Μαρίνα Κωνσταντάτου: "Αόρατες Πόλεις - Μια εικονογράφηση" (2)

(Φωτογραφία - επιλογή κειμένων: Μαρίνα Κωνσταντάτου)

Οι κάτοικοι της Βαλδραβας ξέρουν ότι όλες οι πράξεις τους είναι ταυτόχρονα η ίδια η πράξη και η εικόνα της στον καθρέφτη, που έχει την ιδιαίτερη εκείνη αξιοπρέπεια των εικόνων, και αυτή τους η συνειδητοποίηση τους απαγορεύει να αφεθούν έστω για μια στιγμή στην τύχη και στη λήθη. Ακόμα και όταν οι εραστές με τα γυμνά τους κορμιά προσπαθούν να δουν ποια στάση θα πάρουν για να αντλήσουν τη μεγαλύτερη ηδονή ο ένας από τον άλλον, ακόμα και όταν οι δολοφόνοι σπρώχνουν το μαχαίρι στις μαύρες φλέβες του λαιμού κάνοντας να πεταχτεί όσο περισσότερο αίμα μπορούν, καθώς η λάμα γλιστράει όλο και περισσότερο ανάμεσα στους τένοντες, δεν είναι τόσο το ζευγάρωμα η το σφάξιμο αυτό που τους ενδιαφέρει όσο το ζευγάρωμα η το σφάξιμο των διαυγών και ψυχρών εικόνων τους στον καθρέφτη.

Ο καθρέφτης άλλοτε μεγαλώνει την άξια των πραγμάτων και άλλοτε την αρνείται. Όσα πράγματα μοιάζουν να αξίζουν πάνω από τον καθρέφτη δεν έχουν πάντα την ίδια αξία στο καθρέφτισμα τους. Οι δυο δίδυμες πόλεις δεν είναι ίδιες, αφού ο,τι υπάρχει η συμβαίνει στη Βαλδραβα δεν είναι συμμετρικό: σε κάθε πρόσωπο, σε κάθε χειρονομία, απαντούν από τον καθρέφτη σημείο προς σημείο ένα αντίστροφο πρόσωπο, μια αντίστροφη χειρονομία. Οι δυο Βαλδραβες ζουν η μια για την άλλη, κοιτάζοντας η μια την άλλη συνεχώς στα μάτια αλλά χωρίς να αγαπιούνται.

Ίταλο Καλβίνο, Αόρατες Πόλεις

Για το "Πέραμα" των Ανδρέα Παγουλάτου και Ηλία Βαμβακούση

Ανδρέας Παγουλάτος - Ηλίας Βαμβακούσης

Pérama

B.A. Graphis (Ιταλική Έκδοση)

Το να ακούμε τους ποιητές σε μία αντι-ποιητική εποχή είναι δίχως αμφιβολία μία επαναστατική πράξη. Όταν, δε, η ποίηση που ακούμε τυγχάνει να υπογράφεται από τον Ανδρέα Παγουλάτο και να συνοδεύεται από το μουσικό σύμπαν του Ηλία Βαμβακούση, τότε μιλάμε για ένα μείζον καλλιτεχνικό γεγονός. Το βιβλίο «Πέραμα» κυκλοφορεί από τις εκδόσεις Μανδραγόρας από το 2006. Στα χέρια των «Ακροάσεων» έφτασε και η ιταλική, δίγλωσση έκδοση που κυκλοφόρησε το 2008 και συνοδεύεται από cd με τη μελοποιημένη εκδοχή του έργου. To cd είναι χωρισμένο σε 12 μέρη, και περιλαμβάνει τόσο απαγγελίες συνοδεία μουσικής, όσο και τραγούδια. Στις απαγγελίες, η όλο τρωτότητα φωνή του ποιητή έρχεται σε αντίθεση με τη ρώμη, την ένταση της ποίησής του. Αυτή η αντίθεση είναι ίσως μία μικρογραφία όλου του έργου, του γεμάτου αντιθέσεις. Βήματα και μουσικές που συναντούν χείλη νεκρά, χνάρια που γράφονται και σβήνονται, αρώματα που ξεπηδούν από τις στάχτες. Ένα πολιτικό έργο, πολιτικό όχι κατ’ επίφαση αλλά κατ’ ουσία, με παρόντες «ακτήμονες μεροκαματιάρηδες» και «άνεργους που σάρωσε η μπόρα», και ταυτόχρονα μία υπερρεαλιστική αναζήτηση του μυστηριακού που ξεχειλίζει από έρωτα και θάνατο.

Η μουσική του Βαμβακούση, ένα μελωδικό ροκ με λαούτο, αυστηρή μέσα στην αυτοσχεδιαστικότητά της, φτιάχνει το ιδανικό σκηνικό για την άρθρωση της ποίησης του Παγουλάτου. Και είναι τέτοια η δύναμη του μουσικού έργου, ώστε να διεκδικεί επάξια την αυτοτέλειά του. Το «Πέραμα», εκτός από κορυφαίο έργο ενός σημαντικού Έλληνα ποιητή, κατοχυρώνεται και ως μία αξιόλογη προσθήκη στη λαμπρή και δίχως τέλος ιστορία της ελληνικής μελοποιημένης ποίησης. Τα τραγούδια ερμηνεύουν ο συνθέτης και η Παυλίνα Κωνσταντοπούλου. Στην ορχήστρα συναντάμε τους «Πλανήτες Εν Πλω», που απαρτίζονται από τον συνθέτη (λαούτο, μπουζούκι, μπαγλαμάς, κιθάρα) τον Ζαχαρία Βαμβακούση (φυσαρμόνικα), τον Φοίβο Κουνδουράκη (κρουστά), τον Σπύρο Λιβάνη (ηλ. κιθάρα) και τον Νίκο Μάρκου (μπάσο). Η έκδοση συνοδεύεται από εισαγωγικό σημείωμα της Μαρίας Περλορέντζου, η οποία και μετέφρασε το έργο στα Ιταλικά. Λογικά, δεν θα πρέπει να συναντήσετε ιδιαίτερη δυσκολία στην αγορά του βιβλίου-cd, με τις δυνατότητες που προσφέρει το διαδίκτυο. Για τους πιο παραδοσιακούς ακροατές, μαθαίνουμε ότι ο δίσκος - με κάποιες αλλαγές στην ενορχήστρωση - θα συνοδεύσει και μία νέα έκδοση του «Περάματος» στην Ελλάδα, μαζί με εξαιρετικά ενδιαφέρον οπτικό υλικό. Αναμένουμε!

Ηρακλής Οικονόμου
(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Για το "Κάρμα" των Κάρμα

Κάρμα

ΚΑΡΜΑ

Groove House Studios

Το συγκρότημα «Κάρμα» απαρτίζουν η Άννα Μανωλαράκη (φωνή), ο Βασίλης Δρακονταειδής (πλήκτρα), ο Άκης Ζερβός (μπάσο), ο Σταμάτης Μενδρινός (ντραμς), και οι Ηλίας Κούρτης και Νίκος Ταβουλάρης (κιθάρες). Ο ομώνυμος δίσκος είναι ο πρώτος του συγκροτήματος, παρότι αυτό υπάρχει με διάφορες αλλαγές στο προσωπικό από το 1998. Δώδεκα χρόνια, δηλαδή, και με υλικό έτοιμο από το 2004! Αθάνατες εταιρείες… Οι «Κάρμα» ανήκουν σε ένα είδος προς εξαφάνιση: ελληνικό ροκ συγκρότημα! Όμως, δίπλα σε υψηλές ροκ συχνότητες συναντάμε και ποπ μπαλάντες, και χιπ χοπ, και οριεντάλ επιρροές, όλα σφραγισμένα με την θαυμάσια ερμηνεία της Μανωλαράκη. Οι στίχοι άλλοτε ανταποκρίνονται με επιτυχία στην αμεσότητα του είδους που υπηρετούν και άλλοτε ακούγονται κάπως απλουστευτικοί - ενδεικτικά, στο «Βαλέ» διαβάζουμε το επίθετο «μαγικός» τρεις φορές στην ίδια στροφή. Εμφανής είναι η ροπή προς τη μεταφυσική και τα θεία. Το ίδιο το όνομα του συγκροτήματος παραπέμπει εκεί, ενώ οι στίχοι έχουν συνεχείς παραπομπές στο μυστηριακό: «Όλα είναι κάρμα», «μιλώ με το Θεό», «Σα Θεό σε είδα». Στο εσώφυλλο το συγκρότημα μιλά για «συμπαντικούς νόμους» ως «έκφραση της Θείας βούλησης»… Όχι, οι Κάρμα δεν είναι Παπα-ροκάδες, όμως πολλά στιχουργικά μοτίβα μου φαίνονται επηρεασμένα από την αντίληψη της πραγματικότητας που αποτυπώνει ο Πάολο Κοέλιο και οι επίγονοί του. Καμία έκπληξη δεν προκαλεί το γεγονός αυτό: ένδειξη της παρακμής μιας κοινωνίας, ενός συστήματος, ενός ιστορικού σχηματισμού, είναι ο εκφυλισμός της κριτικής προς αυτό. Γιατί ροκ σημαίνει πάνω απ’ όλα κριτική του υπαρκτού και του καθιερωμένου.

Εξαίρεση αποτελεί καταρχήν το «Οι νύχτες που εκδικούνται», γραμμένο προφανώς για την εξέγερση του περασμένου Δεκέμβρη: «φωτιά στη φωτιά και χρόνια φτηνά / παιδιά που ποτέ δε γιορτάζουν». Εξαίρεση και το μεγάλο χιτ του δίσκου, το «Ένας θεός με νευρική ανορεξία», ένα δυνατό ροκ τραγούδι με στίχους εύστοχης κοινωνικής κριτικής και τη συμμετοχή του Βασίλη Παπακωνσταντίνου. Μη σας παρασύρει ο τίτλος, το τραγούδι δεν αναφέρεται σε θεούς αλλά στην αλλοτρίωση του χρήματος και της μοναξιάς στη σκληρή καπιταλιστική πραγματικότητα. Όσο όμως μου άρεσε το τραγούδι, τόσο δεν μου άρεσε η αναγραφή της συμμετοχής του μεγάλου Έλληνα τραγουδιστή στο εξώφυλλο - μόνη από όλες τις άλλες - και η γενικότερη αίσθηση ανάδειξης αυτής της συμμετοχής σε σημαία του συγκροτήματος. Αυτό βέβαια δείχνει και τις δυσκολίες ανάδειξης νέου αίματος στο τραγούδι σήμερα, εφόσον κάθε νέα παρουσία χρειάζεται να επιστρατεύει την «παλιά φρουρά» για να ακουστεί. Τόσο δύσπιστος, στενοκέφαλος και φοβικός έχει γίνει ο μέσος ακροατής ώστε να έχει ανάγκη τον κάθε Παπακωνσταντίνου για να ακούσει έναν πρωτοεμφανιζόμενο καλλιτέχνη.

Γενικότερα, οι «Κάρμα» θα πρέπει να ψάξουν πιο εξαντλητικά τα όριά τους και την καλλιτεχνική τους ψυχή, με στόχο την κατάκτηση ενός δικού τους ηχητικού αποτυπώματος. Διαθέτουν την πολύ καλή φωνή της Μανωλαράκη, ενδιαφέρουσες συνθετικές και ενορχηστρωτικές ιδέες, και ορισμένες κοινωνικές και αισθητικές αναφορές. Ο πρώτος δίσκος τους αφήνει λοιπόν, εκτός από δύο εξαιρετικά τραγούδια, και ένα μελλοντικό στοίχημα: την αποσαφήνιση ενός προσωπικού στίγματος - μακριά από ποπ ευκολίες και πολυσυλλεκτικές λογικές.

Ηρακλής Οικονόμου

(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Για το "Kolpo Magico" των Lineout

Lineout

Kolpo Magico

Καθρέφτης

Για να θυμούνται οι παλιοί και να μαθαίνουν οι νεότεροι. Σε αυτό συνοψίζεται η χρησιμότητα του πρώτου δίσκου των Lineout, ενός συγκροτήματος που έρχεται με δύναμη από τη Σπάρτη και απαρτίζεται από τον Μιχάλη Μαντά και τον Παναγιώτη Κουμουτσάκο. Από το πρώτο τραγούδι, το ρυθμικό «Δεν υπάρχουν φραγμοί», οι προθέσεις είναι ξεκάθαρες. Ο δίσκος απευθύνεται περισσότερο στους νοσταλγούς του ροκ ήχου των δεκαετιών του ’70 και ’80, φέρνοντας στο νου καλές στιγμές της κλασικής ροκ και των power ballads, με ευχάριστες pop και funk παρεμβολές. Στα δώδεκα τραγούδια του δίσκου θα συναντήσετε δυνατά κιθαριστικά ριφς, καλοδουλεμένες ροκ ενορχηστρώσεις, μια στιβαρή ρυθμική ενότητα υποβοηθούμενη από το μπάσο του Γιάννη Βούκλιζα, ψαγμένες αν και ελαφρά ρετρό ερμηνείες, απλά και τρυφερά στιχάκια. Συγκρατήστε μερικούς τίτλους: «Δεν υπάρχει λόγος», «Ερωτομανία», «Το μυστικό της βροχής», «Είσαι η τρέλα μου». Οι φωνές του Μαντά και του Κουμουτσάκου αλληλοσυμπληρώνονται αρμονικά, μεταδίδοντας τη μελαγχολία και την αθωότητα των eighties.

Βεβαίως, το κατά πόσο μπορεί η συγκεκριμένη αισθητική να εκφράσει το σημερινό ακροατή είναι ένα ερώτημα ανοιχτό. Για κάποιους, ο συγκεκριμένος ήχος έχει μπει μια και καλή στο χρονοντούλαπο της ιστορίας. Για άλλους, συμπεριλαμβανομένου και του υπογράφοντα, διατηρεί την αξία του, έστω και ως εισαγωγή σε μια ξέφρενη χορευτική βραδιά στο «Βινύλιο» ή σε οποιαδήποτε άλλη εναπομείνασα ντισκοτέκ. Το σίγουρο είναι ότι οι Lineout περιβάλλουν τη δουλειά τους με ειλικρινή αγάπη για την ιστορία και την αίσθηση της ροκ, υπενθυμίζοντας παράλληλα ότι μουσική Ελλάδα δεν είναι μόνο η Αθήνα. Και όσοι πιστοί προσέλθετε!

Ηρακλής Οικονόμου

(Εφημερίδα Η ΕΠΟΧΗ)

Για τον Μανώλη Γλέζο

νίκησα τα λιοντάρια...

με έφαγαν όμως οι κοριοί.

(Μπ. Μπρεχτ)

Ο Γιώργος Ζωγράφος στο "Ζήτω το ελληνικό τραγούδι"

Ξενύχτι παρέα με την "Απανεμιά" και τις "Εσπερίδες", άρθρο για τις Μπουάτ με τον Σπύρο και προορισμό το Δίφωνο, ταξίδι στο παρελθόν και στο μέλλον (;) του τραγουδιού, στις πιο ατόφιες, τις πιο αληθινές στιγμές του. Ξάφνου ξεφυτρώνει κι ένα βίντεο με τον Γιώργο Ζωγράφο και τον Διονύση Σαββόπουλο σε μια μαγική συνάντηση στην εκπομπή "Ζητω το ελληνικό τραγούδι". Ο πρώτος εδώ και λίγο καιρό, απ' τον Αύγουστο του '05, δεν είναι πια ανάμεσά μας, αλλά ευτυχώς μιλούν ακόμα γι' αυτόν τα τραγούδια που τραγούδησε. Ο δεύτερος, αινιγματικός, ακμαίος πάντα, ίσως με λίγη τύχη να μας πει δυο κουβέντες για τις μνήμες του από "εκείνες" τις εποχές. Τις τόσο μακρινές, και τόσο σημερινές μας. ηρ.οικ.

Θα βάλω ρούχο δανεικό

Ο Κώστας Σμοκοβίτης σε ένα από τα ωραιότερα και - ω τι έκπληξις! - παντελώς άγνωστα τραγούδια του Κουγιουμτζή. Αν ακούγαμε τραγούδια - και όχι τραγουδιστές - αυτό το τραγούδι θα βρισκόταν τώρα στα στόματα των πολλών και θα το άκουγες και σε καμιά συναυλία, σε κάνα live, σε κάνα Μέγαρο και σε κάνα Παλλάς. Το βίντεο παρμένο από το κανάλι του καλού μας τραγουδιστή στο youtube (ksmokovitis). Το είδα και συγκινήθηκα. Τη νύχτα των περικοπών 30%, του ΦΠΑ 21%, και της εισφοράς των πλουσίων 1% (με το μαλακό, να μην χρεωκοπήσουν κιόλας οι άνθρωποι), βρήκα και ένα συναίσθημα 100%, ατόφιο, δυνατό, αυτό που μόνο ο Κουγιουμτζής ξέρει να γεννά. Ένα συναίσθημα κόντρα σε όλα τους τα νούμερα, τις μετοχές, τα επιτόκια, την υποκρισία, την "πραγματική σύγκλιση" και τη νέα βαρβαρότητα που ξεπηδά από παντού.

ΥΓ: Στους σημερινούς καιρούς, όταν οι μάσκες πέφτουν, η τέχνη γενικά και το τραγούδι ειδικότερα δεν μπορούν πλέον να κάνουν τη στρουθοκάμηλο και να μας μιλάνε με λάιφστάιλ καλαμπουράκια ή με έντεχνες αοριστίες της δεκάρας. Οι νέες κεραίες μεταδίδουν τις παλιές βλακείες: "Είμαι εδώ" και "I am here", ελληνόφωνος και αγγλόφωνος αυτισμός, προγλωσσικός ναρκισσισμός, λες και δεν υπάρχει διπλανός, λες και δεν υπάρχει κοινωνία, λες και δεν μας απασχολεί τίποτε πέραν του αβυσσαλέου μας ΕΓΩ. Λες κι ο καλλιτέχνης έχει στηθεί μπροστά στον καθρέφτη και δεν την κουνάει ρούπι από εκεί. Μήπως ήρθε η ώρα να ξεβολευτεί κι αυτός; Μήπως;
ηρ.οικ.

Θανάσης Γκαϊφύλλιας - Μιχάλης Κατσαρός: "Υστερόγραφο"

Ο Μιχάλης Κατσαρός, πνεύμα Ελεύθερο, Ασυμβίβαστο, Ανεξάρτητο, δεν χωρούσε σε κανένα μανιφέστο, γι αυτό και κυνηγήθηκε λυσσαλέα κι από τη δεξιά, κυρίως όμως από την αριστερά που τον περιθωριοποίησε, όπως και τον Μαγιακόφσκη, που τον οδήγησε στο θάνατο το Σοβιετικό καθεστώς.

Όταν ο Μιχάλης το 1953 έγραψε το ΚΑΤΑ ΣΑΔΔΟΥΚΑΙΩΝ, έστειλε στο "ΔΗΜΟΚΡΑΤΙΚΟ ΤΥΠΟ" ένα από τα ποιήματα, τη ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ προς δημοσίευση. Έπεσε πανικός. Στην προσπάθειά τους να τον απαξιώσουν, το δημοσίευσαν, αφού όμως πρώτα το λογόκριναν αγρίως. Το κουρέλιασαν. Αφαίρεσαν τις αναφορές για αντίσταση:

-στην κρατική εκπαίδευση

-στον φόρο 

-σ' αυτόν που χαιρετάει απ' την εξέδρα ώρες ατέλειωτες τις παρελάσεις 

-στον πρόεδρο του εφετείου 

-στις υπηρεσίες αλλοδαπών και διαβατηρίων 

-στις φοβερές σημαίες των κρατών 

-στη διπλωματία 

-στα εργοστάσια πολεμικών υλών 

-στα θούρια. 

Η οργισμένη απάντηση του ποιητή ήταν ένα συγκλονιστικό ποίημα:

Υστερόγραφο

Η διαθήκη μου πριν διαβαστεί 

– καθώς διαβάστηκε – 

ήταν ένα ζεστό άλογο ακέραιο. 

Πριν διαβαστεί 

όχι οι κληρονόμοι που περίμεναν 

αλλά σφετεριστές καταπατήσαν τα χωράφια. 

Η διαθήκη μου για σένα και για σε 

χρόνια καταχωνιάστηκε στα χρονοντούλαπα 

από γραφιάδες πονηρούς συμβολαιογράφους. 

Αλλάξανε φράσεις σημαντικές 

ώρες σκυμμένοι πάνω της με τρόμο 

εξαφανίσανε τα μέρη με τους ποταμούς 

τη νέα βουή στα δάση 

τον άνεμο τον σκότωσαν – 

τώρα καταλαβαίνω πια τι έχασα 

ποιος είναι αυτός που πνίγει. 

Και συ λοιπόν

στέκεσαι έτσι βουβός με τόσες παραιτήσεις 

από φωνή 

από τροφή 

από άλογο 

από σπίτι 

στέκεις απαίσια βουβός σαν πεθαμένος: 

Ελευθερία ανάπηρη πάλι σου τάζουν.

Μιχάλης Κατσαρός (Κατά Σαδδουκαίων) 

Ο Μιχάλης Κατσαρός έφυγε στις 21 Νοεμβρίου 2001.Σε μία από τις τελευταίες συνομιλίες που είχε με τον πιστό του φίλο Δημήτρη Κατσιμάνη είπε για τους αριστερούς του κατεστημένου και του Κολωνακίου: «Είναι όλοι Γραμματείς και Φαρισαίοι, ΥΠΟΚΡΙΤΕΣ».

Υ.Γ.1: Τα στοιχεία για τις σημειώσεις τα έχω πάρει από το τεύχος του Νοεμβρίου της εξαιρετικής λογοτεχνικής εφημερίδας «ΝΟΥΜΑΣ». Το άρθρο είχε τίτλο "ΜΙΧΑΛΗΣ ΚΑΤΣΑΡΟΣ -ΕΝΑΣ ΠΟΙΗΤΗΣ ΕΝΑΝΤΙΟΝ ΟΛΩΝ" του Δημήτρη Κατσιμάνη.

Υ.Γ.2: Η ΔΙΑΘΗΚΗ ΜΟΥ και το ΥΣΤΕΡΟΓΡΑΦΟ είναι δύο ποιήματα που με εκφράζουν απόλυτα. Τα έχω μελοποιήσει και τα τραγουδώ σε κάθε συναυλία. 

Θανάσης Γκαϊφύλλιας

είσαι ρούχο που δεν βγαίνει κάτω απ' τη λαβωματιά

Πολύτιμο δώρο που έλαβα στο ηλεκτρονικό ταχυδρομείο, από έναν φίλο που βρίσκεται τόσο μακριά και τόσο κοντά ταυτόχρονα. Και τι σύμπτωση, ένα δώρο που έρχεται την καλύτερη στιγμή, όταν γνωστοί και άγνωστοι ζητάνε καθημερινά την παράδοση διαπιστευτηρίων πίστης στο ελληνικό τραγούδι των μεγάλων ερμηνευτών (και δημιουργών). Λες και το αμφισβητήσαμε ποτέ. Λες και είναι ποτέ δυνατόν η συγκίνηση της ακρόασης τέτοιων αριστουργημάτων να κοπάσει με το χρόνο ή να εξαγοραστεί. Λες και η πραγματικότητα αποτελείται μόνο από άσπρο και μαύρο, δίχως τις τόσες αποχρώσεις του γκρι. Ο Ρασούλης είπε κάποτε: «Ναι στο ναι, και ναι στο όχι». Μεγάλη κουβέντα. «Δύναμή μας η αντίφασή μας», πάλη και ενότητα των αντιθέτων, διαλεκτική. Κουγιουμτζής, Ελευθερίου, Νταλάρας, σε μία ευτυχέστατη συνάντηση - ορόσημο του ελληνικού τραγουδιού. Και οι τρεις τους, και τώρα και πάντα, «ρούχο που δε βγαίνει / πάνω απ’ τη λαβωματιά». Το ρούχο του ελληνικού τραγουδιού, και η λαβωματιά της ύπαρξής μας. Εντάξει; ηρ.οικ.

ΥΓ: Μήτσο, σε ευχαριστώ και καλή αντάμωση.

Μερσέντες Σόσα, 1935-2009

Mercedes Sosa, 1935 – 2009

Η φωνή όσων δεν έχουν φωνή πέρασε στην αθανασία.

του Ηρακλή Οικονόμου

(Δημοσιεύτηκε στο περιοδικό ΔΙΦΩΝΟ)

Στις 4 Οκτωβρίου 2009 «έφυγε» σε ηλικία 74 χρονών η Μερσέντες Σόσα, η δίχως αμφιβολία μέγιστη τραγουδίστρια της Λατινικής Αμερικής και μια από τις σημαντικότερες φωνές του 20^ου αιώνα. Χάρις στη βαθιά, αισθαντική χροιά και το διάχυτο ανθρωπισμό της, η Σόσα αναδείχθηκε για πάνω από πέντε δεκαετίες σε όχημα που ταξίδεψε τη Λατινοαμερικάνικη μουσική στα πέρατα του κόσμου. Η απώλειά της - τα τελευταία χρόνια αντιμετώπιζε σοβαρά προβλήματα πνευμονικής και νεφρικής ανεπάρκειας – αφήνει ένα δυσαναπλήρωτο κενό τόσο στον πολιτισμό της αμερικάνικης ηπείρου, όσο και στο πολιτικό τραγούδι παγκοσμίως.

Η Μερσέντες Σόσα γεννήθηκε στην Αργεντινή το 1935, στην πόλη Σαν Μιγκέλ της επαρχίας Τουκουμάν. Η οικογένειά της είχε Ευρωπαϊκές (Γαλλικές) και ιθαγενείς ρίζες από τις κοινότητες των Άνδεων. Αυτή η ιθαγενής καταγωγή θα της χαρίσει το προσωνύμιο «La Negra», που τη συνόδευσε σε ολόκληρη την καριέρα της. Μια καριέρα που, χάρη στο ατόφιο ερμηνευτικό της ταλέντο και τις απεριόριστες δυνατότητες της φωνής της, θα αρχίσει σε νεαρή ηλικία. Η Σόσα είναι μόλις 15 ετών, όταν κερδίζει ένα διαγωνισμό τραγουδιού ενός τοπικού ραδιοσταθμού της γενέτειράς της και υπογράφει το πρώτο της συμβόλαιο για ζωντανές παραστάσεις. Εννιά χρόνια μετά, το 1959, ηχογραφεί τον πρώτο της δίσκο, La Voz de la Zafra.

Από τα μέσα του ’60 η Σόσα αρχίζει να υπηρετεί με συνέπεια το nueva cancion που σαν χείμαρρος κατακλύζει εκείνα τα χρόνια τη Λατινική Αμερική. Μουσικό, λογοτεχνικό και πολιτικό συνάμα κίνημα, το ρεύμα του «νέου τραγουδιού» προάγει ένα τραγούδι διαμαρτυρίας με σαφείς πολιτικές αναφορές και σύγχρονες μουσικές φόρμες. Η Σόσα συνεργάζεται με πρωτοπόρους του κινήματος από την Αργεντινή όπως ο Αρμάντο Τεχάδα Γκόμεζ, o Τίτο Φράνσια και ο Όσκαρ Μάτους – ο οποίος γίνεται ο πρώτος της σύζυγος και πατέρας του Φαμπιάν, του μοναδικού παιδιού της. Στους δίσκους-ορόσημα αυτής της περιόδου συγκαταλέγονται και οι: Canciones con fundamento (1965), Yo no canto por cantar (1966) και Mujeres argentinas (1969) των Άριελ Ραμίρεζ και Φελίξ Λούνα. Επίσης, μοναδικές στάθηκαν οι ερμηνείες της στα τραγούδια του συμπατριώτη της Αταχουάλπα Γουπάνκι (Mercedes Sosa interpreta a Atahualpa Yupanqui) και της Χιλιανής Βιολέτα Παρρά (Homenaje a Violeta Parra), των «γονιών» του nueva cancion.

Το 1972 κυκλοφορεί ο πιο «πολιτικός» δίσκος της Hasta la victoria (Μέχρι τη νίκη). Σταδιακά, η φωνή της Σόσα γίνεται σύμβολο του αγώνα για τη δημοκρατία και το σοσιαλισμό. Όχι τυχαία, τα τραγούδια της θεωρήθηκαν απειλή για το αιμοσταγές καθεστώς του Χόρχε Βιντέλα, ο οποίος το 1976 είχε ανατρέψει στρατιωτικά τη δημοκρατικά εκλεγμένη κυβέρνηση της Αργεντινής. Στο περίφημο Los Hermanos (Τα αδέρφια) του Αταχουάλπα Γουπάνκι, η «θεά της ελευθερίας» - όπως την αποκάλεσε ο Ντιέγκο Μαραντόνα – τραγουδά:

«Έχω τόσα αδέρφια που δεν μπορώ να τα μετρήσω / στην κοιλάδα, στα βουνά, στο πλάτωμα και στη θάλασσα (…) / Έχω τόσα αδέρφια που δεν μπορώ να τα μετρήσω / και μια πολύ όμορφη φιλενάδα / που τη λένε λευτεριά».

Γνωστή για τις κομμουνιστικές της ιδέες και τα αγωνιστικά μηνύματα της τέχνης της, η Σόσα συλλαμβάνεται από τη χούντα το 1979, κατά τη διάρκεια συναυλίας της στην πόλη της Λα Πλάτα, μαζί με τους περίπου 350 θεατές! Απελευθερώνεται ύστερα από διεθνή πίεση και καταφεύγει αυτό-εξόριστη στην Ευρώπη, πρώτα στη Γαλλία και μετά στην Ισπανία όπου θα μείνει για τρία χρόνια. Κουρασμένη από τη μελαγχολία της εξορίας, η Σόσα επιστρέφει στην Αργεντινή το 1982. Η ακόμα κραταιά χούντα – που θα πέσει λίγους μήνες αργότερα μετά τον πόλεμο των Φώκλαντς - δεν τολμά να την αγγίξει, φοβούμενη τη διεθνή κατακραυγή.

Με την επιστροφή της στην Αργεντινή, εμφανίζεται στο Θέατρο «Όπερα» του Μπουένος Άιρες προσκαλώντας την αφρόκρεμα της Αργεντίνικης μουσικής: Αντόνιο Ταράγκο Ρος, Άριελ Ραμίρεζ, Ροδόλφο Μεδέρος, Λέον Γκιέκο, Τσάρλυ Γκαρσία. Οι συναυλίες της το Φεβρουάριο του ’82 εξελίσσονται σε γιορτή υπέρ της δημοκρατίας, ηχογραφούνται ζωντανά, και κυκλοφορούν μετά την πτώση της χούντας στον ιστορικό δίσκο Mercedes Sosa en Argentina. Η συγκεκριμένη ηχογράφηση είναι ίσως το κορυφαίο δισκογράφημα της Σόσα, περιέχοντας ένα πανόραμα των επιτυχιών της με την υπογραφή δημιουργών όπως η Βιολέτα Παρρά, ο Πάμπλο Μιλανές, ο Σίλβιο Ροντρίγκεζ και ο Αταχουάλπα Γουπάνκι. Σημειώστε μερικούς τίτλους: “Maria va”, “Alfonsina y el mar”, “Gracias a la vida”, “Los Hermanos”, και φυσικά το μνημειώδες “Solo le pido a Dios”:

«Το μόνο που ζητάω απ’ το θεό / είναι να μην στέκω αδιάφορος απέναντι στον πόλεμο / που είναι ένα μεγάλο τέρας και χτυπά με δύναμη / όλη τη φτωχή αθωότητα του κόσμου».

Από τα μέσα του ’80 πληθαίνουν οι συνεργασίες της Σόσα με ηγετικές μορφές της λάτιν μουσικής, όπως ο Μίλτον Νασιμέντο και ο Λεόν Γκιέκο (Corazón americano) και ο Πάμπλο Μιλανές (Mercedes Sosa ’87), ενώ οργανώνει και μεγάλες περιοδείες στην Ευρώπη (Mercedes Sosa en vivo en Europa). Στα 1990s επιστρέφει στις παλιές της επιτυχίες με ζωντανές ηχογραφήσεις και εμπορικά επιτυχημένες συλλογές. Όμως, δεν εγκαταλείπει την παραγωγή νέων έργων, όπως το Sino (1993) και το Al despertar (1998). Ενδεικτικά της αξιοθαύμαστης συνέχειας του έργου της στον νέο αιώνα – παρά την σταδιακά κλονιζόμενη υγεία της – υπήρξαν τα τρία βραβεία Latin Grammy που έλαβε για τους δίσκους Misa Criolla (2000), Acústico (2003) και Corazón Libre (2006).

«Το χειροκρότημα συνεπάγεται μια μόνιμη ευθύνη» είχε δηλώσει σε μια συνέντευξη. Ευτυχώς, το χειροκρότημα το πήρε απλόχερα στη ζωή της, από επίσημους και αξιωματούχους μέχρι τον πιστό λαό της. Για χάρη της άνοιξαν οι μεγαλύτερες σκηνές του κόσμου, από το Carnegie Hall του Λονδίνου μέχρι το Lincoln Center της Νέας Υόρκης, στις οποίες βρέθηκε πότε μόνη της, και πότε συνοδευόμενη από διεθνείς αστέρες όπως η Τζόαν Μπαέζ, η Σακίρα και ο Στιγκ.

Μια τέτοια παρουσία στο παγκόσμιο μουσικό στερέωμα δεν θα μπορούσε να μην αφήσει το – μικρό έστω – αποτύπωμά της στα ελληνικά μουσικά πράγματα. Εκτός από τις πολλές συναυλίες στη χώρα μας, η Σόσα είχε συμμετοχή και στην εγχώρια δισκογραφία. Το 1990, εκδίδονται τα «17 Τραγούδια» με τη Μαρία Φαραντούρη. Ένα απ’ αυτά είναι το “Solo le pido a Dios” που έγινε γνωστό με τη φωνή της Σόσα. Ένα άλλο είναι το “Sol Negro” του Γκαετάνο Βελόσο που ερμηνεύουν μαζί η Σόσα με τη Φαραντούρη. Ένα τρίτο είναι το «Νανούρισμα» του Μάνου Χατζιδάκι σε ποίηση Φ. Γκ. Λόρκα, το οποίο ερμηνεύει μόνη η Μερσέντες Σόσα, στα ελληνικά! Τη μούσα της Αργεντινής τη συναντάμε και το 2001 στο δίσκο των Apurimac «Στις γειτονιές του νότου», όπου ερμηνεύει πάλι στα ελληνικά το ταγκό «Βράχια γυμνά».

«Καλωσήρθες στην αιωνιότητα» φώναξε ο Λεόν Γκιέκο σε μια συναυλία προς τιμήν της Σόσα στη γενέτειρα της, μια μόλις μέρα μετά τον θάνατό της. Καλωσήρθαμε κι εμείς στην αιωνιότητα της φωνής και των τραγουδιών της. Ας είμαστε ήσυχοι: εκεί πάνω, η Μερσέντες Σόσα θα ’χει σίγουρα καλή παρέα, πλάι στον Βίκτορ Χάρα, τη Βιολέτα Παρρά, τον Αταχουάλπα Γουπάνκι, και όλους τους αγωνιστές της ελευθερίας αυτού του κόσμου. Όσο για τον επίλογο, τον τραγούδησε η ίδια η Σόσα στην μεγάλη επιτυχία της “Gracias a la vida”:

«Ευχαριστώ τη ζωή που μου έδωσε τόσα πολλά / μου έδωσε το γέλιο και μου έδωσε το κλάμα / ώστε να ξεχωρίζω τη χαρά από τη λύπη / τα δύο υλικά απ’ τα οποία είναι φτιαγμένα τα τραγούδια μου / και το δικό σας τραγούδι που είναι επίσης δικό μου / και το τραγούδι των πάντων που είναι το δικό μου τραγούδι».

Η ΔΙΣΚΟΓΡΑΦΙΑ ΤΗΣ MERCEDES SOSA
1959 - La voz de la zafra
1965 - Canciones con fundamento
1966 - Yo no canto por cantar
1966 - Hermano
1967 - Para cantarle a mi gente
1968 - Con sabor a Mercedes Sosa
1969 - Mujeres argentinas
1970 - Navidad con Mercedes Sosa
1970 - El grito de la tierra
1971 - Homenaje a Violeta Parra
1972 - Hasta la victoria
1972- Cantata sudamericana
1973 - Traigo un pueblo en mi voz
1975 - Niño de mañana
1975 - A que florezca mi pueblo
1976 - En dirección del viento
1977 - O cio da terra
1977 - Mercedes Sosa interpreta a Atahualpa Yupanqui
1977 - Si se calla el cantor
1979 - Serenata para la tierra de uno
1980 - A quién doy
1980 - Gravado ao vivo no Brasil
1982 - Mercedes Sosa en Argentina
1983 - Mercedes Sosa
1983 - Como un pájaro libre
1983 - Recital
1983 - 1983 - ¿Será posible el sur?
1985 - Vengo a ofrecer mi corazón
1985 - Corazón americano
1986 - Mercedes SosaMercedes Sosa ´86
1987 - Mercedes Sosa ´87
1988 - Amigos míos
1990 - En vivo en Europa
1991 - De mí
1993 - 30 años
1993 - Sino
1994 - Gestos de amor
1994 - Live in Argentina
1994 - Live in Europe
1994 - Sera Posible El Sur
1994 - Vivir
1995 - Oro
1996 - Escondido en mi país
1996 - Gracias a la Vida
1997- Alta fidelidad
1997 - Coleccion Mi Historia
1998 - Al despertar
1999 - Misa criolla
1999 - Serie Millennium 21 (1999)
2000 - La Negra (2000)
2002 - Acústico (2002)
2002 - Grandes Exitos, Vols. 1 & 2
2003 – 40 Obras Fundamentales
2003 - Argentina quiere cantar (2003)
2003 - Voz Y Sentimiento
2003 - 2005 - Corazón libre
2005 - Éxitos Eternos
2007 - La Historia del Folklore
2009-- Cantora 1& 2