστες να μας περιγράψουν τι μας περιμένει; Γιατί το μέτωπο προάσπισης δεν είναι πια τα σύνορα μας, αλλά κάθε δάσος, κάθε υδρότοπος, κάθε ποτάμι και κάθε παραλία μας...

-Μάλιστα. Εσείς ως θεωρητικός των παλιρροιακών κυμάτων, έχετε ζήσει άραγε κι ο ίδιος ένα τσουνάμι, ή περιορίζεστε αναγκαστικά στην εκάστοτε ...νεκροψία του;

-Να σας πω, κύριε Κακίση. Πριν από δεκαπέντε χρόνια ήμασταν πράγματι τελείως στο σκοτάδι. Μιλάγαμε με θεωρίες κομψών μαθηματικών όντως, αλλά πέραν τούτου ουδέν. Δεν καταλαβαίναμε τίποτα. Το ’92 έγινε ένα τσουνάμι στη Νικαράγουα, και σπεύσαμε όλοι να δούμε την καταστροφή του. ‘Ως το 2004 δε, δεν είχαμε δει τσουνάμι να χτυπάει. Από το 2004 αρχίσαμε να μελετάμε τουλάχιστο τα διάφορα βίντεο των επιζησάντων. Αλλά κι οι πρώτοι γιατροί κάπως έτσι δεν ξεκίνησαν; Δεν αγοράζανε πτώματα από τα νεκροταφεία, για να τ’ ανοίγουνε και να καταλαβαίνουνε από τι πεθαίνουν οι άνθρωποι; Έτσι δεν ξεκίνησαν να συσχετίζουν τα συμπτώματα με την εξέλιξη της κάθε ασθένειας;

-Πολιτισμός! Οι πρωτόγονες φυλές, αν δεν κάνω λάθος, δεν συσχετίζανε τη σεξουαλική πράξη με τη γέννηση ενός παιδιού εννιά μήνες αργότερα...

-Με τον συσχετισμό, λοιπόν, ακολουθεί συνήθως και μιά ...κατακλυσμιαία πρόοδος. Μετά το συσχετισμό, ενός σεισμού π.χ. μ’ ένα παλιρροιακό κύμα, ακολουθεί η διάγνωση, κι έτσι, όπως και στην ιατρική, κάποια στιγμή φτάνουμε και στην πρόληψη. Δηλώνουμε πέντε πράγματα για το επί τόπου, αλλά και για το πριν ή το μετά.

Σρι Λάνκα, μετά το τσουνάμι

- Δύο ερωτήματα άρα: Κατακλυσμός του Νώε. Έχετε φτάσει τόσο ...πίσω; Έχετε ανέβει στο Αραράτ;

-Όχι, δεν έχουμε ανέβει στο Αραράτ, αν και αυτό θα μπορούσε να είναι το ...απόλυτο τσουνάμι! Γιατί, παρεμπιπτόντως, τα τελευταία χρόνια, βρίσκουμε πως ο Κατακλυσμός του Νώε περισσότερο έμοιαζε με τσουνάμι, παρά με κατακλυσμό. Γιατί η είσοδος του Ευξείνου Πόντου ήταν, μια φορά κι έναν καιρό, κλειστή. Και υπήρχε διαφορά στάθμης ανάμεσα στο Αιγαίο Πέλαγος και στον Πόντο. Κάποια στιγμή, αυτό το φυσικό φράγμα, το βουνό που θα υπήρχε εκεί κι ακόμα βρίσκουμε μέρη του αρκετά, με κάποιες τεκτονικές κινήσεις θα διερράγη και η Προποντίδα κάπως έτσι θ’ άνοιξε. Με την υποχώρηση, λοιπόν, αυτού του μεγάλου γεωλογικού φράγματος, το νερό της Μεσογείου θα διαχύθηκε στον Εύξεινο Πόντο. Αυτό, λοιπόν, το πράγμα δεν θά ‘γινε καθόλου ήρεμα.

-Ακόμα δεν βρίσκονται ολόκληροι υποβρύχιοι πια συνοικισμοί εκεί γύρω;

-Ναι. Κι αυτό υπολογίζεται πως θά ‘γινε γύρω στα 2000π.Χ.

-Που συμπίπτει κάπως και με τον δικό μας κατακλυσμό του Δευκαλίωνα και της Πύρρας; Διεκδικείτε δηλαδή και τον Κατακλυσμό του Νώε, το θέλετε πιο πολύ θάλασσα παρά βροχή;

-Το βέβαιο είναι πως υπήρξε μια πολύ μεγάλη πλημμύρα. Πάρα πολύ μεγάλη.

-Κι «αν δεις καράβι στο βουνό»;

-Ωραίο αυτό που είπατε. Γιατί στην έρευνα πεδίου, έτσι ακριβώς μετράμε το ώς πού έχει φτάσει ένα κύμα. Στο Άτσε της Ινδονησίας, εκεί που σκοτωθήκανε πάνω από 150.000 άτομα, υπολογίσαμε το βάθος ροής κι από τα καράβια, ώς πού είχαν μεταφερθεί στην ξηρά, σε λόφους πάνω καθισμένα. Ανάλογα λοιπόν μ’ αυτό, υπολογείστε και τι είδους τσουνάμι θα ήτανε το ...επί Νώε, αν το πλοίο του βρέθηκε στην κορυφή του Αραράτ.

-Παραήτανε το πράγμα, δηλαδή.

-Και με ολίγη ποιητική άδεια, θά ‘φτασε ο μύθος εκεί που έφτασε.

-Κι η Ατλαντίδα; Η Ατλαντίδα ποιά λέτε εσείς πως ήτανε; Ήτανε κι αυτή δική μας; ‘Ητανε η Σαντορίνη; Πού ήτανε, τελικά;

-Έχω κι εγώ μια άποψη επ’ αυτού, πάλι κοντινή μ’ εκείνη του Μαρινάτου. Υπάρχουν αρχαιολόγοι άλλωστε που λένε « Plato was no moron”.

-Δεν ήταν βλαξ ο Πλάτων; Δηλαδή;

-Αφού, λοιπόν, ο Πλάτων μιλάει για τις Ηράκλειες Στήλες στο σημερινό Γιβραλτάρ, κάτι θα ήξερε.

-Πως η Ατλαντίδα δεν ήταν στο Αιγαίο;

-Ας πούμε. Από την άλλη πλευρά, υπάρχει και άλλος τρόπος να δούμε την Ατλαντίδα. Οπωσδήποτε υπάρχει κι η αναφορά της στον Τιμαίο. Αλλά στον Πλάτωνα, οι μαθητές του, που δεν στερούνταν κι αυτοί κρίσης, τον ρωτούν για την ιδεατή του Πολιτεία, πώς, αφού υπήρξε όπως λέει, δεν υπάρχει πια; Ο Πλάτωνας τότε λοιπόν τους μιλάει για τη μεγάλη φυσική καταστροφή που την εξαφάνισε. Γιατί πώς θα μπορούσε μια τόσο τέλεια πολιτεία να πάψει να υπάρχει από μόνη, να αυτο-καταστραφεί;

-Σωστό κι αυτό. Οπότε;

-Θα έμενε για πάντα, αν ήταν τόσο τέλεια, όπως τους την διηγείτο ο Πλάτων. Γιατί, λοιπόν, να μην είχε κάνει κι ένας τόσο μεγάλος φιλόσοφος μερικούς συσχετισμούς με τις προηγούμενες της εποχής του δοξασίες, με τον κατακλυσμό του Δευκαλίωνα που αναφέρατε κι εσείς λίγο πριν;  Γιατί να μην είχε καταστρέψει το μύθο του με έναν επιπλέον μύθο; Αλλά ποιός θα ήτανε ο επιπλέον μύθος, που θα ήξερε πιο καλά ο Πλάτων;

-Ποιός, κύριε καθηγητά;

-Μα φυσικά η Σαντορίνη. Ο μύθος του ηφαιστείου της Θήρας, που είχε αναδιαμορφώσει την Ιστορία του κόσμου ολόκληρη. Άρα, εγώ πιστεύω πως η Ατλαντίδα του Πλάτωνα, η δικιά του Ατλαντίδα, στην καταστροφή της Σαντορίνης θα μπορούσε άριστα να έχει στηριχτεί.

-Με ωραίο κι υπερβατικό συνδυασμό πραγματικότητας και μεταφυσικής;

-Γιατί, σκεφτείτε πόσο δύσκολο θα ήτανε και για τον Πλάτωνα, αλλά και για όλους εκείνους τους θαυμάσιους αρχαίους Έλληνες να κάνουνε την υπέρβαση, την ίδια στιγμή που παλεύανε να καταλάβουνε και να καθορίσουνε εξ αρχής τόσα, μα τόσα πράγματα. Πράγματα που για μας σήμερα είναι δεδομένα. Φανταστείτε όμως μια εποχή χωρίς τη σύγχρονη επιστήμη, που μπορεί πια εύκολα να συνδέει τα φυσικά φαινόμενα -και όχι μόνο- μεταξύ τους. Που μπορεί να μετρήσει με χίλιους-δυό τρόπους το κάθε τι.

-Που το μεγάλο σκοτάδι του Σύμπαντος αρχίζει πια σιγά-σιγά κάπως να φωτίζεται...

-Άρα, ο Πλάτωνας κι οι άλλοι των παλαιών εκείνων αιώνων εμπνευσμένοι διανοητές ήταν αναγκασμένοι να εξηγούν τα πράγματα όχι μόνο με τις όποιες ώς τότε επιστημονικές τους γνώσεις.

-Αλλά και πώς αλλιώς; Ξαναπείτε το μας, να το καταλάβουμε.

-Και με την ποίηση, κύριε Κακίση. Και με την Ποίηση, αναγκαστικά.  

Πηγή: ΤΟ ΒήΜΑ, ΒΗΜΑgazino, Κυριακή 12 Αυγούστου 2007.

(Κώστας Συνολάκης - Μανόλης Χατζηγιακουμής, φώτο: Σωτήρης Κακίσης)

Συνέντευξη με τον Marc Grauwels

Marc Grauwels:

«Οι έλληνες συνθέτες είναι καταπληκτικοί όταν γράφουν λαϊκή μουσική· η σοβαρή μουσική τους, όμως, είναι λίγο βαριά»

Μια κουβέντα με τον παγκόσμιας φήμης φλαουτίστα.

τη συνέντευξη έλαβε και μετέφρασε ο Ηρακλής Οικονόμου

(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΜΕΤΡΟΝΟΜΟΣ)

Γεννήθηκε στο Βέλγιο, αλλά σύντομα η φήμη του ξεπέρασε τα σύνορα της μικρής αυτής χώρας. Ως σολίστας, συνέβαλλε τα μέγιστα ώστε το φλάουτο από όργανο παρεξηγημένο και περιθωριακό να αναδειχθεί σε εργαλείο καινοτομίας και αυτοσχεδιασμού. Ο Astor Piazzolla του αφιέρωσε προσωπικά το έργο «History of the Tango» για φλάουτο και κιθάρα. Στο ελληνικό κοινό είναι γνωστός από τη συμμετοχή του σε ηχογραφήσεις έργων του Θάνου Μικρούτσικου και του Γιάννη Μαρκόπουλου. Ετησίως, δίνει πάνω από εκατό συναυλίες σε όλο τον κόσμο. Πρόσφατα βρέθηκε στη χώρα μας μαζί με τον ακορντεονίστα Christophe Delporte, κατόπιν πρόσκλησης της Βελγικής Πρεσβείας στην Αθήνα, και μίλησε αποκλειστικά στον ΜΕΤΡΟΝΟΜΟ. Ο κύριος Marc Grauwels (Μαρκ Γράουελς)!

Η αγαπημένη μου πόλη του Βελγίου είναι η Γάνδη. Σας έτυχε να βρεθείτε ποτέ εκεί;

Η πρώτη μου δουλειά στην Όπερα της Φλάνδρας ήταν στη Γάνδη. Έζησα εκεί για τρία χρόνια και είναι και για μένα η πιο αγαπημένη πόλη στο Βέλγιο! Παρεμπιπτόντως, έχω μερικούς πολύ καλούς έλληνες φίλους εδώ στο Βέλγιο. Μάλιστα, έχω και δύο έλληνες μαθητές.

Πώς σας φαίνεται η Ελλάδα;

Λατρεύω την Ελλάδα· είναι μία ιδιαίτερη χώρα για μένα. Πρέπει να σας πω ότι έχω ένα βέλγικο όνομα, γεννήθηκα στο Βέλγιο, αλλά δεν είμαι και πολύ Βέλγος. Η καταγωγή μου είναι εβραιο-πολωνική. Ο πατέρας μου υιοθετήθηκε από τη βελγική οικογένεια Grauwels κατά τη διάρκεια του πολέμου. Δεν νοιώθω καθόλου εθνικιστής, αν και μου αρέσει πολύ το Βέλγιο. Είμαι μουσικός, και προτιμώ την καθολική γλώσσα της μουσικής.

Έχετε συνεργαστεί εκτενώς με τον Θάνο Μικρούτσικο. Πώς γνωριστήκατε;

Ήρθα στην Ελλάδα για πρώτη φορά εξαιτίας του Θάνου Μικρούτσικου. Είναι πολύ αστεία ιστορία. Ο Θάνος δούλευε με τον σκηνοθέτη Henrie Ronse, ο οποίος ζούσε στις Βρυξέλλες. Την εποχή εκείνη, αρχές της δεκαετίας του ’80, έπαιζα στη Συμφωνική Ορχήστρα της Βελγικής Ραδιοφωνίας. Μια μέρα μου ζήτησαν να πάω στο Εθνικό Θέατρο μαζί με 10-15 άλλους μουσικούς για να ηχογραφήσουμε μουσική στο στούντιο. Οι Βέλγοι είναι πολύ καλοί στο να διαβάζουν γρήγορα μουσικά κείμενα, επειδή έχουν καλή μουσική εκπαίδευση όπως και οι Γάλλοι. Διαβάζουμε μουσική πολύ γρήγορα, σαν εφημερίδα. Φτάσαμε λοιπόν στο στούντιο και είδα τον Θάνο, ο οποίος μας διεύθυνε στην ηχογράφηση. Υπήρχαν πολλοί χαρακτηριστικοί ελληνικοί ή βυζαντινοί ρυθμοί, πολλά πέντε όγδοα, ακανόνιστα πράγματα. Οι μουσικοί στις δυτικές χώρες, ιδιαίτερα αυτοί των εγχόρδων, δεν τα πάνε καλά με ους συγκεκριμένους ρυθμούς. Και είδα ότι και για τον Θάνο δεν ήταν καθόλου εύκολη η εμπειρία της ηχογράφησης με τους συγκεκριμένους μουσικούς. Σε μια στιγμή, ένιωσα άβολα και προσπάθησα να τον ενθαρρύνω. 

Και μετά;

Μετά την ηχογράφηση, μου είπε: «Θα σε χρειαστώ για άλλη μία ηχογράφηση». Κι έτσι γνωριστήκαμε, και γίναμε φίλοι. Την εποχή εκείνη συμμετείχα σ’ ένα τρίο με βιολί, τσέμπαλο και φλάουτο. Το λέγαμε «Τρίο Μπαρόκ», και στις συναυλίες παίζαμε στο πρώτο μέρος μουσική Μπαρόκ, και στο δεύτερο μέρος μουσική του 20^ου αιώνα. Αυτό είναι κομμάτι της προσωπικότητάς μου, να παίζω διαφορετικά είδη διαφορετικών εποχών. Έτσι, ο Θάνος μας προσκάλεσε στην Ελλάδα και πήγαμε σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη, μάλλον γύρω στα μέσα του ’80. Πήγα και στην Πάτρα κάμποσες φορές, την εποχή που ο Θάνος ήταν υπεύθυνος του Διεθνούς Φεστιβάλ εκεί. Στη συνέχεια, έγραψε το «Opera for One», ένα τρελό έργο για φλάουτο που ηχογραφήσαμε μαζί. Δεν τον έχω δει εδώ και καιρό· ελπίζω να είναι καλά.

Έχετε συνεργαστεί και με τον Γιάννη Μαρκόπουλο! Μιλήστε μας για τη συνάντησή σας.

Ο Θάνος Μικρούτσικος είχε ένα συνεργάτη που του έφτιαχνε ενορχηστρώσεις. Το όνομά του είναι Θανάσης Νικόπουλος, δεν τον έχω δει εδώ και καιρό. Πολλές φορές, βρισκόμουν στην Ελλάδα εξαιτίας του Άλκη Μπαλτά, εξαίρετου μαέστρου και καλού φίλου μου. Όταν ήταν στη Θεσσαλονίκη, πήγαινα κάθε χρόνο να παίξω μαζί του. Σε μία από τις επισκέψεις μου, ο Νικόπουλος με πήρε τηλέφωνο και μου είπε: «Βρίσκομαι σε μία ηχογράφηση με τον Μαρκόπουλο. Έχουμε τεράστιο πρόβλημα με το φλάουτο που ηχογραφήθηκε, είναι εντελώς φάλτσο. Ξέρω ότι βρίσκεσαι στην Ελλάδα. Είσαι διαθέσιμος αύριο;». Έτσι, έμεινα όλη τη μέρα στο στούντιο, διαβάζοντας το μουσικό κείμενο και ηχογραφώντας τη «Λειτουργία του Ορφέα» του Μαρκόπουλου. Ο Μαρκόπουλος είδε ότι ήμουν γρήγορος στην ανάγνωση μουσικού κειμένου, και ενθουσιάστηκε. Έτσι, άρχισε να ξαναγράφει τη μουσική στο στούντιο, κάνοντάς την ολοένα και δυσκολότερη! Έτσι γίναμε φίλοι. Κάναμε πολλά μαζί, όχι μόνο στην Ελλάδα. Παίξαμε μαζί και στο Βέλγιο, στη Φλάνδρα. Και έπαιξα και στο Κονσέρτο για Φλάουτο, που ήταν κομμάτι της μουσικής για την έναρξη των Ολυμπιακών Αγώνων στην Αθήνα.

Ως σολίστας, πώς αποτιμάτε τη μουσική των κορυφαίων ελλήνων συνθετών;

Όλοι αυτοί οι συνθέτες - ο Θεοδωράκης, ο Μικρούτσικος, ο Μαρκόπουλος, ακόμα κι ο Χατζιδάκις που είναι βεβαίως ο καλύτερος - έγραψαν λαϊκή μουσική και μετά προσπάθησαν να γράψουν και σοβαρή μουσική. Είναι καλύτεροι όταν γράφουν λαϊκή μουσική. Εκεί είναι καταπληκτικοί. Νομίζω όμως ότι η σοβαρή μουσική τους είναι λίγο βαριά, αναφορικά με την ενορχήστρωση κλπ.

Η κορυφαία συνεργασία σας υπήρξε φυσικά αυτή με τον Astor Piazzolla. Ισχύει ότι έγραψε ένα έργο ειδικά για σας;

Ο Piazzolla ήταν ένας καλός φίλος του Maurice Bejart. Και ο Χατζιδάκις είχε γράψει μουσική για μπαλέτο για τον Bejart. Αυτή ήταν η πρώτη φορά που έπαιξα με την Ορχήστρα της Όπερας του Βελγίου. Άκουσα τη μουσική του Piazzolla και τρελάθηκα! Ήταν για ένα μπαλέτο του Bejart με τίτλο «Ο δικός μας Φάουστ». Η μουσική αποτελείτο από ένα συνδυασμό της Λειτουργίας σε Σι Ελάσσονα, ένα από τα συγκλονιστικότερα έργα του J.S. Bach, και της μουσικής του Piazzolla. Υπήρχε και ένα μεγάλο φεστιβάλ στη Λιέγη, όπου ο Piazzolla ερχόταν να παίξει κάθε χρόνο. Το ίδιο βράδυ της εμφάνισής του, συμμετείχα κι εγώ με έναν κιθαρίστα. Ο Piazzolla μας άκουσε και συνέλαβε την ιδέα να γράψει το “Η Ιστορία του Ταγκό» για φλάουτο και κιθάρα. Θυμήθηκε ότι το ταγκό γεννήθηκε στους οίκους ανοχής του Μπουένος Άιρες, και παιζόταν με τέτοια όργανα. Η πρεμιέρα του έργου έγινε ένα χρόνο αργότερα, το ’85. Τελικά, αν ενδιαφέρεσαι αληθινά, κάποια πράγματα απλώς συμβαίνουν!

Οι συναυλίες σας χαρακτηρίζονται από ένα συνδυασμό κλασικού και πιο σύγχρονου υλικού. Την επιλέγετε επίτηδες αυτήν τη μίξη;

Έχετε δίκιο. Στις συναυλίες μου, μου αρέσει να παίζω κλασικά πράγματα, αλλά τουλάχιστον κι ένα κομμάτι γραμμένο για μένα. Αν παίζεις υπερβολικά πολλή κλασική μουσική, οι άνθρωποι δεν θα έρθουν στη συναυλία. Και είναι πολύ συναρπαστικό να έχεις ένα νέο κομμάτι για μία ομάδα εκτελεστών. Αν η μουσική είναι καλή, τότε όλα είναι τέλεια. Αν όμως είναι κακή, τότε όλα είναι χάλια, επειδή το συγκεκριμένο έργο θα το παίξεις μόνο μια φορά και μετά ο συνθέτης θα παραπονιέται ότι δεν το παίζεις αρκετά. Όταν άρχισα να παίζω μουσική στην ορχήστρα, νόμιζα ότι το κοινό για κλασική μουσική είναι μόνο αυτές οι ηλικιωμένες κυρίες με τα πράσινα μαλλιά. Εγώ ήμουν νέος και μου άρεσε να περνάω καλά. Έτσι, αναρωτήθηκα: «γιατί δεν μπορώ να παίξω μουσική γι’ ανθρώπους σαν κι εμένα;». Την εποχή εκείνη ήταν πολύ δημοφιλείς ο Philip Glass και ο Wim Mertens. Έχω παίξει φλάουτο σε τουλάχιστον δέκα δίσκους του Mertens. Ο κύριος λόγος της συμμετοχής μου δεν ήταν η μουσική· ήθελα να παίξω για νεότερους ανθρώπους και να αποκτήσω νέες εμπειρίες.

Πώς μπλέξατε με τον κόσμο της μουσικής;

Άρχισα να μαθαίνω μουσική σε ηλικία επτά ετών. Ο πατέρας μου είναι ιατρός και ακούει καλή, πραγματική μουσική. Πάντα άκουγα αυτή τη μουσική, και πηγαίναμε μαζί σε συναυλίες στην Οστάνδη. Μου άρεσε η μουσική σαν παιδί, και μ’ έστειλαν σε μουσικό σχολείο. Ήμουν τυχερός επειδή εκεί είχα ένα νέο καθηγητή με τον οποίο γίναμε φίλοι. Πίστεψε ειλικρινά ότι είχα ταλέντο. Το πάθος μου εκείνη την εποχή ήταν η αρχιτεκτονική, και ήθελα να γίνω αρχιτέκτονας. Όμως, όταν τελείωσα το γυμνάσιο και τις μουσικές μου σπουδές πριν το ωδείο, σκέφτηκα ότι η μουσική θα είχε πιο πολλή πλάκα από την αρχιτεκτονική. Και ένιωσα και πολύ άνετα με το φλάουτο σαν όργανο.

Όταν ξεκινήσατε την καριέρα σας, ήταν το φλάουτο ένα παραμερισμένο όργανο; Προσπαθήσατε συνειδητά να το «νομιμοποιήσετε»;

Υπάρχουν πολλοί φλαουτίστες που προσπάθησαν να «νομιμοποιήσουν» το φλάουτο. Αν πάτε στην Ασία, στην Κίνα και την Ιαπωνία και τη Νότια Κορέα, το φλάουτο είναι ένα πολύ σημαντικό όργανο. Στην παραδοσιακή μουσική αυτών των χωρών, το φλάουτο είναι ουσιώδες και αναντικατάστατο στοιχείο της. Στην Ευρώπη, ισχύει το αντίθετο. Εδώ, το φλάουτο ήταν πολύ δημοφιλές στη μπαρόκ και στην κλασική μουσική. Όταν κατέφτασε ο ρομαντισμός, το τσέμπαλο έγινε πιάνο φόρτε και πιάνο, και όλοι οι ρομαντικοί συνθέτες όπως ο Chopin και ο Brahms και ο Beethoven είχαν χώρο μόνο για το βιολί και το πιάνο. Όλα τα υπόλοιπα όργανα παραμερίστηκαν και θεωρήθηκαν ασήμαντα. Επίσης, ίσως ισχύει κι ότι το φλάουτο ως όργανο δεν ήταν αρκετά καλό τεχνικά την εποχή εκείνη. Μόλις το 1850 γίνεται το φλάουτο ένα εργαλείο με μεγάλο, καθαρό ήχο και ομοιογενή τονισμό. Μετά το 1850, το φλάουτο γίνεται πιο εκλεπτυσμένο και όλοι οι μεγάλοι γάλλοι συνθέτες, όπως ο Ravel και ο Debussy αρχίζουν να γράφουν μουσική γι’ αυτό. Εμείς οι φλαουτίστες δεν έχουμε έναν Brahms, δεν έχουμε έναν Rachmaninoff ή έναν Beethoven. Ζητάμε από συνθέτες να γράψουν μουσική ώστε να καταστήσουμε το όργανο πιο δημοφιλές.

Ξεκινήσατε ως μέλος ορχήστρας, και στη συνέχεια ακολουθήσατε σόλο καριέρα. Ποια είναι τα υπέρ και τα κατά της καθεμιάς επιλογής;

Για να γίνει ένας φλαουτίστας σολίστας, πρέπει να παίξει για τουλάχιστον δέκα χρόνια σε συμφωνική ορχήστρα. Η μουσική αγωγή σου δεν πραγματοποιείται μόνο στο ωδείο. Μαθαίνεις να είσαι καλός μουσικός όταν παίζεις μουσική. Και όταν είσαι μέλος μιας καλής ορχήστρας, δουλεύεις με πολλούς διαφορετικούς μαέστρους που είναι φορείς διαφορετικών ιδεών, ενώ συναντάς διαφορετικούς σολίστες κάθε εβδομάδα. Επίσης, σε μία ορχήστρα είναι πολύ σημαντικός ο τονισμός. Έχεις πολύ αυστηρούς κανόνες, έχεις ελευθερία και ανελευθερία. Μαθαίνεις πραγματικά τι είναι η μουσική. Και μετά πρέπει να βγεις έξω από την ορχήστρα ώστε να αποκτήσεις μία ισχυρή προσωπικότητα. Αυτό υπήρξε κομμάτι της εξέλιξής μου. Ήθελα να κάνω και τα δύο αλλά σε μία στιγμή έπρεπε να διαλέξω. Έτσι, εγκατέλειψα την ορχήστρα το ’87 επειδή είχα πολλή δουλειά εκτός ορχήστρας. Μου λείπει ο μεγάλος, πανίσχυρος ήχος της ορχήστρας, αλλά δεν μπορείς να έχεις τα πάντα. Είμαι πιο ανεξάρτητος σαν χαρακτήρας, και προτιμώ να μην είμαι κομμάτι ενός πράγματος όπου κάποιος μου λέει τι να κάνω. Η διδασκαλία είναι μία καλή εναλλακτική λύση για να έχεις μια σταθερή εργασία όντας ταυτόχρονα σολίστας.

Πώς προσεγγίζετε τη διδασκαλία; Ποια είναι τα βασικά στοιχεία που θέλετε να μεταδίδετε στους μαθητές σας;

Στα μαθήματά μου, παίζω πολύ, επειδή στη μουσική ενυπάρχει ένας μεγάλος βαθμός μιμητισμού. Όλο αυτό είναι μία εξισορρόπηση ανάμεσα στην αυστηρότητα και στην ελευθερία. Αφενός, τους διδάσκω να έχουν στυλ, και αφετέρου τους διδάσκω να έχουν το δικό τους ήχο. Ο ήχος είναι το σημαντικότερο στοιχείο ενός σολίστα. Μερικές φορές, οι φίλοι με ακούν στο ραδιόφωνο και με αναγνωρίζουν ακόμα κι αν δεν ξέρουν ποιος παίζει. Σήμερα, το επίπεδο στη μουσική είναι πολύ υψηλό αλλά και πολύ τυποποιημένο. Δεν υπάρχει αρκετή προσωπικότητα, κι αυτήν προσπαθώ να εμφυσήσω στους μαθητές μου.

Υπάρχει κάποιο τίμημα για να φτάσεις στην κορυφή; Δεν είναι, για παράδειγμα, εξοντωτικό να δίνει κάποιος μία εκατοστή συναυλίες στο εξωτερικό κάθε χρόνο;

Έχω πολλούς φίλους σε διαφορετικές χώρες κι αυτό με ενθουσιάζει. Ταξιδεύω περίπου το μισό χρόνο και το άλλο μισό κάθομαι σπίτι. Είναι μία καλή ισορροπία. Ήρθα στην Ελλάδα με τον Christophe Delporte, έναν ακορντεονίστα με τον οποίο αναπνέουμε μαζί. Μετά, πηγαίνω στην Ισπανία με τη δική μου ορχήστρα μουσικής δωματίου. Ταξιδεύω με ανθρώπους με τους οποίους μου αρέσει να ταξιδεύω. Δεν μπορώ να δουλέψω με ανθρώπους με τους οποίους δεν δένουμε.

Σε ποια χώρα από τις δεκάδες που έχετε επισκεφθεί βρήκατε το καλύτερο κοινό;

Οι άνθρωποι ακούνε με διαφορετικό τρόπο ο καθένας. Το κρίσιμο δεν είναι τόσο η χώρα, όσο ο συναυλιακός χώρος στον οποίο παίζεις. Πάντως, τα μέρη όπου οι άνθρωποι ακούνε πιο προσεκτικά είναι η Ιαπωνία και η Νότια Κορέα. Αναλύουν τα πάντα και γνωρίζουν τα πάντα σε βάθος· επιδεικνύουν εξαιρετική ευαισθησία προς τη μουσική. Οι πιο εντυπωσιακές ερωτήσεις που έλαβα μετά από συναυλίες ήταν πάντα στην Ασία. Δουλεύουν τόσο σκληρά… προσπαθούν πραγματικά να καταλάβουν. Είναι στη φύση τους.

Πώς προσεγγίζεται το έργο ενός συνθέτη; Υπακούτε στην πρωτότυπη μουσική, ή κατά κάποιο τρόπο την αναδημιουργείτε;

Αυτή είναι μία πολύ καλή ερώτηση. Πρώτα απ’ όλα, ο λόγος που υποχρεώνω τον εαυτό μου να παίζει πολύ Mozart ή Bach είναι για να διατηρώ μία κάποια πειθαρχία. Στον Mozart, καθετί είναι τόσο φανταστικό ώστε αν κάνεις κάτι σε υπερβολικό βαθμό, φαντάζει φτηνό. Καθετί βρίσκεται σε πολύ εκλεπτυσμένες λεπτομέρειες, στην ποιότητα του ήχου, και όχι στην προσθήκη πραγμάτων. Το να παίζω έργα γραμμένα για μένα, όμως, σημαίνει να τα δημιουργώ εκ νέου και κατά κάποιο τρόπο να τα ξαναγράφω μαζί με το συνθέτη. Τις περισσότερες φορές, αυτό συνεπάγεται μία τεράστια ανταλλαγή με τον συνθέτη. Πρέπει να προτείνεις πολλά πράγματα επειδή το έργο είναι σύγχρονο, συμβαίνει σήμερα.

Συμμετείχατε στην ηχογράφηση του σάουντρακ για την εξαιρετικά δημοφιλή ταινία «Amadeus». Τι θυμάστε από τη συγκεκριμένη εμπειρία;

Ηχογράφησα όλη τη μουσική του Mozart για φλάουτο. Υπάρχει ένα έργο, το KV617 για γυάλινη αρμόνικα, φλάουτο, όμποε, βιόλα και τσέλο. Αυτό το κομμάτι είναι ένα από τα τελευταία του Mozart, ένα θαυμάσιο κομμάτι, αλλά κανείς δεν έπαιζε τη γυάλινη αρμόνικα. Και έκανα τρία CD με όλη τη μουσική για φλάουτο του Mozart, τις σονάτες της νεότητας, τα κουαρτέτα, και τα κονσέρτα για φλάουτο, αλλά το συγκεκριμένο έργο συχνά ηχογραφούταν με πιάνο ή τσέμπαλο, αντί για γυάλινη αρμόνικα. Δεν μου άρεσε αυτό, έτσι άρχισα να ψάχνω παντού για κάποιον που μπορούσε να παίξει το συγκεκριμένο όργανο. Βρήκα έναν τρομερό τύπο στη Γαλλία που ήξερε να παίζει κι έτσι ηχογραφήσαμε το έργο, κι έτσι ξεκίνησε και η συγκεκριμένη ιστορία. Το ’91 φτιάξαμε ένα κοινό πρόγραμμα με το Κουαρτέτο Mozart και κάναμε περιοδεία όλη τη χρονιά. Ήταν φανταστικά.

Καταφέρατε να επιτύχετε ό,τι επιθυμούσατε στην αρχή; Ικανοποιήσατε τη δική σας ιδέα περί επιτυχίας;

Όταν αποφάσισα να γίνω επαγγελματίας μουσικός, ήθελα να βρω μια δουλειά. Είναι δύσκολος ο κόσμος, ξέρετε! Βρήκα την πρώτη μου δουλειά σε ορχήστρα σε ηλικία 19 ετών. Όταν κάνεις μουσική, πρέπει να μπορείς να βιοπορίζεσαι απ’ αυτό. Είχα κίνητρο, μπήκα στην πρώτη μου ορχήστρα, αλλά δεν μου άρεσε η ατμόσφαιρα εκεί. Έτσι, είπα ότι δεν πρόκειται να το κάνω αυτό για όλη μου τη ζωή. Λάτρευα τη δουλειά καθεαυτή, αλλά δεν μου άρεσαν κάποιοι άνθρωποι επειδή λειτουργούσαν πολύ δημοσιοϋπαλληλικά. Εν τέλει, τα πράγματα πήραν τη φυσική τους πορεία. Όταν είσαι νέος, έχεις τόση ενέργεια για να μετακινήσεις και βουνά. Τα λεφτά δεν έχουν σημασία. Το σημαντικό πράγμα είναι να είμαι ο εαυτός μου και να κάνω ό,τι θέλω.

Ποια μουσική σας αρέσει να ακούτε, εκτός απ’ αυτήν που παίζετε;

Ακούω περισσότερο κλασική μουσική. Αν με βάζατε σε ένα νησί, ας πούμε, θα έπαιρνα το κουαρτέτο KV 525 σε σολ ελάσσονα του Mozart. Αυτό είναι το νούμερο ένα. Τα «Τέσσερα Τελευταία Τραγούδια» του Strauss και οι «Παραλλαγές Goldberg» του Gould είναι θαυμάσιες. Μου αρέσει επίσης ν’ ακούω φάντο, Piazzolla, Miles Davis…

Ανησυχείτε μήπως η κρίση αγγίξει και την τέχνη σας;

Υπάρχουν λιγότερα χρήματα για την τέχνη, συνεπώς ναι, ανησυχούμε. Στην τέχνη, πολλά απ’ τα λεφτά προέρχονται από το κράτος. Γίνονται περικοπές στις ορχήστρες, γεγονός που συνεπάγεται λιγότερες ευκαιρίες εκτέλεσης έργων των συνθετών. Πρόκειται περί αλυσιδωτής αντίδρασης.

Παρεμπιπτόντως, άλλες χώρες θα αντιμετωπίσουν τα ίδια προβλήματα που αντιμετωπίζει η Ελλάδα. Είναι ντροπή πώς συμπεριφέρεται η Γερμανία. Η αιτία της κρίσης δεν είναι ό,τι συνέβη με τις τράπεζες. Η πραγματική αιτία πηγαίνει πολύ παραπέρα. Το καπιταλιστικό σύστημα έχει ξεπεράσει τα όρια. Οι άνθρωποι δεν θέλουν να μοιράζονται. Οι πλούσιοι θα μπορούσαν να μοιραστούν κατιτίς, αλλά δεν το θέλουν. Όλο αυτό το είχα διαισθανθεί εδώ και καιρό.

Εμπόριο σάχλας

Ο Νταλάρας για τον Πανούση (ξανά!)

Υπάρχει κάτι πολύ χειρότερο από το να εμπορεύεσαι τη σάχλα - αν υποθέσουμε ότι αυτό κάνει ο Πανούσης όπως δήλωσε ο Νταλάρας σε πρόσφατη ραδιοφωνική του συνέντευξη στο ΙΟΝΙΟΝ FM. Ποιο; Να εμπορεύεσαι τη σοβαρότητα. Δηλαδή, να εμπορεύεσαι σε δέκατες και σε εικοστές εκτελέσεις το Μάρκο Βαμβακάρη και τον Βασίλη Τσιτσάνη, να εμπορεύεσαι ό,τι καινούργιο μουσικά προσπαθεί να ξεμυτίσει (είναι μεγάλη η λίστα), να εμπορεύεσαι την εξουσία ως αντι-εξουσιαστικότητα, τον Πανταγιά ως Βελουχιώτη, και τη Μύκονο ως Κοκκινιά.

Είπε κι άλλα ο Νταλάρας. Τον ενοχλούν οι δημοσιογράφοι. Ποιοι δημοσιογράφοι; Μήπως αυτοί που του παίρνουν συνέντευξη με αντικειμενικότατες και εντελώς ουδέτερες ερωτήσεις του στυλ: "Τι σας έχει μείνει, μέσα σας, απ' αυτά τα γεγονότα, απ' τα οποία βγήκατε παλληκάρι;" και "Εσείς γιατί θα πρέπει να ασχολείστε με τον καθένα, ο οποίος λέει το μακρύ και το κοντό του;" Όχι..., οι προ-απαντημένες ερωτήσεις για το παλληκάρι και τον καθένα με το μακρύ και το κοντό του είναι οκ. Άλλοι δημοσιογράφοι είναι το πρόβλημα.

Στη συνέντευξή του ο Νταλάρας κάνει και μια άκομψη χοντράδα: αναφερόμενος ονομαστικά στον Πανούση, κάνει λόγο για "αυτούς που παριστάνουν τους μουσικούς". Δεν χρειάζεται φυσικά να σας πω ότι οι δύο ραδιοφωνικοί παραγωγοί δεν κάνουν ούτε για τα μάτια και τα αυτιά του κόσμου μία προσπάθεια να αμφισβητήσουν τα λεγόμενα του Θεού, παρά μόνο σπεύδουν να μεταλαμπαδεύσουν ως νέοι Απόστολοι το έργο Του. Αλλά εδώ μιλάμε για καραμπινάτη εμπάθεια εκ μέρους του Νταλάρα - μπορείς να διαφωνήσεις με το έργο κάποιου, δεν γίνεται όμως να αρνηθείς την ύπαρξή του. Λες ο Πανούσης των Μουσικών Ταξιαρχιών και του "Κάγκελα Παντού" να παριστάνει τον μουσικό; Βρε τον μπαγάσα, τον παριστάνει καλά!

Τι άλλο μας μένει από τη συνέντευξη του εκλεκτού μας τραγουδιστή; Ότι μπορεί κάποιος να μιλάει non-stop για τον εαυτό του σε πρώτο ενικό επί πέντε λεπτά και δώδεκα δευτερόλεπτα (ολόκληρη η συνέντευξη ΕΔΩ διαρκεί πολύ περισσότερο), στο όνομα της αντι-σάχλας, του αντι-κοκκορέματος και της ευγενούς μετριοφροσύνης. Αυτά.
ηρ.οικ.

Ένα σημαντικό κείμενο του Φοίβου Δεληβοριά

Ακούω πως ο Σαββόπουλος έκανε δύο σπουδαίες συναυλίες στο Gagarin. Δεν μπόρεσα να πάω δυστυχώς, λόγω της περιοδείας. Φίλοι που ήταν εκεί, μου λένε πως δεν υπήρχε ίχνος της ανασφάλειας, της γλυκερότητας, ή του γνωστού φιλοσοφικού μανιχαϊσμού, που έχει απλωθεί για πολλά χρόνια τώρα πάνω στη δημόσια παρουσία και σκέψη του μεγάλου καλλιτέχνη-και τον έχει φυλακίσει και στη γνωστή, πικρά ομολογημένη απ’ τον ίδιο, δημιουργική αδράνεια. Στενοχωρήθηκα που το έχασα. Ακόμα, όμως, περισσότερο, στενοχωρήθηκα που το επίπεδο της αρνητικής κριτικής προς τη συναυλία έγινε με όρους κατηχητικού και ιδεολογικής καθαρότητας.

Δεν είμαι υπέρ του απυρόβλητου, φυσικά. Η κριτική ενός έργου πρέπει να είναι αυστηρότατη, να γίνεται όμως μόνο με καλλιτεχνικά κριτήρια, ποτέ με ιδεολογικά. Έχουμε απόλυτη ελευθερία –και υποχρέωση, όσοι σκεφτόμαστε- να κρίνουμε ιδεολογικά τις πολιτικές που διαφημίζει αυτοκλήτως κάθε τόσο ο Σαββόπουλος, την υπουργοποίηση του Μίκη Θεοδωράκη ή του Θάνου Μικρούτσικου, τον συναγελασμό των περισσοτέρων –φευ- επιφανών καλλιτεχνών μας (είτε δηλώνουν «αντισυστημικοί» είτε όχι) με φαιδρά και ασήμαντα μεγέθη της πολιτικής και επιχειρηματικής εξουσίας. Το να μας επηρεάσουν, όμως, τα παραπάνω τις στιγμές της ακρόασης ενός τραγουδιού ή της ανάγνωσης ενός ποιήματος, είναι καθαρός βιασμός του πώς λειτουργεί το πνεύμα. Γινόμαστε ίδιοι μ’ αυτούς που εμπόδισαν την παράσταση στο Χυτήριο γιατί ενόχλησε την πίστη τους και μ’ αυτούς που έκοβαν τα πέη από τ’ αγάλματα γιατί δεν το άντεχε η άμεμπτη ηθική τους.

Η Τέχνη –και τα καλά που κουβαλάει μαζί της- ανήκουν σε όλους, όχι μόνο στους ομοϊδεάτες των καλλιτεχνών. Αλλιώς κανένας αριστερός δεν θα έπρεπε να βλέπει ποτέ Χίτσκοκ ή να ακούει Βαμβακάρη και κανένας δεξιός ν’ ακούει Clash ή Θεοδωράκη. Όλοι θα ήμασταν καλά παιδάκια μέσα στο κοπάδι μας, χωρίς κανένα περιθώριο να σηκωθούμε από την κοινή μας φτώχεια. Η εποχή είναι τραγική, η εγκληματική επιπολαιότητα –και η κατευθυνόμενη ανηθικότητα- των πολιτικών μας εξουσιών, διέλυσαν τους πιο αδύναμους από μας, εξουθένωσαν υλικά και πνευματικά την κοινωνία μας (κι αυτό πολύ πριν από την κρίση). Τα όσα δημιούργησε ο ελληνικός πολιτισμός απ’ το ’45 και μετά είναι τα μόνα δώρα που μπορούν ακόμα να μας βοηθήσουν να σκεφτούμε καθαρά και να υψώσουμε ένα ανάστημα απέναντι στο απειλητικό αύριο.

Το Σαββοπουλικό έργο είναι σημαντικότατος –και αναπόσπαστος- καθρέφτης του τι καταφέραμε όλοι μας να κρατήσουμε ζωντανό όλα αυτά τα χρόνια. Ας το δεχτούμε με ευγνωμοσύνη και ελεύθερο κριτήριο, όσο έχει τη δύναμη να μας χαρίζεται ζωντανό- κι ας διαφωνούμε όσο θέλουμε με τον ίδιο το δημιουργό του. Αύριο-μεθαύριο ξημερώνει μια άλλη μέρα. Το αν θα γίνει μέρα μισαλλόδοξων χριστιανοσταλινοφασιστών που θα λογοκρίνουν ο ένας τον άλλoν ή μέρα ελεύθερα σκεπτόμενων και –υγειώς αυτή τη φορά- δημοκρατικών ανθρώπων είναι στο δικό μας χέρι και μόνο. 

Φοίβος Δεληβοριάς

THIS IS DIOBO

Καλωσήρθατε στον απίθανο κόσμο ενός από τους περιζήτητους μάγους της Μεγάλης Βρετανίας. Κυρίες και κύριοι, ο μοναδικός Diobo! Η δράση του παραπέμπει σε αντάρτικο πόλεων: εμφανίζεται από το πουθενά, επιτελεί την τέχνη του, ανατρέπει την πραγματικότητα του αισθητού κόσμου, και φεύγει εξίσου μυστηριωδώς όπως ήρθε. Όταν δεν περιπλανιέται στις αγορές του κόσμου, φιλοξενείται στις πιο γνωστές γκαλερί και στα πιο έξαλλα πάρτυ του Λονδίνου. Και επειδή τυγχάνει τακτικός επισκέπτης της Ελλάδας, και επειδή τα Μ.Π. δηλώνουν θαυμαστές του, ο Diobo σύντομα θα φιλοξενηθεί κι από τις σελίδες μας. Μέχρι τότε, ...πίστευε και μη ερεύνα!

Η ελληνική παράδοση στην πρίζα

ΛΕΣΧΗ ΑΝΑΙΡΕΣΕΙΣ (Ιπποκράτους 175β) 

ΜΟΥΣΙΚΟ ΑΦΙΕΡΩΜΑ: H ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΠΑΡΑΔΟΣΗ ΣΤΗΝ ΠΡΙΖΑ 

ΣΑΒΒΑΤΟ 30 ΜΑΡΤΙΟΥ 22.30 

H λέσχη των Αναιρέσεων, επιχειρώντας να ομορφύνει μουσικά τις νύχτες μας, αλλά και να λειτουργήσει μορφωτικά γύρω από μουσικές τάσεις της εποχής μας και όχι μόνο, εγκαινιάζει το κύκλο μουσικών βραδιών και πάρτι με το γενικό τίτλο «Ήχοι του Πλανήτη». Σκοπός του είναι η επαφή με μουσικά ρεύματα που συνθέτουν φολκ, παραδοσιακές και λαϊκές μουσικές με τους διεθνείς πλέον κώδικες του ροκ, της τζαζ, του φανκ, του χιπ χοπ κλπ. 

Το ερχόμενο Σάββατο 30 Μάρτη και στις 22.30, εγκαινιάζουμε το κύκλο αυτό με το το 1ο αφιέρωμα που έχει τίτλο «Η Ελληνική παράδοση στη πρίζα» και πρόκειται για ένα μουσικό ταξίδι στη δημοτική και λαϊκή μας παράδοση μέσα από σύγχρονα μουσικά εργαλεία και παραγωγές. 

Από τα πρώτα εγχειρήματα, όπως είναι ο Μπάλος του Σαββόπoυλου και το Mountains των Socrates, μέχρι το ρεμπέτικο μπλουζ του Ζωρζ Πιλαλί και του Σπύρου Σούκη ως τη τζαζ προσέγγιση στα τραγούδια του Μπάτη και του Καλδάρα από το Μπάμπη Παπαδόπουλο (πρώην Τρύπες). Από τα «ανίερα» ρεμίξ του Stratman στα ηπειρώτικα, μέχρι τη Πικροδάφνη των Mode Plagal, τον Προκόπη των Κρόταλα, τη Καραγκούνα των Swing Shoes και το Τζιβαέρι του Albert. Από τους ηλεκτρονικούς πειραματισμούς των Palyrria, του electroware, τωνClandstinos και των Astyplaz, στις επιρροές του Μάρκου στους Locomondo, τους KollektivA και τους Στίχοιμα. Από το Βουνό του Τάκη Μπαρμπέρη στις επαναπροσεγγίσεις του Χιώτη από τους Imam Baildi. 

H παράδοση ως έμπνευση και ως δείγμα τόσο στο ελληνικό hip hop όσο και σε fusion εγχειρήματα. Όταν ο Ζαμπέτας και ο Κουγιουμτζής γίνονται hip-hop. Οι ροκ πειραματισμοί στο Θεοδωράκη, το Ξαρχάκο, το Καζαντζίδη και το Ξυδάκη….Η παράδοση των Βαλκανίων μέσα από την μουσική οπτική των Δάρνακές και τωνMaraveyas Ilegal…. 

Όταν δηλαδή το μουσικό παρελθόν μεταβαίνει στο παρόν με τα εργαλεία του και ο τόπος που έχουμε μέσα μας επαναφέρει τον ήχο του στο σήμερα. ‘Ένα ταξίδι στο χώρο και το χρόνο με την ικανότητα της μουσικής να συνθέτει, να ενώνει και να γοητεύει…. 

Σε επιμέλεια Μιχάλη Παπαμακάριου και πρωταγωνιστές τους : 

Mode Plagal, Imam Baildi, Clandestinos, Astyplaz, Electroware, Palyrria, David Lynch, X-Darawish, Red, Stratman, Invisible Surfers, Anasazi, Locomondo, Socrates, Burger Project, Baildsa, Iasis, FF.C. Swing Shoes, KollektivA, Albert, Children of the Revolution, Dirty Fuse, Maraveyas Ilegal, Κρίστη Στασινοπούλου, Γιάννη Αγγελάκα, Θανάση Παπακωνσταντίνου, Μουσικές Ταξιαρχίες, Ενδελέχεια, Εκμέκ, Δάρνακες, Νίκο Ζιώγαλα,Νέα Τάξη Πραγμάτων, Τρίο Τεκέ, Δημήτρη Πουλικάκο, Γιάννη Χαρούλη, 667, Μπάμπη Παπαδόπουλο, Τάκη Μπαρμπέρη, Σταμάτη Κραουνάκη, Νίκο Πορτοκάλογλου κ.α.

"Ελεύθεροι κατακτημένοι", του Αλκίνοου Ιωαννίδη

ΕΛΕΥΘΕΡΟΙ ΚΑΤΑΚΤΗΜΕΝΟΙ 

Έρχεται η μέρα που η μάσκα τραβιέται βίαια. Η μέρα που το αληθινό μας πρόσωπο φανερώνεται, θέλουμε-δεν θέλουμε, αφτιασίδωτο και τρομακτικά αληθινό. Πρέπει να το κοιτάξουμε, είναι θέμα ζωής και θανάτου. Πρέπει να το ρωτήσουμε, να μας πει ποιοι είμαστε. Γιατί μόνο αυτό γνωρίζει. 

Γυρνάμε απότομα, για να αντικρίσουμε μια τρύπα στον καθρέφτη. Πού απουσιάζει το πρόσωπό μας; Το ξεχάσαμε σε μικρά, ταπεινά, εγκαταλελειμμένα σπίτια, στη σκόνη χαμηλών, πλίνθινων ερειπίων, στους τάφους αγράμματων, ακατέργαστα σοφών παππούδων. 

Εκεί αφήσαμε θαμμένες τις αληθινές καλημέρες, τη συγκίνηση των στίχων, την αλληλεγγύη των ανθρώπων και ότι πολύτιμο δεν μετριέται σε χρήμα. Έκτοτε, προχωρήσαμε στον «σύγχρονο κόσμο» απρόσωποι, γυμνοί, παλεύοντας να κρατήσουμε το νήμα της ύπαρξής μας άκοπο, μέσα σε εποχές δύσκολες, μέσα σε ένα τοπίο που δεν μας μοιάζει. 

Γίναμε αρχοντοχωριάτες, επενδύοντας στα χειρότερα χαρακτηριστικά των δύο συνθετικών της λέξης. «Έχω γάμο», λέγαμε και στεκόμασταν καλοντυμένοι σε γκαζόν ξενοδοχείων, με φακελάκια στα χέρια, χωρίς αληθινή, από καρδιάς ευχή. «Και οι γάμοι μας, τα δροσερά στεφάνια και τα δάχτυλα, γίνουνται αινίγματα ανεξήγητα για την ψυχή μας». Ούτε αινίγματα, ούτε τίποτε. Όλα απαντημένα, όλα πεζά. Μεγάλα και άδεια. 

Απομείναμε αναίσθητοι μπροστά στο ιερό, ζώντας ένα γυαλιστερό, αντιαισθητικό, άχαρο, ανέραστο, ανίερο, ξοδεμένο παρόν. Χωρίς μνήμη, χωρίς όνειρο, διαζευγμένοι από το είναι μας. 

Τα καλύτερα παιδιά μας τα πουλήσαμε. Τα αφήσαμε να σπαταλούν τη ζωή τους σε λογιστικά βιβλία, σε γραφεία εταιρειών, σε άψυχους λογαριασμούς. Τα κάναμε σκλάβους με τίτλους διευθυντικού στελέχους. Τα ταΐσαμε χρήματα, τα σπουδάσαμε χρήματα, τα μάθαμε να σκέφτονται χρήματα, να υπηρετούν χρήματα, να ονειρεύονται χρήματα, να παντρεύονται χρήματα, να γεννάνε χρήματα, να είναι χρήματα. Μιλούν άπταιστα τα χειρότερα Αγγλικά (αυτά της δουλειάς) και άθλια τα καλύτερα Ελληνικά (τα Κυπριακά). Όταν τα χρήματα λείψουν, από πού θα κρατηθούν; 

Αντικαταστήσαμε το γλέντι στην πλατεία του χωριού με το σκυλάδικο. Τον έρωτα με το στριπτιζάδικο. Τα αναγκαία για την επιβίωση, με ένα τζιπ γεμάτο άχρηστα ψώνια. Τον ελεύθερο χρόνο με την υπερωρία. Κάναμε το παιγνίδι των παιδιών υπερπαραγωγή, σε πάρτι γενεθλίων κατά παραγγελία. Ξεχάσαμε ποια είναι τα βασικά συστατικά της ύπαρξής μας, ως ατόμων και ως κοινωνίας, αντικαθιστώντας τα με ότι μάς γυάλισε στη βιτρίνα. 

Γίναμε ότι μας έπεισε ο διαφημιστής, η τηλεόραση ή το περιοδικό να γίνουμε. Καταντήσαμε οπαδοί ομάδων, φανατικοί, με μαχαίρια και μίσος. Έφηβος, προτού σιχαθώ όλες τις ομάδες εξίσου, ήμουν με την Ομόνοια. Μια μέρα που έπαιζε με το ΑΠΟΕΛ, αρρώστησε ο τυμπανιστής των αντιπάλων. Ήρθαν στην άλλη κερκίδα και μου ζήτησαν να πάω στη δική τους, για να παίξω το τύμπανο. Πήγα ευχαρίστως.

Πέρασε ο καιρός, αλλάξαμε. Ξεχάσαμε. Χωριστήκαμε σε κόμματα και τα ψηφίσαμε τυφλά, διχαστήκαμε με τρόπο αταίριαστο στην ιστορία και την παράδοσή μας. Σε μια σταλιά τόπο, λέγαμε «οι άλλοι». Πήραμε τα χειρότερα χαρακτηριστικά της Ελλάδας και τα κάναμε αξιώματα. 

Πέρασαν χρόνια. Το κορίτσι από τις Φιλιππίνες έκλαιγε κρυφά στο κρεβάτι του για το παιδί και τη μάνα που άφησε για να σερβίρει καφέ τον κύριο Πάμπο, που έγινε σερ, για να σιδερώνει τα ακριβά βρακιά της κυρίας Αντρούλλας, που έγινε μάνταμ. Η κοπέλα θα γυρίσει φτωχή στο Μπάγκιο Σίτι ή στη Μανίλα. Θα αγκαλιάσει τη μάνα της, θα φιλήσει το παιδί της. Εμείς, πού επιστρέφουμε; 

Τι μένει όταν ο σερ και η μάνταμ, έκπληκτοι, χάνουν το αυτοκίνητο, την υπηρέτρια, το λούσο και το σπίτι τους; Τι κρατιέται αναλλοίωτο μέσα στον χρόνο, κάτω από την επιφάνεια που βουλιάζει; Πού ακριβώς βρίσκεται ανεξίτηλα χαραγμένος ο βαθύς Χαρακτήρας που μας επιτρέπει, όταν όλα αλλάζουν, να λέμε ακόμη «Εμείς»; 

Μπορούμε σήμερα να αποφασίσουμε ξανά, ο καθένας για τον εαυτό του και όλοι μαζί, ποιοι είμαστε. Τι είναι σημαντικό και τι όχι. Τι αξίζει να προσπαθήσουμε μέχρι τέλους. Ποια λόγια αξίζει να πούμε προτού φύγουμε, πώς αξίζει να σταθούμε και απέναντι σε τι, προτού πεθάνουμε. Κι αυτό, μπορούμε να το κάνουμε, ακόμη και νηστικοί, άνεργοι και άστεγοι. Ήταν όμως αδύνατον να το κάνουμε χορτάτοι και υποταγμένοι, με έναν εαυτό-καταναλωτή, εξαρτημένο και ευχαριστημένο. 

Μείναμε σε σκηνές, στο ύπαιθρο, για χρόνια. Χάσαμε για πάντα τα σπίτια, τα χωριά και τις ζωές μας. Περιμέναμε κάθε μέρα, για χρόνια, αγνοούμενους που δεν γύρισαν. Για δεκαετίες, ακούγαμε αεροπλάνο και στρέφαμε έντρομοι τα μάτια στον ουρανό. Χιαστί ταινίες στα παράθυρα, μη σπάσουν από τον βομβαρδισμό που μπορούσε ανά πάσα στιγμή να ξαναρχίσει. 

Τα παιδιά που έβγαλαν το σχολείο διαβάζοντας με το κερί στα αντίσκηνα, χειμώνες στη σειρά, βρίζονταν στην Ελλάδα από τους Ελλαδίτες, γιατί τους έτρωγαν τις θέσεις στα πανεπιστήμια. Η Μεγάλη Μαμά τίποτα δεν κατάλαβε. Κι ακόμη δεν καταλαβαίνει. Γιατί, μπορεί η Κύπρος να είναι ελληνική, όμως, πόσο λίγο κυπριακή είναι η Ελλάδα! Πόσο λίγο ελληνική είναι η Ελλάδα! 

Επιτρέψαμε στους μικρούς πολιτικούς ενός αδύναμου και απροστάτευτου τόπου, να συμπεριφέρονται σαν άρχοντες αυτοκρατορίας. Να υπηρετούν κόμματα και τσέπες, σαν να μην υπάρχει απειλή, κίνδυνος και γκρεμός, σαν να είναι αδύνατον από τη μια μέρα στην άλλη να γίνουμε μπουκιά στο στόμα κροκοδείλων. Είδαμε τα τρυφερά, αγνά χαμόγελα των παιδιών του Απελευθερωτικού Αγώνα να χρησιμοποιούνται από βάρβαρους, απαίδευτους «πατριώτες» με ξυρισμένα κεφάλια, φαλακρούς «απ’ έξω κι από μέσα». Ζήσαμε την αδικία, την απώλεια, την εγκατάλειψη. Τα ξέρουμε όλα, τα είδαμε όλα, τα ζήσαμε όλα. Τώρα θα φοβηθούμε; 

Όταν κλαίγαμε το ’74, κλαίγαμε για τα σπίτια μας. Σήμερα θα κλάψουμε για τις επαύλεις μας; Τότε, κλαίγαμε για το χωριό μας. Θα κλάψουμε σήμερα για την τράπεζα; Τότε, για τους τάφους των γονιών μας. Σήμερα για τα χρέη μας; Τότε, για τις ζωές μας. Σήμερα για τις δουλειές μας; Δεν νομίζω... 

Η κοινωνία μας, αυτή η διαλυμένη, πιέζοντας ασταμάτητα την όποια επίσημη πολιτική ηγεσία, αλλά και πέρα απ’ αυτήν, θα αναπτύξει μηχανισμούς στήριξης των ανέργων, θα φροντίσει τα παιδιά της. Όχι από ελεημοσύνη. Από αλληλεγγύη. Και με τη γνώση πως, αν ο διπλανός δεν ζει καλά, κανείς δεν ζει καλά. Γιατί, ότι ποτέ μας κράτησε σ’ αυτόν τον τόπο, ήταν ένας ιδιόμορφος, ποιητικός, παράλογα ωραίος κοινωνικός ιστός, που αυτοπροστατεύεται και που μας προστατεύει. Αυτός είναι που ανάγκασε τους βουλευτές να πουν, για μια έστω στιγμή, «Όχι». 

Το «Όχι» της Κυπριακής Βουλής, είναι σημαντικότερο απ’ ότι κάποιοι χαιρέκακοι μπορούν να υποψιαστούν. Κι ας επιστρέψει η Βουλή εκλιπαρώντας τους Τροϊκανούς, κι ας πέσει στα γόνατα, κι ας τους γλύψει τα πόδια, μετά. Κι ας χάσουμε περισσότερα. Γιατί, για μια στιγμή έστω, έμοιασε η Δημοκρατία να έχει νόημα, ένα νόημα ξεχασμένο εδώ και δεκαετίες. Έμοιασαν, έστω και για μια στιγμή, οι εκπρόσωποι να εκπροσωπούν πράγματι. 

Η στιγμή καταγράφεται και μένει, δημιουργώντας προηγούμενο, παρά την όποια κατάληξη. Και το γεγονός πως το προηγούμενο δημιουργήθηκε από μισή μερίδα τόπο, αγαπητοί λογικοί λογιστές, το κάνει ακόμη σημαντικότερο. Τίποτα «δικό σας» δεν θα μείνει ποτέ στην Ιστορία, να σηματοδοτεί, να καθορίζει, ή έστω να θυμίζει κάτι υπαρξιακά σημαντικό. Αφήστε μας να το χαρούμε. Δεν μας προσφέρονται συχνά τέτοιες χαρές. 

Αυτό το «Όχι», φαίνεται να είχε και χειροπιαστά αποτελέσματα: Εκτός από τη δυνατότητα μη φορολόγησης των μικροκαταθετών, εκτός από το χρονικό περιθώριο που έδωσε για τη νομοθετική ρύθμιση του περιορισμού των συναλλαγών και τη δημιουργία Ταμείου Αλληλεγγύης, που μπορούν να παίξουν σημαντικά θετικό ρόλο στο μέλλον, έδωσε και τη δυνατότητα, έστω σπασμωδικά, έστω την τελευταία στιγμή, έστω με απογοητευτικό αποτέλεσμα, να μετρηθούν οι δυνάμεις και οι «φιλίες», τόσο της Κύπρου, όσο και της Ελλάδας. 

Βοήθησε να καθαρίσει το τοπίο, να τελειώσουμε με ψευδαισθήσεις, να καταλάβουμε ξανά το πόσο μόνοι είμαστε, το πόση ευθύνη έχουμε. Θα ήμασταν αφελείς αν πιστεύαμε πως με ένα «Ναι» θα σώζαμε κάτι, ας πούμε τη Λαϊκή Τράπεζα ή την Κύπρου (αλήθεια, πόσο «δική μας» μπορεί να είναι μια τράπεζα;) και μαζί τις δουλειές, ή τους κόπους μιας ζωής που τους εμπιστευτήκαμε. Ξέρουμε καλά πως ότι έμεινε εκτεθειμένο (το γιατί είναι μια άλλη κουβέντα, που ελπίζω πως θα γίνει), ούτως ή άλλως, και με τα «Ναι» και με τα «Όχι», θα κατασπαραχθεί. 

Δυστυχώς, δεν ήταν δυνατόν να υπάρχει “plan B”. Θα ήταν αδύνατον να έχει εκπονηθεί από ανθρώπους της γενιάς μου και της προηγούμενης, από ανθρώπους βουτηγμένους στην κατανάλωση, στο εφήμερο, στο συμφέρον, στο νεοπλουτισμό και στο τίποτε, μια πολιτική που να έχει βάθος και σοβαρότητα. Κι όμως, αυτοί οι άνθρωποι, χωρίς δικλίδες ασφαλείας, χωρίς λογική, είπαν ενστικτωδώς “Όχι”. Έστω και για μια στιγμή. Ένα “Όχι” καταστροφικό και λυτρωτικό μαζί, που εσείς, αγαπητοί Ελλαδίτες μνημονιακοί, πολιτικοί και δημοσιογράφοι, με πρόσχημα το καλό μας, δεν θα πείτε ποτέ. Θα προτιμήσετε να καταστραφούμε εξίσου, λέγοντας “Ναι”. 

Οι Κύπριοι προσφυγοποιούμαστε ξανά στην ίδια μας την πατρίδα. Χάνουμε ξανά τη ζωή όπως τη χτίσαμε, όπως νομίζουμε πως τη διαλέξαμε, όπως νομίσαμε πως μας ανήκει. Και φοβόμαστε. Είναι ανθρώπινο. Όμως, τι πραγματικά φοβόμαστε; Ότι θα πεινάσουμε; Πεινάσαμε και παλιότερα. Ότι θα κρυώσουμε; Κρυώσαμε χρόνια. Ότι θα μείνουμε μόνοι; Πάντα μόνοι ήμασταν. Ότι θα πονέσουμε; Από πόνο άλλο τίποτε... Ότι θα μας κατακτήσουν; Πάντα κατακτημένοι υπήρξαμε. 

Αλκίνοος Ιωαννίδης 

http://www.alkinoos.gr/el/news.html